Մատեան Ողբերգութեան

Ա.

Ձայն հառաչանաց հեծութեան սրտի՝ ողբոց աղաղակի
Քեզ վերընծայեմ, տեսողըդ գաղտնեաց,
Եւ մատուցեալ եդեալ ի հուր թախծութեան անձին տոչորման՝
Զպըտուղ ըղձից ճենճերոյ սասանեալ մտացս,
Բուրվառաւ կամացըս առաքել առ քեզ:
Այլ հոտոտեսցիս, հայեսցիս, գըթած,
Քան ի պատարագն բոլորապտուղ,
Մատուցեալ ծըխոյն բարդութեան:
Ընկա՛լ զսակաւամասնեայ բանիցս յօդուած
Քեզ ի հաճութիւն, և մի՛ ի բարկութիւն.
Ելցէ ի խորոց աստի զգայութեանց խորհրդակիր սենեկիս՝
Վաղվաղակի ժամանել առ քեզ՝
Կամաւորական նուէր բանական զոհիս,
Ողջակիզեալ զօրութեամբ ճարպոյ՝
Որ յիսն է պարարտութիւն:

Եւ ի դընելս իմ ընդ քեզ դատ՝
Խառնեալ աղերսիւ, հըզօր,
Մի՛ իբրեւ զհամբարձումն ձեռաց ամբարշտեալն Յակոբու,
Ըստ բողոքելոյն Եսայեայ,
Եւ զանիրաւութիւնըն Բաբելոնի՝
Տաղտկալի քեզ երևեսցի,
Զոր առակ եօթանասներորդի երկրորդի սաղմոսին ազդէ,
Այլ իբր ըզբուրեալ խունկն հաճոյական ի խորանին Սելովայ,
Զոր Դաիւթըն կանգնեալ նորոգեաց
Տապանակին հանգըստեան ի գերութենէն դարձելոյ,
Որ ի վերըստին գիւտ կորուսեալըս հոգւոյ առակի,
Ընդունելի կամացքոց լիցի:

Բ.

Բայց քանզի ձայնդ ահաւոր դատաստանիդ հատուցման,
Ուժգինս հնչեցեալ ի ձորն վրէժխընդրութեան,
Կըրկինս ինձ երկնէ մարտից յարուցմունըս,
Այժմէն գուշակեալ շարժմունըս յուզմանց ներհակականաց,
Որ յիմումս անձին ցուցանի,
Խըռովութիւնս ամբոխից:
Հարեալք ընդ միմեանըս զէն առ սուսեր՝
Խորհըրդոցըն հոյլք, չարեացն ընդ բարիսըն,
Եւ գերեալ զիս ի մահ ըստ հին դիպուածոյն՝
Որ նախ քան զշընորհին ժամանեալ առ իս,
Զոր ընտրեալն առաքելականացըն դասուց Պօղոս,
Առօրինակեալ ըզՄովսէս,
ԶՔրիստոսի փըրկութիւնն յաղթող ցուցանէ:

Վասըն զի թէ մերձ է օր տեառըն,
Որպէս գիր ասէ,
Ի հովիտն անձուկ ասպարիսին Յովսափաթու
Եւ հեղեղատին Կեդրոնի,
Փոքր հանդիսարանացըն իրաւանց ժամադրութեանց.
Որ կենցաղականաւ այսըր յաւիտենիւ՝
Ըզհանդերձելոցն ինձ կերպարանեն,
Ապա և՛ս յաւէտ մերձեցաւ ի վերայ իմ
Արքայութիւնն աստուծոյ՝ մարմին եղելոյ,
Մեծապէս գըտեալ զիս առիթ վընասուց՝ բազմաց տոկոսեաց՝
Զանազան մասանց յանդիմանողաց ճըշմարտապատմից,
Քան զձեռին նորին վերակացումըն անդ ուրեմն երբեմն
Ի հարուածըս եդովմայեցւոց և փըղըշտացւոց
Եւ այլոց բարբարոս ազգաց:

Քանզի այն ընտրութիւն ամօք չափեցաւ,
Իսկ պատուհաս իմումըս պարտուց
Առանց աւարտման ունի ըզսահման:
Ահ, գուբ և որոգայթ անճողոպրելի,
Ըստ մարգարէին և առակողին,
Տագնապաւ մեծաւ առ դուրս ինձ հասեալ՝
Զամօթն մըշտընջենաւոր աստէն գըծագրել:
Զոր միայն քո է հըրաշագործել պըտուղըս դեղոց
Ի հնարըս կենաց ամենավարան տարակուսանաց
Հոգւոց վըտանգից, քաւիչ ամենայնի,
Գովեալ ի փառս անճառս, անսահմանելի բարձրութեան,
Հաւիտեանըս հաւիտենից:


ԲԱՆ Ա

Ա.

Եւ արդ, քանզի առ բարձրեալն աստուած
Յօդաւորական շրթամբք կարդաս,
Որ գործովք միայն գրաւի և ոչ
ստեղծաբանութեամբ կաշառի,
Որ յԵգիպտոս միշտ ունիս զսրտիդ զդարձն,
Զի՞նչ օրինակ առ այս քեզ նմանագոյն և յարմարական
Աստանօր եդից՝ անձն իմ պարտաւոր,
Զպատժակիցս կործանեցելոյն Սոդոմայ,
Ըմբերանեալ դատախազս Նինուէի,
Անարի բարբարոսս քան զտիկինն հարաւային,
Վատթարագոյնս քան զՔահանան,
Յամառեցեալս քան զԱմաղէկ ...
Աղու աղաւնիս միշտ յիմարութեամբ՝
Այլ ոչ հանդարտութեաբ,
Ի կորեանց առիւծուց անձնական օձս եղեռնային,
Կերպս ձուոց քարբից լցեալ ժանտութեամբ,
Պատկերս վերջին հարուածոցն Երուսաղէմի,
Ըստ բանին տէրունի՝ և տեսանողացն ձայնի,
Տաղաւարս մերժեալ՝ հասեալ ի կործանումն,
Խորտակեալ դրացս վստահարան ...
Մոռացեալ տունս աստուածակերտ,
Ըստ բանից նախագրեցելոցն՝ Մովսէսի, Դաւթայ և Երեմիայի.
Զյարկս բանական՝ ունողս բորոտութեան,
Հարուածեալ խրատու քերմանն,
Օրինիւ կազդուրեալ, օծեալ կաւովն՝
Ողոքական հեզութեամբն, անճարակ գտեալ յելս հնարից,
Քակտեալ վերստին ձեռամբ շինողին ...
Հերքեալ տարագրեալ խտրոցաւ մեծաւ՝
Ամենայնիւ առանց խնայելոյ,
Ծածկեալ դրամս յերկրի չարեաց,
Ըստ աւանդակորոյս ժխտողին՝
Որ յաւետարանին ցուցանի:


ԲԱՆ Բ.

Գ.

Եւ արասցես զսոյն ընթերցողացն ի սիրտս յստակս՝
Բժշկութիւն հոգւոց և մաքրութիւն յանցանաց,
Թողութիւն պարտուց և արձակուրդ մեղաց կապանաց:
Եղիցի բղխումն արտասուաց սովաւ վարժելոցն,
Եւ պարգեւեալ տացի ի ձեռն սորին ապաշաւ ըղձից:
Շնորհեսցի՛, տէր, և ինձ ընդ նոսին առ ի քէն զղջումն կամաց,
Եւ նոցա իքովս ձայնիւ՝ շունչս բարեհամբոյրս.
Նուիրեսցի՛ վասն իմ այսու մատենիւ պաղատանք նոցին,
Եւ բանիս այսու հեծութիւնք նոցին ընդ իմ խնկեսցին:
Ընդ համբոյր ճաշակման այսր ողբերգութեան,
Շնորհք լուսոյ քո մտեալ բնակեսցէ:
Եթէ ելցեն ինձ բարեպարիշտք ընծայիլ սովաւ,
Ընկա՛լ կեդանեօքն վասն քո, գթա՛ծ,
Եւ զիս ընդ նոսին:
Եթէ ախտս ինչ սրբանուէրս
Կաթուածոց աչաց սովիմբ բերիցի,
Եղիցի ի քն, խնամակալ,
Եւ յիս անձրևեալ.
Եթէ գրեսցի և ի փրկութիւն կարգեսցի
Հաղորդելոցն յայս կջրս կենաց,
Արասցես կամաւ քո, օրհնեալ՝
Եւ ինձ համարեալ:
Եթէ հեծութիւնս աստուածահաճոյս
Ի ձեռն այսր բանի ի գաղտնեաց ուրուք յառաջ եկեսցէ,
Օգտեցայց քև, բարձրեա՛լ,
Եւ ես ընդ նմին.
Եթէ ձեռն մաքուր՝ խնկով հանդերձեալ
Առ քեզ համբարձցի,
Հասցէ միասցի ընդ իմս ձայնի՝
Եւ աղաչողացն աղերս յառաջ մոտուցեալ:
Եթէ պաղատանս բազմադիմիս ընդ իքս երկնեսցի,
Լիցի և ինձ քև և վասն սորին կրկին նուիրեալ.
Եթէ յարգեսցի այս անձին բանի պատարագ՝
Քեզ ի հաճութիւն,
Նախայլոցն ընդ իս քև ընծայեսցի:
Եթէ ի տխրանաց ինչ ձանձրութենէ ոք նուաղեսցի,
Կանգնեսցի՛ վերստին հաստարանաւ այս հառաչանաց՝
Ի քեզ յուսացեալ:
Եթէ համբարտակն վստահութեան մեղօք յատակի,
Այսու արձանօք պատկանեցելովք աջով քո պաշտպան՝
Դարձեալ կառուսցի՛:
Եթէ յուսոյն ձգարան սուսերբն յանցանաց հատեալ կտրեսցի,
Կցեսցի դարձեալ միւսանգամ
Կամօք ամենակալիդ բարւոք պատուաստեալ:
Եթէ վտանգ մահու անձնական ցաւոյ
Զոք պաշարեսցէ,
Գտցէ փրկութիւն սովաւ առ ի յոյս կենաց՝
Յաղօթեալն առ քեզ, կեցուցի՛չ:
Եթէ տագնապաւ ոք տարակուսի ի սիրտ խոցիցի,
Քաղցրութեամբ քո՝ սովաւ ապրեալ ողջասցի՛:
Եթէ անքաւելի կորստեամբ պարտեաց՝
Յանդունդս ոք խորոց իցէ ընկլուզեալ,
Եկեսցէ՛ ի լոյս կարթիւ այս հնարից՝
Քև պատսպարեալ:
Եթէ թմրութեամբ խաբից խաւարին գործոց
Իցէ ոք վնասեալ,
Զօրասցի անդրէն վասն քո, միայն ապաւէն,
Ի քեզ ապաստան եղեալ:
Եթէ պահպանակն վստահութեան զանձն ուրուք լքցէ,
Ընկալցի այսու միջնորդիւ ձեռն քո զնա՝
Ամփոփեալ ի նոյն հաստատութեան:
Եթէ ամայի ի զգուշութենէ պահողացըն
Ոք դեգերեսցի,
Սպասեսցէ՛ սովիմբ առ ի նոյն դարձ նորոգողիդ:
Եթէ սարսուռ դիւային ջերման՝
Դողութեամբ ինչ զոք խռովեսցէ,
Սթափեսցի՛ ի սոյն յայս նշան խոստովանեալ
Եւ երկրպագեալ խաչիդ խորհրդոյ.
Եթէ անօրէնութեան մրրիկ խորտակիչ հողմոյ
Յանկարծ բախեսցէ զհաստուածս մարմնոյ շինուածոյ մարդոյ՝
Յերկրային ծովուս,
Հանդարտեսցի անդրէն ղեկաւ այս թևոց
Ի քեզ պատկանեալ:

Ե.

Եւ արասցես լինել դեղ կենաց
Առ հնարս ցաւոց հոգւոց և մարմնոց քոց ստեղծուածոց՝
Զայս կարգեալ սահման ողբոց մատեանի՝
Սկզբնեցելոյ յանուն քո, բարձրեա՛լ:
Զսկսեալս իմ դո՛ւ կատարեա.
Եղիցի հոգի քո խառնեալ ի սա.
Շունչ զօրութեան մեծիդ միասցի
Իքո ինձ շնորհեալ ստեղծաբանութիւնս.
Զի դու տաս զօրութիւն վհատեալ սրտից,
Եւ ընդունիս փառս յամենեցունց. ամէն:


ԲԱՆ Գ.

Ա.

Իսկ այդ զի՞նչ բարւոք գոյ առ այս, կամ ո՞ր օգուտ ինձ
Առ սոյն սահման ընթացից ձայնիս հեծութեան՝ լքանել,
Եւ ոչ զամբարեալ շարաւ մահացու վիրիս՝
Խարանաւ բանիս արտաքս հերքել,
Եւ կամ զծանրութիւն սրտիս մթերեալ ցաւոյս հոգեկան խիթոյս,
Իբր տաղտկացուցանողական հնարաւորութեամբ,
Մատնամուխ զըզուանօք փսխել:

Բ.

Եւ քանզի ոչ գտայ արժանի պարծելոյ
Ի փառս ընդ սրբոցն դաս,
Որոց լի են բերանք նոցա ծաղու,
Եւ շրթունք իւրեանց ցնծութեամբ ...
Ի կարգն երկրորդ դիմեցից՝
Զնմանիսն իմ յիշատակել համայն աստանօր.
Թէպէտ առ իմում թերութեան բարուց անբարեաց՝
Եւ նոքա յաղթականք իցեն,
Իբր ապաշաւեալն, քան զանապաշխարն:
Տօնելի եղև Նանասէ
Առ իքոց պարտուցս առաւելութիւն.
Պատուեցաւ և փարիսեցին
Առ դժնէիս ամբարշտութիւն.
Գովեցաւ անառակ որդին
Առ անդարձիս ուխտազանցութւին ...
Պատուեցաւ և կինն պոռնիկ՝
Սկզբնամայրն ապաշաւողաց:
Ոչ պակաս քան զՓարաւոն
Զստեղծուած սրտիս իմ խստացուցի.
Ըստ օրինակի խռովութեան մրրկաց ծովու ծփեցայ.
Ոչ այնքան սարսեցի և պատկառեցի
Ի սաստկութենէ քումդ հրամանի,
Որքան ալիք ծովուն ցն:
Ընդ թիւս չափուց կշռութեան առ իքս գործոց՝
Եւ աւազոյն կոյտ սահմանեցաւ.
Պակասեաց անբաւիցն շիղջք
Առ համբարս իքոցս անօրէնութեանց:

Դ.
Զի թէպէտ և յոյժ բազում են մանունքն
Ի յափունս ջրոյն համահաւաքեալք,
Այլ ուրոյնք և առանձնականք ի ծննդոց աճելութենէ.
Իսկ մեղանք իմոյս յանցանաց՝ անթիւք.
Զորս անհնար է առնուլ ի մջտ:
Ոմն և ծնունդ իւր, ոմն և շառաւիղք իւր,
Ոմն և բիվք իւր, ոմն և արկածք իւր,
Ոմն և փուշք իւր, ոմն և արմատք իւր,
Ոմն և հաստուածք իւր, ոմն և պտուղք իւր,
Ոմն և նշխարք իւր, ոմն և ճիւղք իւր,
Ոմն և ոստք իւր, ոմն և արմկունք իւր,
Ոմն և ճիրանք իւր, ոմն և մատունք իւր,
Ոնմ և խլրտմունք իւր, ոմն և զօրութիւնք իւր,
Ոմն և ազդմունք իւր, ոմն և նշմարանք իւր,
Ոմն և տիպք իւր, ոմն և մնացուածք իւր,
Ոմն և ստուերք իւր, ոն և մթութիւնք իւր,
Ոմն և յարձակմունք իւր, ոմն և հնարք իւր,
Ոմն և պատիրք իւր, ոմն և դիտմունք իւր,
Ոմն և դիմեցմունք իւր, ոմն և չափք իւր,
Ոմն և խորք իւր, ոմն և գարշութիւնք իւր,
Ոմն և կայծակունք իւր, ոմն և կջրք իւր,
Ոմն և մթերք իւր, ոմն և գանցք իւր,
Ոմն և ցնցուղք իւր, ոմն և աղբերք իւր,
Ոմն և գետք իւր, ոմն և շանթք իւր,
Ոմն և հըրդեհմունք իւր, ոմն և պատկառանք իւր,
Ոմն և բորբոքմունք իւր, ոմն և աղջութիւնք իւր,
Ոմն և ամպրոպք իւր, ոմն և կայլակք իւր,
Ոմն և հոսմունք իւր, ոմն և հեղեղք իւր,
Ոմն և սառնամանիք իւր, ոմն և դըրունք իւր,
Ոմն և շաւիղք իւր, ոմն և ճանապարհք իւր,
Հնոցըն և տապ իւր, հրատն և գոլորշիք իւր,
Հալոցըն ճարպին և ճենճերմունք իւր,
Օշինդրըն և դառնութիւն իւր,
Կործանիչն և հընազանդեալք իւր,
Բըռնաւորն և յեզուակք իւր,
Գոռոզն և սպառազէնք իւր,
Աւազակապետն և գումարտակք իւր,
Գազանըն և կորիւք իւր,
Խածանողն և ծակոտուածք իւր,
Ապականագործըն և նըմանիք իւր ...


ԲԱՆ Զ

Ա.
... Զի եթէ ըզլիճ մի ծովուց
Ի յորակութիւն դեղոյ յեղեղեցից,
Եւ զդաշտս ասպարիսօք բազմօք սահմանեալ՝
Ի տարածումըն լայնութեան քարտենի չափեցից,
Եւ ըզպուրակըս յոգունց անտառաց շամբից եղեգանց
Ի հատուածըս գոյութեան գըրչաց կազմեցից,
Եւ ոչ ըզթիւ մի ի բարդելոցըն անօրէնութեանց
Զօրեցից ընդ գրով սահմանի գրաւել:
Նա՝ զի թէ ըզմայրըս Լիբանանու
Ի մի լուծ կոշռոց զօդեցից,
Եւ կամ ըզլեառն Արարատեան
Ի կէտ ամբարձման նըժարի միոյ
Արդարութեան միջնորդ կացուցից, -
Ո՛չ հաւասարէ այնըր հարթութեամբ
Համազուգակցել ...


ԲԱՆ Թ

• * *
  

Բ.
... Իսկ ես ո՛չ միայն կարդամ,
Այլ նախ հաւատամ մեծութեան նորին.
Ոչ եթէ վասն պարգևաց նորա՝
Դարձեալ մատուցեալ յողոք դեգերիմ,
Այլ իբր զկենդանութիւն իսկապէս,
Եւ զշնչոյ տուրևառութիւն հաւաստի,
Առանց որոյ ո՛չ է շարժողութւին կամ ընթացութիւն.
Զի ոչ այնքան յուսոյն հանգուցիւ,
Որքան սիրոյն կապանօք բերիմ:
Ո՛չ ի տուրսն, այլ ի տուողն յաւէտ կարօտիմ.
Ո՛չ փառքն են ինձ անձկալի,
Այլ փառաւորեալն է համբուրելի.
Ո՛չ կենացն փափագանօք,
Այլ կենարանին յիշատակաւն միշտ ճենճերիմ.
Ո՛չ վայելիցն տարփանօք հեծեմ,
Այլ հանդերձողին տենչանօք՝
Յերիկամանց աստի կականիմ.
Ո՛չ զհանգիստն խնդրեմ,
Այլ զհանգուցչին զերեսս աղաչեմ,
Ո՛չ հարսնարանին խնճոյիւք,
Այլ փեսային անձկութեամբ մաշիմ ...
Անեկմիտ յուսով հաւատամ՝
Ի կարողին ձեռն ապաստանեալ,
Ոչ քաւութեան միայն հասանել,
Այլ զնոյն ինքն տեսանել՝
Յողորմութիւն և ի գթութիւն
Եւ յերկնիցն ժառանգութիւն,
Թէպէտ և յոյժ եմ տարագրելի ...


ԲԱՆ ԺԲ

• * *
  

Ա.
Եւ արդ՝ ստուգապէս և իրաւաբար,
Ընդ որս որք ըստ ձայնից կողկողանացըն՝
Եւ ըզբանիցըն յարմարութւն հանդերձեն,
Ի նոյն գիր բերեալ զաւարտմունըս տանցըն,
Որովք առաւել սաստիկ մորմոքեալ
Ճըմլեցուցանեն զաղէտս կարեացըն սըրտին ըղձից
Առ արտասուացըն բըղխմունըս.
Ուստի և բազմեալ իմ
Ի գըլուխըս պարու ակըմբից դասու այնըր երախանաց,
Որք ըզլալեացըն յեղանակեն բանաստեղծութիւն,
Եւ ես ընդ նոսին նոցին հեծութեամբ, աւաղական ձայնարկութեամբ
Զանձինըս տարածանեմ ըզվըշտակրութիւն:
Որ ոչ բընաւին մեռեալ աշխարհի,
Եւ ոչ իսկապէս կենդանի աստուծոյ,
Ոչ ջերմ սոսկ և ոչ ցուրտ յատուկ,
Ըստ առակի աւետարանչին՝ գըրեալ ի յայտնութեանըն,
Երիցս ատելի՝ երրեակ տէրութեանն
Եւ ամենատես արարչութեանըն:
Եւ այս են պատկանեալ թախծականացըն կերպագրութւնք,
Կըրկին ողորմելի այսու երևեցեալ,
Որ ի մի գիծ սահմանեալ կացուցանեն ըզթըշուառութեանցըն զօրինակ՝
Այսպիսի կըցորդութեամբ շաղկապել:

Բ.
Պարտուցըն ժըխտեալ տաղանդացըն՝ ճեպով մեծաւ ի տուժի,
Ես, ապիկար մատնեալ անարժան գործովքս յիրաւի,
Վատնիչ արքունի գանցուց կըրկնադատ և անթափելի,
Պատասխանատու մեծին ըմբռնեալ անհրաժարելի,
Բիւր քանքարոյ խընդիր՝ ես չունիմ կըշիռ մի ունկի:
Անբարեխօս կապեալ ի պահեստ դառն արգելանի,
Հեծումն և վաստակ ցաւոց ճաշակեալ յաննըշոյլ բանտի,
Անապաւէն տանջեալ, անթոշակ՝ կամ ողորմելի,
Այլ յեղանակ ինձ ողբականաց աստուստ կընքեցի,
Փոխատըրեցի սովին բարբառով կոծ կըսկըծելի,
Կարգադրեցի շըրջաբերութեամբ ի նոյն պայմանի,
Անհատական թջւ խորհըրդական երկեակ տասնեակի:
Աղքատութեանըն հընոց յամենուստ մասանց մըրըրկի,
Անպատըսպար թոշուառ՝ վըտանգեալ սըրտիւ ի գրաւի,
Տարակուսեալ հոգւով ապաշնորհ այր ի վրիպակի,
Անխընամելի հայցմամբ դատաստանն յինէն պահանջի:
Մեղաց և մահու զինուք զգայարան գաղտնեացս խոցի,
Անփըրկելի մատնեալ բռնութեան չարեացըս գերի,
Սուր սուսերաւ գոյութիւն բնութեանս յօշոտի,
Յիշատակաւ բեմին աստըստին ի դատաստանի,
Անծագելի մըռայլ՝ չարատես աչացս երևի,
Անձեռնկալ կապեալ եղկելիս ի տարակուսի,
Ահարկութիւն դիմաց պատկերի վերնոյն տեսացի,
Յոյժ անարև և անվերարկու ի տարտարոսի,
Անապաւէն մոլար մորմոքեալ ի հուր գեհենի,
Անյայտնէլի կորուստ կործանեալ ի մեղաց վըհի:
Ահա զոր ունիմ արծաթ անպիտան ոչ երբէք յարգի,
Եւ ոչ ընդունի և կամ համբարի ի գանձ տէրունի,
Հայցուած պղտոր և ձեռըն անմաքուր աննուիրելի,
Այլ բեկեալ սըրտիւ, մատանց տատանմամբ յոյս առեալ դարձի,
Զդէմոս յերկիր եդեալ պաղատիմ մօրըդ Յիսուսի,
Բարեխօսեա՛, մաղթեա՛ քաւութիւն ինձ՝ մեղաւորի,
Դու զօրաւոր փըրկանակ կենաց իսկուհի երկնի,
Քեզ օրհնութիւնք ձայնից և բուրմունք խընկոց ի յերկրի,
Եւ անուշից իւղոց մատուցումն յամենայնի:

Գ.
Արդ յասացեալ ողբոցըս հիւսուած այլ մասըն յաւելի,
Բարերարին շընորհաց արտասուաց պըտուղ մատուցի,
Զկորըստեան խորըս չափելով՝ զորքանըն երբէք ոչ գըտի,
Մասնաւորօք բանիւք ի հանդէս նորին ջանացի,
Զմոտացս արագեալ ըզթևս՝ յերևոյթ իրին ոչ հասի:
Զուշին պարտութիւն յանվըթարելացն բաժակ բարկութեան ի ձեռն իմ առի,
Ըզտարտմութւին տարակուսանացըս իբր ճաշակումըն մահու արբի,
Եւ այժմ զյանցիցըն յաճախութիւն ողորմելի ձայնիւ յերգ արկի:
Աներևոյթ կրակարան տապոյ բորբոքմամբ մեծաւ անզովանալի,
Անտեսական իմն քրայս հալոցաց սաստիկ եռացմամբ անշիջանելի,
Սլաքըս նետից պատկանեալ դեղովք ի շտեմարան խորութեան սըրտի
Խիթք ցաւոց խոցոտման մահու ի գնացս երակաց գոյութեան լերդի,
Կջրք երկանց անճարակ ճեպոյ ի պատուած աղեացս անելանելի,
Անզօրելի դեղոց ջերմութիւն ի յերիկամանց մասունս երկակի,
Անհնարաւոր դառնութիւն մաղձի ի նախադուռն իմոյս կոկորդի:
Աւաղս ձայնից լըքուցանողաց ի փողըս շընչոյս խոշորըս հընչի,
Բազմահատուած էութիւն բնութեանս ներհակք միմեանց ի պատերազմի,
Երկչոտութեամբ կարծեաց վարանեալ ամենայնիւ կայ ի վտանգի,
Հարազատաց դաւաճանութիւն՝ անհաշտելի ի կոտորածի,
Ոչ մեռեալ և ոչ կենդանի՝ թաղեալ ի մեղաց գարշութեան տըղմի,
Կասկածաւոր պատժապարտութեամբ՝ վերակնարկելով քեզ բարերարի,
Յանակընկալըս կենաց վհէ արտաբերել ի լոյս անձկալի:


ԲԱՆ ԻԶ

• * *
  

Բ.
Մեղա՜յ մեծիդ բարերարութեան՝
անա՛րգս մեղայ,
Մեղայ ծագմանդ ճառագայթից՝
խաւա՛րս մեղայ,
Մեղայ շնորհացդ անբաւ երախտեաց՝
արդարև մեղայ,
Մեղայ սիրոյդ վերնում գթութեան՝
յայտնապէ՛ս մեղայ,
Մեղայ ստացողիդ յոչէութենէ՝
ստուգապէ՛ս մեղայ,
Մեղայ գերունկ գոգոյդ գրգանաց՝
անբա՛ւս մեղայ,
Մեղայ աննուազ լուսոյդ վայելման՝
նենգո՛ղս մեղայ,
Մեղայ ճաշակման անճառդ կենաց՝
բազումս մեղայ,
Մեղայ անհաս պարգևացդ ձրից՝
հանապա՛զ մեղայ,
Մեղայ գովեալ մարմնոյդ աստուծոյ՝
մահու չափ մեղայ,
Մեղայ պաշտելի արեան արարչիդ՝
իսկապէ՛ս մեղայ ...

Ե.
Մեղայ երախտեացդ մոռացութեան՝
վերստի՛ն մեղայ,
Մեղայ մարմնոյ ձեռն յոգի հարեալ՝
յիմա՛րս մեղայ,
Մեղայ առ կեանսդ դժրողութեան՝
իսկ և իսկ մեղայ,
Մեղայ բանիդ ապախտ առնելոյ՝
չարաչա՛ր մեղայ,
Մեղայ օ յօր սատակման ինձէն ստիպեալ՝
վատթա՛րս մեղայ,
Մեղայ պարտականս անկենդան մահուն՝
ձաղելի՛ս մեղայ,
Մեղայ անպատկառս քո բարձրութեան՝
տաղտկալի՛ս մեղայ:

Զ.
Վերջին ինձ կրկին աշխար հոգևոր՝
Զի ի կորուստ և ի կործանումն ինձ երևեցաւ,
Զի անդարձս վարատեցայ,
Զի որդիս՝ թշնամի գրեցայ,
Զի ի բարձանցն երկնից ընկեցայ,
Զի փուշս վարուց դիզեցի:
Եւ ևս առ սմին ողբք աղաղակի,
Զի անձամբ զանձն անարգեցի,
Զի բագին կորուսչին գտայ:
Այլ իմն կսկիծ դժնդակ սրտի,
Զի զիս ունին առ որ չեմ,
Զարտաքնայարդար բաժակս անմաքուր,
Զբռեալ որմս գարշունակ,
Զսին պարծանօք պաճուճեալս,
Զլոյսս ի մռայլ շրջեալ,
Զգերանակիր ակնս թշուառացեալ,
Զջահս փառաց շիջեալ,
Զամենայնիւս յամենայնի ամենայն իրօք վնասակարս,
Առ տնօրինականսն տէրունականըս,
Առ յայտնութիւնսն աստուածայինըս,
Առ երևմունսն արարչագիրս,
Առ խոնարհութիւնսն սարսափելիս,
Առ այն, զոր տեսի աչօք իսկ իմովք,
Առ որ մեծ է պատասխանատուութիւնս,
Քան առ համօրէն աւետարանին
Զարմանս, հիացմունս, հոգս հալողականս,
Անդաճմունս անհնարաւորս,
Թուականութիւնս մտաց անբարդելիս,
Ելմունսանկատարս, իջմունս անհաստատս,
Յուսահատութիւնս յարմարականըս,
Յանդիմանութւնս պատշաճականըս,
Ձաղանս պատեհագոյնըս,
Նզովս իրաւացիս,
Անէծս արժանահատոյցս:
Արդ՝ այսոքիկ են մեղաւորիս ինձ կշտամբութիւնք,
Եւ ինքնահարուած տանջաւորութիւնք:


ԲԱՆ ԻԷ.

• * *
  

Գ.
Ահա ծածկեցաւ և ընկըղմեցաւ
Ի քոյդ լոյս կամաց երկայնմտութեան՝
Հանուրց չարութիւն, իբր դոյզն մռայլ ի տապ արևու,
Եւ որպէս աստուստ իսկ կիրք բնութեանց
Զհասարակաց բարուց ցուցանէ:
Քանզի ո՞վ ոք ի մարդկանէ մեղաւ, և ոչ զղջացաւ.
Ո՞վ ոք զազրացաւ, և ոչ ամաչեաց.
Ո՞վ ոք գարշեցաւ, և ոչ պատկառեաց.
Ո՞վ ոք սխալեաց, և ոչ ապաշաւեաց.
Ո՞վ ոք կործանեցաւ, և ոչ հեծեծեաց.
Ո՞վ ոք գայթակղեցաւ, և ոչ ստրջացաւ.
Ո՞վ ոք պարտեցաւ, և ոչ ինքեամբ ըմբերանեցաւ.
Ո՞վ ոք ճաշակեաց լեղի, և ոչ դառնացաւ.
Ո՞վ ոք անկաւ ի բարձրութենէ, և ոչ ընդոստեաւ.
Ո՞վ ոք կորոյս մեծութիւն, և ոչ աշխարեաց.
Ո՞վ ոք զրկեցաւ յերանութենէ, և ոչ ելաց.
Ո՞վ ոք կապտեցաւ ի շնորհէ փառաց, և ոչ ողբաց.
Ո՞վ ոք գտաւ ինքեան վնասակար, և ոչ ըստգտաւ.
Ո՞վ ոք մերժեցաւ յերեսացն աստուծոյ, և ոչ հառաչեաց.
Ո՞վ ոք լուաւ զաստուծոյ սպառնալիսն, և ոչ սոսկացաւ.
Ո՞վ ոք ընդ մի չարեացն՝ հազարս չաւաղեաց.
Ո՞վ ոք մերկացեալ յաւուրս ձմերայնոյ, և ոչ զոփացաւ.
Ո՞վ ոք անօրինեցաւ, և ոչ քարամբք զմիտսն կոծեաց.
Ո՞վ ոք ետես զստրուկն յիւրում մեծութեան և ոչ զկծեցաւ.
Ո՞վ ոք կատարեաց չարիս, և ոչ զինքն իսկ նզովեաց.
Ո՞վ ոք ախտացաւ, և ոչ զանձն դսրովեաց.
Ո՞վ ոք յամօթալեացն գործեաց, և ոչ զիւրն մարմին ձաղեաց.
Ո՞վ ոք ի պատկառելիսն հպեցաւ, և ոչ զօրն իւր անիծեաց.
Ո՞վ ոք զգործեցեալսն յջշեաց, և ոչ տապացաւ.
Ո՞վ ոք զգաղտնիսն մտաբերեաց, և ոչ խորովեցաւ.
Ո՞վ ոք զծածուկսն նկատեաց, և ոչ մահ կորստեան խնդրեաց.
Ո՞վ ոք զաներևոյթսն կերպաւորեաց, և ոչ կրկին յերկիր կորացաւ.
Ո՞վ ոք ընդ մեղացն հեշտութեան՝ բոց անշէջ հնոցի ոչ խառնեաց.
Ո՞վ ոք՝ զվնասակարսն բնութեանն, և ոչ պապակեցաւ.
Ո՞վ ոք՝ զկամաւ ներգործեալսն, և ոչ սատակման ինքեան աղօթեաց.
Ո՞վ ոք՝ զանճառելիսն, և ոչ խռովեցաւ.
Ո՞վ ոք՝ զանկրելիսն էութեանն, և ոչ թախծեցաւ.
Ո՞վ ոք՝ զմեծամեծսն, և ոչ մաշեցաւ.
Ո՞վ ոք՝ զանբծութեանն ապականարարսն, և ոչ տոչորեցաւ.
Ո՞վ ոք՝ զտարագրութեանն պատճառ յանցմունս, և ոչ տագնապեցաւ,
Ո՞վ ոք՝ զերեսացն աղտեղի տեսիլ,
Եվ ոչ բարկութեան վերնոյն զանձն պարտ վարկաւ.
Ո՞վ ոք զմի ի կարևորացն մեղաց յաչս կերպացոյց,
Եւ ոչ զինուք մահու խոցեցաւ.
Ո՞վ ոք՝ ըզխայտառականացն,
Եւ ոչ վայս վհատութեան ընդ հեծութիւնս ձայնին հջւսեաց.
Ո՞վ ոք յարքայական գահոյիցն տնանկացաւ,
Եւ ոչ կարկամեալ ի վայր գլորեցաւ.
Ո՞վ ոք ընդ պսակին պերճութեան հող ի գլուխ եղեալ,
Եւ ոչ կրկին չարչարեալ յոգի մահացաւ.
Ո՞վ ոք ընդ պայծառ պատմուճանին քրձազգած եղեալ, և ոչ տխրեցաւ.
Ո՞վ ոք ըզկերանս իւր կորոյս,
Եւ ոչ արեան արտասուս երկնեաց.
Ո՞վ ոք ընդ արկանելեաց լուսոյ խաւար զգեցաւ,
Եւ ոչ նուաղեցաւ.
Ո՞վ ոք ի վերայ սգոյ սիրeլւոյ ոչ թառամեցաւ:

Դ.
Ահա այս կերպարանք ճշգրտագոյնք՝
Պարտաւորիս յանդիմանութեան,
Տըխուր դէմ, քաղեալ ճաճանչ,
Ցամաքեալ խոնաւութիւն, երիթացեալ շուրթըն.
Անշըքեալ տիպ, տըրտմեցեալ ոգի,
Այլայլեալ ձայն, կրկնեալ պարանոց:
Եւ զի էթէ ոք զիսկութիւնն իսկ նըշանակեսցէ, ոչ անօրինէ.
Անամբարտաւան միտ, անհըպարտ սիրտ, անխընդրող պարգևի թոշուառ,
Անաղերսալի պասքեալ, ինքնակըշտամբելի դեգերեալ,
Իրաւամերժ սովեալ, արդարալըլուկ քաղցեալ,
Պատշաճադատ հարուածել, ինքնավըկայ մահապարտեալ,
Արժանապէս հանալ, անձնանէծ եղկելի ...

Ե.
Եւ արդ եթէ ըզչարիսըն՝
Հնարաւորութիւն բանսարկուին,
Գըտողին ըզմեզ գայթակըղեալըս,
Զիւրսըն ի մեզ սերմանիս առ օրն համարեսցի,
Զի՞արդ ոչ ըզբարիսըն տընկեալս ի մեզ հոգւոյ արութիւնըս
Ի խնամակալութենէ կամաց կեցուցչիդ
Օն և օն գրեսցես,
Տէ՛ր բարեգութ, հըզօր և յաղթող,
Քաւիչ մեղուցելոց,
Կարող յամենայնի առ ամենայն փըրկութիւն:
Եթէ զանդունդըս առ երկինըս փոխես,
Եւ կամ ըզխաւար մըթութեան՝ ի լոյս հաստատես.
Եթէ ըզդառնութիւն լեղւոյ՝ ի մանանայի քաղցրութիւն կազմես,
Եւ կամ ըզկոծ սաստկութեան վըշտաց՝
Ի պարըս դասու բերկրութեան հարսանեաց կարգես,
Դիւրինք և հնարաւորք են քեզ այսոքիկ.
Եւ ևս քան զսոսին բաւես առ նոսին՝
Տիրեալ համայնից ահաւորապէս ...


ԲԱՆ ԻԹ

Ա.
Եւ արդ, յամենայնի առ ամենայն ակընկալութիւն
Քո՛ է ողորմութւին,
Ըսկըզբնալոյսըդ աչաց տեսանելեաց և սըրտի իմաստից Յիսուս,
Քո՛ է բարերարութիւն, կեանք և անմահութիւն:
Դա՛րձ առ իս գըթութեամբ,
Եւ հանդերձեսցես դառնալ առ քեզ ինձ կըրկին բերկրութեամբ,
Զի առանց քոց կամաց ոչ ունիմ լինել նորոգ փոփոխեալ:
Եւ եթէ ոչ կամք քո գըթասցին,
Ոչ զօրեմ փըրկիլ մահու պարտականըս,
Եւ եթէ ոչ կառավարըդ յարդարեսցես պատրաստել ինձ
Հետըս ճանապարհի, որ առ քեզ բերէ,
Վիհ է ինձ խորոց յաջմէ և յահեկէ:

Բ.
Ահա ոչ պարծիմ ամենայն իրօք նախատեալըս,
Ոչ պանծամ դըսրովեալըս,
Ոչ խրոխտանամ լըքեալըս.
Ոչ մեծաբանեմ պապանձեալըս,
Ոչ ըմբոստանամ ձաղեալըս,
Ոչ երջանկանամ եղկելիս,
Ոչ արդարանամ ամբարիշտըս:
Զի ոչ երբէք հարթ ընթանայ երիվար՝
Առանց սանձակալի,
Եւ ոչ նաւ համբառնայ հանդէպ՝
Առանց ուղղչի,
Եւ ոչ արօր կըշիռ ինչ գործէ՝
Առանց մաճակալի,
Եւ ոչ երկուորեակք լըծոցն ի ճահ ճեմեսցին՝
Առանց եզողի,
Ոչ ամպ վերաչուէ՝
Առանց հողմոյ,
Ոչ աստեղք ցընդին և կամ գումարին՝
Առանց ժամանակին,
Ոչ արեգակըն փոխաբերեալ ուր շըրձանակի՝
Առանց տարրական օդոյ,
Եւ ոչ ես՝ նոքօք հանդերձ՝
Առանց բարեգործիդ հրամանաց ակնարկութեան:
Զի դու միայն ես տուիչ կենաց բանականաց
Եւ խընամիչ կարգաց հոլովման արարածոց,
Եւ ի քէն է ինձ փըրկութիւն, ըստ սաղմոսողին,
Եւ դու ձայնես բարբառ խընդալից աւետեաց հընչման
Յականջըս լըսելութեան ամենայն հասակի.
«Եկա՜յք ի հանգիստ իմ, բնաւին աշխատեալք,
Եւ ես մաքրեցից ըզձեզ ի պարտեաց»:
Եւ կամ ո՞ր օգուտ ի ճաշակմանէն,
Եթէ գեհենին մատնեցայց,
Եւ կամ զի՞այդ յԱբրահամ պարծեցայց՝
Խորթացեալս ի գործոց նորին,
Որդիս գարշութեան հօր Ամովրհացւոյ,
Ըստ մարգարէին, որ առ իս յանկաւոր ձայնի:
Ժառանգ մերժելի, Եթովպացի
Եւ ոչ սենեկին Սառայի,
Ըստ տեսանողին առ իս առածի,
Եղբայրս Շամրնի և կամ Գոմորայ,
Համբակս անռուաց և անաղելի՝
Խակակութ պորտոյն խակութեան Ոողայ և Ողողիբայ,
Ըստ Եզեկիէլի կըրկնանախատըն կըշտամբութեան:

Դ.
Եւ քանզի ի ծուփըս բազմավըտանգըս
Ալէտանջ հողմոյ սատկապէս զըզուեալ
Ուժգին լըլկանօք ի սպառ տագնապմամբ ի ծովին,
Փոխեալ ընկեցեալ ի վըտակն վայրենական ողողիչ,
Առ որս ըզմատունըս ձեռացս այսըր-անդըր տարաբերեալ,
Իբր ի հոսանաց բըռնութեանց գարնանազայր գետոց,
Արտաձըգեալ յակամայ ընթացըս ողորմագին գըլորման,
Ջրակուլ ոգեսպառ պըղտորարբութեամբ,
Դաժանահոտ սկախառն մամռարմատ խառնախռիւ՝
Մահաբեր երկամբք վանեալ,
Ըստ որոց յուղխիցըն հեղեղիցին՝ հեղձուցեալ:
Այսու առակաւ և ես՝ եղկելիս,
Խօսին, և ոչ իմանամ,
Գոչեն, և ոչ ինչ լըսեմ,
Բարբառին, և ոչ զարթնանամ,
Հընչեն, և ոչ փոխադրիմ,
Փողեն, և ոչ գումարիմ,
Վիրաւորիմ, և ոչ ևս ըզգամ,
Կըռոցըն գարշութեան նըմանեալ՝
Թափուր յազդմանէ բարեաց իմաստից:
Արդարև չար առաւել յաւէտ իսկապէս,
Քան զօրինակըդ ճըշմարտութիւնըս՝
Ատելի և մեղադրելի
Եւ ատենին Քրիստոսի արժանապէս մատնելի:

Ե.
Եւ քանզի անդառնալի ուղւոյն յիշատակ
Աստեացըս պարտեաց զայս կըտակ թողի,
Որոց ընթեռնուն
Իմովըս բանիւ առ աստուած կարդալ հանապազորդութեամբ:
Այս կացցէ սահման յանձնառական խոստովանութեան՝
Մըշտընջենավոր ձայնարկու առաջի քո, ամենակալ,
Զոր գիրդ ընդ մարմնոյս և բան ընդ հոգւոյս՝
Զանսահմանելիդ միշտ թախանձեսցէ,
Իբր յանեղծական մաղթողէ
Ընկալեալ աղերս ի իմոյս ձայնէ,
Բարեգութ, մարդասէր,
Օրհնեալ յաւիտեանըս.
Ամէն:


ԲԱՆ ԾԴ

• * *
  

Ա.
Իսկ զառիթսն մահու դիպուածս՝
Դժոխարմատ ծառոյս դառնութեան պտուղք,
Ընտանիք թշնամիք, հարազատք հակառակք,
Եւ որդիք դաւաճանողք,
Ստորագրեցելովք մասամբքդ նշանակեցից՝
Գրեալ յանուանէ, որ են այսոքիկ:
Սիրտս նանրախորհուրդ, բերանս չարախօս,
Ակնս յայրատատես, ականջս վրիպալուր,
Ձեռնս մահաձիգ, երիկամունքս անփորձ,
Ոտնս մոլորաշիւղ, ընթացքս աներկիւղ,
Հետք խոտորնակ, շունչք ծխախառն.
Գնացք խաւարային, գոյութիւն լերդի վիմական,
Խորհուրդ ծորեալ, կամք անկայուն,
Չար անփոփոխ, բարեմասնութիւն սասանեալ,
Անձն տարագիր, աւանդ վաճառեալ:
Գազան վիրսւեր, թռչուն նետահար,
Փախստական քարավէժ,
Ըմբռնեցեալ վնասապարտ, աւազակ ծովակուր,
Զինուոր նենգաւոր, մարտիկ անպատրաստ,
Սպառազէն անժուժկալ, մակ հեղգացեալ:
Աղօթական անխրախոյս, բեմական ստորնաքարշ,
Քահանայ անկնդրուկ, օրինական աննուէր.
Դպիրկշտամբեալ, իմաստակ խելագար,
Ճարտասան անճոռնի:
Կերպ անպատկառ, դէմք անամօթ,
Երեսք լպրշեալ, գոյն անհամբոյր,
Տիպ տմարդի, գեղ ծանակեալ:
Խորտիկ խանգարեալ, ճաշակ գարշեցեալ,
Այգի գաղձնաւոր, որթ որդնահար,
Պարտէզ փշաբեր, հասկ ուտճահալ
Մեղր ի մկանց ճարակեալ, անպատսպար անկեալ:
Սնապարծ յուսահատ, անհամոզելի նզով,
Անհաշտական բաժանեալ, ունայնաբան շաղակրատ,
Պաճարամիտ գոռոզ, անասնօրէն ապիրատ,
Դժոխային ագահ, աներասան յանդուգն:
Մոլեգնութիւն անաստուած ձեռնաձգութիւն սպանող,
Տատասկացան երկրագործ, երջանկութիւն եղկելի,
Մեծութիւն վատթարեալ, վայելչութիւն անշքեալ,
Կարողութիւն տկարացեալ, բարձրութիւն խոնարհեալ,
Փառաւորութիւն ընդոտնեալ,
Պատուիրանազացութիւն յարակայ,
Սխալանք ինքնակամ:
Մատակարար կամակոր, խորհրդակից նենգաւոր,
Բարեկամ հատուածեալ, հազարապետ գողամիտ,
Մերձաւոր կծծի, բաշխող ժլատ,
Վերատեսուչ կարկամ, ոգի անախտակիր,
Իղձք անսէր, բարք ատեցող,
Աղջք անգթականք, գնացք անխոհեմ,
Աներևոյթք վնասեալք, ծածուկք անիծեալք,
Դիպուածք թշնամանեալք:
Վաճառական վատնիչ, շահարար շուայտեալ,
Պաշտօնեայ արբեցող, գանցուց ոստիկան երկմիտ,
Պատգամաւոր բանսարկու, դռնապան քնէած,
Աղքատ հպարտ, մեծատուն ժխտող:
Դիւանապետ անօրէն, պահապան մատնիչ,
Բնակակից չարախօս, սուրհանդակ անժաման,
Թղթաբեր պարտաւոր, առաքեալ խռովարար,
Միջնորդ անիմաստ:
Արքայ արտալած, թագաւոր թարմատար,
Կայսր ոգէկործան, իշխան տիրադաւ,
Զօրավար զրկող, դատաւոր ակնառու,
Ռամիկ ինքնագործ:
Նախատողի ծաղր, սիրելոյ աշխար,
Բանագրի դսրով, յանդիմանչի դատախազութիւն:
Քանզի և ի վեհագունիցդ կոչմանց՝
Էր ուրեք արդեօք, զի ի,
Իսկ ի վատթարականացդ մասանց՝
Եկն երբեմն եհաս զի եղէ:
Արդ այսքան վնասակարութիւնք՝
Խարդախութեանց յաճախագունից,
Յորոց յոմանց խաբեցայ իբրև զյիմար,
Եւ յոմանց տիրեցայ իբրև զտկար՝
Կամաւ մատնեալ զիս ինքն մահու:



ԲԱՆ ԾԶ

• * *
  

Ա.
... Իսկ ինձ եղիցի պատգամս այս բանի
Արձան փորագրեալ ամենևին անեղծանելի,
Որ փոխանակ իմոյ եղկելոյս անձին մահացուի՝
Անդադար հնչմամբ հեծութեան լալոյ
Առանց լռելոյ միշտ աղաղակէ.
Լիցի և ոսկերացս քակտեցելոց
Ի հողապատեան շիրիմ վերարկուին՝
Անմռունչ ձայնիւ զայս խոստովանել.
Հասցէ և մարմնոյս ի հող լուծելոյ՝
Բարբառով իմն անազդելեաւ
Ծածկատեսիդ զսոյն պաղատել:

Գ.
Մեռեալ պատկերիս մի՛ ոխս պահեսցես,
Ընդ անշունչ կերպարանիս մի՛ ի դատ քըննութեան մոտցես,
Մահու տանջելոյս մի՛ հարուածըս յաւելցես,
Ընդ բեկեալ խեցեղէն անօթոյս մի՛ ուժգնութեամբ մարտիցես,
Վըճռաւ կոշկոճելոյս մի՛ բարկութիւն կրկնեսցես,
Կործանեալ շինուածոյս մի՛ պատուհաս մատուսցես,
Շանս ըսպանելոյ մի՛ քարինս արձակեսցես,
Լուոյս ջախջախելոյ մի՛ սաստիկըս որոտասցես ...

Է.
... Ի յոտըս քո անկանիմ
Եւ զգարշապարիդ հետըս համբուրեմ,
Ըզպարտութիւնըս խոստովանիմ և ըզմեղանըս հըրապարակեմ,
Կըշտամբանաց քարամբք կոծիմ և հառաչանօք սըրտիս տապանամ,
Ի խէթ խըղճիս խոցոտիմ և բոցով շընչոյս ճենճերիմ,
Աղի ցօղով արտասուացս այրիմ և երիկամանցըս ազդմամբ կիզանիմ,
Յուսակըտուր օդով զամաքիմ և դառնաշունչ հողմով շիջանիմ,
Թախանձանաց բանիւս երերիմ և կողկողագին հեծութեամբ դողամ,
Տաժանելի կըրիւք տուայտիմ և տագնապաւ հոգւոյս տատանիմ,
Ի կոծ մըրըրկաց ծըփիմ և ի բախմանէ ալեաց սասանիմ ...


ԲԱՆ ԿԶ

ԲԱՆՔ ՊԱՆԾԱԼԻՔ ՀԱՇՏԵՑՈՒՑԻՉՔ ԱՍՏՈՒԾՈՅ

Բ.
Այլ ես անպիտանս յամենայնի,
Եւ որքան բան զօրէ՝ պարսաւեալս,
Որ մինչդեռ արթունս եմ, նիրհեմ,
Մինչդեռ զգաստ երևիմ՝ թըմբրիմ,
Ի բարեպաշտելս իմում գայթակղիմ,
Մինչդեռ աղօթեմըս՝ և վրիպիմ,
Ի յընթանալըս իմում և կասիմ,
Յարդարանալս իմ և մեղանչեմ,
Ի խաղաղանալըս իմ ամբոխիմ,
Մինչդեռ արշաւեմըս՝ առ ի յետոյսըն հակամիտեմ,
Ի չուելն իմում՝ ընդ կըրունկըն դառնամ:
Ընդ լուսոյն մասին և խաւար յաչեմ,
Ընդ քաղցրութեանըն ճաշակ՝ օշինդըր խառնեմ,
Ընդ կուղըս բարեացըն՝ չարիս հիւսեմ,
Ընդ կանգնելըն և կըրկին գըլորիմ:
Ծաղկիմ և ոչ պըտղաբերիմ,
Ասեմ և ոչ առնեմ,
Խոստանամ և ոչ կատարեմ,
Ուխտեմ և ոչ վճարեմ,
Կարկառեմ և անդրէն ամփոփեմ,
Ցուցանեմ և ոչ ընծայեմ,
Մերձեցուցանեմ և ոչ մատուցանեմ:
Ի ճարակել խոցուածոյս անդրէն վիրաւորիմ,
Ի հաշտեցուցանելըն՝ վերստին խռովեմ,
Զուր հանդիսանամ և իրաւամբք պարտաւորիմ,
Գրիմ և իսկոյն եղծանիմ,
Նաւեմ և ի գիծն թուլանամ,
Սկըսանիմ և ի հանգիստն ոչ ժամանեմ:
Կարգիմ և դարձեալ սասանիմ,
Լնանիմ և կըրկին հեղում,
Շարունակիմ աստ՝ և անդ ի ստորևս հոսիմ,
Բարդիմ և անդէն տոչորիմ:
Հիմն արկանեմ և ոչ գըլխաւորեմ,
Սակաւ վաստակեմ և բիւրս վատնեմ,
Դոյղըն գանձեմ և անթիւըս սպառեմ:
Զայլըս խրատեմ և ես ինքն անփորձ եմ,
Միշտ ուսանիմ
Եւ երբէք իճըշմարտութիւն գիտութեան ոչ հասանեմ:
Ըզշիջեալ չարիսըն նոյնչափ արծարծեմ,
Սուղ ինչ քաջալերիմ և առաւելապէս լըքանիմ,
Լարիմ և իսկ և իսկ առ նըմին մեղկիմ,
Զայս կարկատեմ և զայն պատառեմ,
Խըլեմ զեղիճըն և տատասկ տընկեմ:
Ընդ ամբառնալըն և այսրէն բերիմ,
Մըտեմ ի բոյնըն աղաւնի
Եւ անտուստ ագռաւ ելանեմ,
Գամ սակաւ մի սպիտակ,
Եւ սրանամ դառնամ բնաւին սևացեալ,
Ասեմ զիս քեզ դաւանել
Եւ ըսպանողին նըւիրիմ,
Ընդ յանդիման լինելըն
Եւ թիկունըս դարձուցանեմ:

Գ.
Մաքրիմ և այլ մըրճոտիմ,
Լուանիմ և նովին զազրանամ,
Կերպարանիմ զԴաւթին
Եւ գործք ըզՍաւուղայն կատարեմ,
Շըրթամբք ճըշմարտեմ և սըտեմ երիկամամբք,
Աջովըս մատակարարեմ
Եւ ահեակ կողմամբըս աւերեմ:
Ընդ երկրագործութեան ցորենոյն՝ որոմըն սերմանեմ,
Ի բարձրագոյն իմաստիցն ի վայր իջեալ,
Ես ինքն գըտանիմ:
Հրեշտականամ յերեսըս
Եւ ի խորհուրդըս դիւանամ,
Ի յոտըս հաստատիմ
Եւ ի միտըս տատանիմ,
Սուտ ձևանամ և իրօք խոտորիմ,
Կեղծաւորիմ արդար և արդեամբք ամբարըշտեմ:
Դասիմ ի պարս հեզոց ը ընդ այսըս կաքաւեմ,
Մահու և ապականութեան ծառայեալըս,
Անողոքելի տանջեալըս,
Անփըրկելի մատնեցեալըս,
Անպատուաստելի հատուածեալըս,
Անարծարծելի շիջուցեալըս,
Անկազդուրելի խորտակեալըս,
Անհանդերձելի կործանեալըս:
Եւ եթէ պարտ է ըզսաստիկն աստանօր ասել
Անօրինեալըս անձին նախատինըս,
Ահա գըրեմ, գըրեմ,
Եւ ոչ անխայեմ ըզխըռիւըս նիւթեալ գեհենին:
Ըստացուածըս նախանձու նորոյս Ադամայ երկնայնոյ,
Որպէս և Կայէնըն առաջին հընոյն և հողեղինին.
Որ ունիմ ըզբընաւըն աստուստ ի յանձին
Ըզնըշանակ ամբաստանութեանըս,
Ոչ ըզշընչոյս տուրևառութիւն,
Այլ ըզբանիցըս կըշտամբութիւն:

Դ.
Եւ արդ, ո՞ւր իցեն փըրկութիւնքն,
Ուր սկզբընահայրըն հաւատոց,
Ի յուսահատութեանըն վայրի
Զանգըթութեանըն իմ չարիս կըրկնէ,
Մեծըն մարգարէից քարամբք բանցի կոշկոճէ,
Արին բարեփառ աշտէին նիզակաւ ի մահ սատակէ,
Պատկեր ճըշմարտին ընդ Աքարու համայնիւ ջընջէ,
Աստուծարեալըն վեհից՝
Յարագողացըն վըրիժուց մատնէ,
Մարգարէածին տեսանողըն՝
Ընդ ամաղէկացւոյն առաջի տեառն ըսպապնանէ,
Նախանձաւորն աստուծոյ
Երկնատեղաց բոցովըն վատնէ,
Ըստուերին լըրումն
Եւ նորոյս ըսկիզբըն՝
Հեծանոցին ընտրութեամբ հոսէ,
Ի մարդկանէ գովիմ և ի տեսողէդ պարսաւիմ,
Ի հողածընելոցըս երանիմ և յորդւոցըն լուսոյն աւաղիմ,
Հաճոյանամ յետին ռամկին
Եւ թագաւորիդ մեծի յաչաց ելանեմ:
Զատեանըն դատաւորին թողեալ,
Խառնակրօնիցըն աղերսեմ.
Հերքեալ ի վեհիցըն, սոսկականացըն սըպըրդիմ.
Մարմնովս արտաքուստ պըճնիմ,
Եւ անձամբըս երփնիւ ճային ճանաչիմ.
Հըպաւորիմ դաշըն հաստատել,
Եւ ուխտակորոյս արտաքս մերժիմ:
Այսօր մաքուր հոգեկիր,
Եւ վաղիւ մոլի խելագար.
Ըզտէրունի պատուէրըն լըքեալ,
Թելադրութեան օձին հետևիմ.
Արիանամ զօրապէս և վատթարագոյնըս ընկըրկիմ.
Ըզծանրութիւն աւուրըն բառնամ,
Եւի ժամ վարձուն անմասն ելանեմ.
Ի բացուտ ճոռոմըս խօսիմ,
Եւ ի պատասխանատուութեանըն պահու պապանձեալ կարկիմ.
Ի յելըս արևուն հարուստ երևիմ,
Եւ ընդ երեկըս ունայն դեգերիմ:
Ի յաթոռըս ծերոց բազմեալ,
Եւ խելայեղից կըցորդիմ.
Նընջեմ խեթիւ, և արհաւրօք զարհուրեալ զարթնում:
Զանդաստանըս կամացըս չարաչարըս հերկեմ,
Փոյթ խընամով ի չարիս,
Միշտ անառակ որդիս,
Անդարձ տարագրեալըս,
Անզըղջական զառածեալըս,
Անմըխիթար տըրտմեալըս,
Ինքնագրաւ գերեալըս,
Պետն առաքելոց ընդ Սափիրայի
Ի կենաց գրաւէ,
արմանալին քըննութեամբ հոգւոյն՝
Բուրումն ինձ մահու
Ընդ կենացըն քարոզ խառնէ:
Արդ, անաչառք և ինձ կաճառք երջանկացըն,
Եւ ուժգնութեան հրամանի վերնոյն արի սպառազէնք.
Ընդ գրեշտակացըն և մարդիկ,
Ընդ տիեզերաց երկրի և տարերք,
Ընդ անըզգայիցըն և շարժողականք,
Որովք դատեալ միշտ լինիմ տուժիւք լըլկանաց
Յօրինակ և յիշատակ սոսկալեացըն ապագայից.
Իբր հողմով փոթորկի ալեաց
Յաւէտ մրրկեալ կենացըս վըստահութիւն,
Մնայ անկայուն ի հաստատութեանց:
Զոր եթէ ոք իմաստութեամբ ի քնին առեալ
Խուզեսցէ ըզլուղակացըն բազմատեսիլ զանազանութիւն,
Ըզմանունըս փոքունըս ընդ մեծամեծացըն դասեալ,
Որ առանց թուոյ և քանակութեան համարոյ
Թինդըս առեալ անբաւ երամոց
Եռան, զեռան, սըլանան ի մարմինըս ծովու,
Վըկայեսցէ և հաստատեսցէ
Ճըշմարիտ լինել զասացելոցս բանագրութւն:

Ե.
Այլ դու ինքն օրհնաբանեալ անմահ թագաւոր
Բարի երկնաւոր,
Մարդասէր Քրիստոս,
Աստուծոյ կենդանւոյ միածին որդի,
Ազօր բարձրեալ,
Անքընին անճառ,
Քաւիչ ահաւոր,
Սաստեա ի ձեռըն ամբոխեալ ալեաց
Ոգւոյս ծըփանաց,
Արձանացո ըզծաւալըս մոլեգին շարժման
Սըրտիս խռովութեան,
ընդոստնեա ի սանձըս կապոյ երասանաց
Ըմբըռնման զցընդեալ մըտացըս վայրագրութիւն:
Եղիցի խաղաղութիւն հրամանաւ մեծիդ
Ամենավարան բըքոյս սասանման,
Սատակեալ խափանեա ըզբազմագըլխեան
Անդամըս ուրուականըս
Գաղտնեաց ամօթոյս երկրակենցաղըս հինից:
Գրեսցես աղօթոյս մըշտամատոյցըս
Զայս նորընծայ տառ ողորմաղերս թախծագին
Ձայնի ողբերգութեան այսըր մատենի.
Հա՛ն ի խորոց մահուս անդընդոց
Չըքնաղ ապրեցեալ ընդ մարգարէին փըրկելոյ.
Ընկալ զխոստովանութիւն անձնադատ բանիս
Ի հոտ անուշից.
Շնորհեա մըխիթար դառնութեան վըշտաց
Ու գին հեծութեան յուսահատելոյս:


ԲԱՆ ՀԱ

Գ.
...Ոչ ոք մեղաւոր իբրև զիս,
Ոչ ոք անօրէն, ոչ ոք ամբարիշտ,
Ոչ ոք անջրաւ, ոչ ոք չարագործ,
Ոչ ոք վրիպեալ, ոչ ոք սխալեալ,
Ոչ ոք մոլեգնեալ, ոչ ոք խարդախեալ,
Ոչ ոք շաղախեալ,
Ոչ ոք ամաչեցեալ,
Ոչ ոք դատապարտեալ,
Ես միայն եմ և այլ ոչ ոք,
Ես ամենայնն և զիս ամենեցուն:
Ոչ հեթանոսք, զի ոչ գիտէին.
Ոչ հրեայք, քանզի կուրացան,
Ոչ տգէտք և խառնիճաղանջք,
Քանզի յիմարք էին իմաստից:

Դ.
Պետ վարժից կոչեցեայ յանձիս դատախազ.
Ռաբբի, ռաբբի անուանեցայ,
Եւ զգովեստն առ աստուած եղծի.
Բարի ասացայ առ եղկութեանն ժառանգութիւն.
Սուրբ վկայեցայ ի մարդկանէ,
Որ եմ անմաքուր առաջի աստուծոյ.
Արդար դաւանեցայ ամենայն իրօք ամբարիշտս.
Հեշտացայ ի գովեստ մարդկան,
Զի ծաղր եղէց յատենին Քրիստոսի.
Յաւազանէ կոչեցայ Արթուն,
Եւ փրկութեանն աւուր Հսկող յորջորջեցայ,
Բայց ըզգաստութեանն աչս կափուցի...


ԲԱՆ ՀԲ

Բ.
Ողորմեա՛, տէ՛ր, մահու մեղապարտիս
Յաւուր արձակման շնչոյս կենդանութեան,
Մինչ աչացս ողորմագին հայեցուածս
Ի բարձունս կողկողիցի,
Զբազմարկածեան ուղւոյն զանզերծ ընթացիցն
Զանփախչելին ճանապարհ յաչս բերելով,
Մտացս տեսամբ ամենայնիւ վտանգեալ.
Եւ ի յերդ բնակութեան յարկիս նկատեալ յելցին շաւիղ,
Թշուառացեալ կիսամեռութեամբ,
Դիքօք այլայլութեան, տատանմամբ մատանց,
Կարկամ հառաչմամբ, նուազ հեծութեամբ,
Նրբական ձայնիւ, յոգի թախծութեան
Յոգնամասնեայ տարակուսանաց՝
Ի խորոցս աներևութից
Զգործեցելոցս ողբալով հառաչեմ:
Կարող ես, բարեգո՛ւթ, և անդ հրաշագործել,
Յաւէտ զօրութեամբ ասելով,
Թէ՝ Ողջ եղիջիր յոգւոյդ խորտակմանէ,
Եւ կամ՝ Թողեալ լիցին քեզ մեղանք քո,
Կամ թէ՝ Ե՛րթ ի խաղաղութիւն սրբեալ ի մեղաց:
Եւ զոր յայնմ ժամու ոչ ժամանեցից պաղատել,
Այսօր ընկալցիս մարդասիրապէս,
Ո՜վ երկայնամիտ, բազմաշնորհ, ամենակեցոյց:

Գ.
Յորժամ, որ այժմս բանապաճոյճ
Խրոխտաձայն, սիգացող, բարձրապարանոց՝
Անկեալ դնիմ դի անկենդան,
Կարկեալ ի խօսից, կաշկանդեալ ձեռօք,
Լքեալ անդամօք, խփեալ շրթամբք,
Կափուցեալ աչօք, տախտակ անշարժուն.
Կոճղն կիսայնեաց, արձան անզգայ.
պատկեր անբարբառ, գոյութիւն անշունչ,
Ողորմելի տեսիլ, աշխարելի կերպարան.
ողբալի օրինակ, եղկելի դէմք,
Արտասուելի նմանութիւն, լռեցեալ լեզու.
Ցամաքեալ խոտ, թօթափեալ ծաղիկ.
Ծորեալ գեղ, շիջեալ ղամբար.
Դատարկ կոկորդ, խապանացեալ սիրտ.
Աղխեալ ազդարան, սպառեալ աղբիւր.
Թալկացեալ մարմին, ժողխեալ որովայն, քակտեալ տաղաւար:
Կոտորեալ ոստք, բաժանեալ յօդք,
Հատեալ ծառ, սղոցեալ արմատ.
Թողեալ տուն, հնձեալ արտ, ստորախուզեալ բոյս.
Օտարացեալ բարեկամ, մոռացեալ պահեստ.
Թաղեալ գարշութիւն, մերժեալ ատելի,
բարձեալ խէթ, անարգեալ կմախք,
Եւ իբր զանպիտան առ ոտն կոծեալ:
Կարօտեալ այռոց մաղթանաց,
Որք զհաւատոց թշուառիս՝ ձայնիւ նուագեալ՝
Աղերս հառաչման, ցօղով արտասուաց,
Բարերարիդ գթութեան ի բարձունս տարածանեն.
Զառ քեզ դարձն յեղանակէն արգահատելով...
Արդ լոքաւ, մերժեցաւ, բարձաւ, տրոհեցաւ,
Փախեաւ, սըրացաւ, տեղի ետ
Կըցորդութիւն զուգութեան կենցաղոյս կենդանութեան,
Եւ յոյսդ որ ի քէն պարգև՝
Մնացական և անջընջական յիշատակարան պահեցաւ:


ԲԱՆ ՀԳ

Բ.
Արդ՝ յիշեա՛ ըզքո մեծութիւնըդ, տէ՛ր,
Նայեցեալ ի յիմս անարգութիւն.
Եւ ընդ խընդրեալս իմ ի քէն բարի իմո՛ցըն ատելեաց,
Եւ դու առ քոյս ըստ քում մեծութեանըդ՝
Անճառելիս հըրաշագործեսցես:
Մի՛ սատակեսցես զւմսըն խածանողսըն,
Այլ փոփոխեսցես.
Խըլեալ ըզխոտանս բարս երկրաւորս,
Զբարիսն արմատացուսցես և յիս, և ի նոսին:
Մանաւանդ զի դու լոյս ես և յոյս,
Եւ ես՝ խաւար և յիմար.
Դու՝ իսկութեամբ բարի, գովելի,
Եւ ես՝ համայնիւըն չար ապիկար.
Դու՝ տէր ստորիցըս և երկնից,
Եւ ես՝ անիշխան շընչոյս և հոգւոյս.
Դու՝ բարձրեալ ի կարեաց զատեալ,
Եւ ես՝ տաժանաւոր և վըտանգաւոր.
Դու՝ ի վեր քան ըզկիրըս երկրիս,
Եւ ես՝ կաւ անարգութեան, գարշութեան.
Դու ըստ մարգարէին մնաս յաւիտեան յանբաւ բարձրութեան,
Եւ ես միշտ կորընչիմ ըստ նորին բանին.
Ի քեզ ոչ է մըթութիւն կամ նենգութիւն,
Եւ ես բաւանդակն իսկ իցեմ՝
Որ զաւանդն իմ ոչ պահիցեմ:
Հա՛ն զիս ի բանտէս, արձակեա՛ ի կապանացըս,
Զե՛րծ ի շըղթայիցըս, փըրկեա՛ ի խեղդմանէս,
Ազատեա՛ ի տանգապէս, քակտեա՛ ի յերկաթիցըս,
Լո՛յծ ի պաշարմանցըս, արտաքսեա՛ յերկմըտութեանցըս:
Սփոփեա՛ ի տխրութեանցս, հանգո՛ ի նեղութեանցս,
Փարատեա՛ ի վշտացս, հանդարտեա՛ ի խռովութեանցս,
Ապաքինեա՛ ի լալոյս, մերժեա՛ ի հեծութեանցս.
Հեռացո՛ ի յողբոցս, կազդուրեա՛ ի կականմանցս:
Աստուա՛ծ ողորմութեան և պարգևատո՛ւ քաղցրութեան,
Մի՛ զգրաւեալս արեամբ հզօրիդ
Անտես արարեալ՝ ընդ վայր կորուսաներ.
Կանգնեա՛ զհասեալս յափն մահու
Ի բազմավտանգ հիւանդութենէս:


ԲԱՆ ՁԳ

Բ.
Եւ արդ ընկա՛լ զայս հիւսուած բանի աղիողորմ հեծեծանաց,
Եւ հոտոտեսցիս յայս նուէր բանի անարիւն զոհի,
Թագաւո՛ր երկնի,
Եւ օրհնեալ սրբեա՛ զտառ ատենի այսր ողբերգութեան,
Եւ գրեալ դրոշմեսցես յարձան յաւիտեան
Ընդ հաճոյականացն սպասաւորութիւնս:
Կացցէ առաջի քո մշտնջենաւոր,
Եւ յիշատակեսցի ի լսելիսդ քո հանապազ.
Բարբառեսցի շրթամբք ընտրելոց քոց,
Եւ խօսեսցի բերանովք հրեշտակաց քոց,
Տարածեսցի հանդէպ աթոռոյ քո,
Եւ ընծայեսցի ի սրահ սրբութեան քո.
Խնկեսցի ի տաճար անուան քո,
Եւ բուրեսցի ի սեղան փառաց քոց.
Պահեսցի ի գանձարանի քում,
Եւ համբարեսցի ի ստացուածս քո:
Պատմեսցի ի յականջս ազգաց,
Եւ քարոզեսցի ի լուր ժողովրդոց.
Նկարեսցի ի դրունս իմաստից,
Եւ տպաւորեսցի ի սեամս զգայութեանց.
Իբր կենդանեօք զիմս պատմեսցէ
Խոստովանեալ զանօրէնութիւն.
Եւ թէպէտ վախճան ընկալայց իբր զմահացու,
Այլ յարակայութեամբ բանի այսր սոփերի՝
Գրեցայց կենդանի: