Էջ:Թումանյանի ԵԺ 4հատորով-4.djvu/173

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


միշտ եղել են Ռուսաստանի զ?1քւա§ման դեմ Արևելքում, դրա հետ միասին միշտ Էլ դեմ են եղել հայկական հարցին։

Անցյալ դարու սկզբից Ռուսաստանը մտավ Կովկասի սահմաններն ու սկսեց իր պարսկական պատերազմները։ Էդ պատերազմները թե Դուգարք ու Սյունիք, թե Շիրակ ու Արարատյան երկրռւմ՝ ազգային սրբազան պատերազմի նշանակություն ունեին հայերի համար։ Վճռվում Է պար սկա հայկական հարցը։

Հայ ժողովուրդն ազատվում Է պարսկական դժոխքից։ Հայոց հոգևորականությունը խաչը ձեռքին գնում Էր ռուսաց զորքի առաջին։ Հայոց ինքնապաշտպանության խմբերը, որ կամավորներ Էին կոչվում, կռվում Էին ռուսաց զորքի շարքերում կամ ապահովում Էին նրա ճանապարհը թշնամու հարձակումներից։ Հայ ժողովուրդը իր ամբողջությամբ ոտի Էր կանգնել։

Եվ Էդ բոլոր պատերազմներում Անգլիան օգնում Էր Պարսկաստանին։ Իհարկե, նա չէր Էլ մտածում հայ ժողովրդի մասին, և միայն մի ցավ ուներ—կտրել ռուսի առաջխաղացության ճանւս– պարհը դեպի հարավ, դեպի Հնդկաստանի իր կալվածքները։ Եվ էդպեսով գործում էր պարսկահայկական հարցի դեմ։ Թե 1804—1807, թե 1810—13, թե 1826—28 թվականներին պարսից սարվազների գլուխն անցած՝ ռուսաց զորքի դեմ, նրանց հետ և հայ կամավորականների ու հայ ժողովրդի դեմ՝ կռվում էին Անգ– լիայի օֆիցերներն ու ինժեներները, պայթում էին անգլիական հրացանները, որ 20 հագարտ{ ու 40 հազարով իրենց ամեն ռազմամթերքով տալիս էր Պարսկաստանին Հնդկաստանի Անգլիական կոմպանիան։ Ղարաբաղի ամրությունների ու էջմիածնի պարիսպների դեմ որոտում էին և անգլիական թնդանոթները, որոնց վրա մակագրված էր. «Թագավորների թագավորից– Շահերի Շահին պարգև»։

Սակայն վերջ ի վերջո հաղթվեց Պարսկաստանը ու վճռվեց պարսկա հայկական հարցը, այսինքն, պար սկահայկական նահանգներն անցան Ռուսաստանին և ապահովվեց հայ ժողովրդի գոյության խնդիրը;

Հերթն եկավ տաճկահայկական հարցին*

168