Էջ:Թումանյանի ԵԺ 4հատորով-4.djvu/79

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


Մտածում ենք. ի՜նչ մեծ պակասություն է դատարկ աշխարհագրական էն տգիտությունը, որ մեր երկիրը չգիտենք։ Չենք հասկանում, թե էդ չգիտենալով ինչքան րան չգիտենք։ Չէ" երկիրն է իր «առանձնահատկություններով», որ պայմանավորում է ու բացատրում և պատմություն, և գրականություն, ե գեղարվեստ, և տնտեսական վիճակ, Ա մարդկային հայտնի տիպ ու հոգի։ Նա է որոշում ազգերի ճակատագիրը, աոանց նրա բնավորությունը հասկանալու ոչ կարոդ ես անցյալդ ըմբռնել, ոչ ներկադ հասկանալ, ոչ ապագադ տնօրինել։

Պատմություն ունենք—տգետ ենք։ Եվ դժբախտաբար դեռ մի կարգին պատմության գիրք էլ չունենք, թեև քիչ ժողովուրդ կունենա էնքան նյութ իր պատմության համար, ինչքան մենք ունենք։ Նախնական մշուշի մեջ թաղված դարերի մասին չեմ ա– սում, այլ էն ժամանակների ու անցքերի, որոնց վրա ընկնում է ճշմարիտ պատմության լույսը։ Չգիտենք; Չգիտենք մենք ինչ ենք եղել, ինչ ենք արել, ինչու ե ինչպես, ինչ օրով, ինչ ճանապարհով ենք էստեղ հասել։

Եվ ինչ զարմանք, որ էս դրության մեջ գտնվող մարդը իր անհատական խեղճությունն ու դատարկությունը հեշտ կտարածի իր ամբողջ ցեղի ու նրա անցյալի վրա, կար համար հի իր ցեղը, իր անունից կամաչի, կուրանա, իրեն թույլ կտա իր ցեղին վերաբերյալ ամեն ստորություն, և շատ-շատ կդառնա մի միջազգային ոչնչություն, որ աշխարհքում ոչինչ չի հարգում սկը– սած իրենից։ Կամ թե չէ կընկնի մյուս ծայրը, իր ցեղը կհամարի Աստուծո ընտրյալ ժողովուրդ, «12 խաչապաշտի, եթմիշիքի միլ– լեթի գլուխը»2, և կույր ազգասիրական տենչով բռնված չեղած մեծություններ ու փառքեր կզառանցի՝ հասկացողություններ, ժամանակներ ու դեպքեր իրար խառնե|ով, մի վիճակ, որ հաջող քառյակով ծաղրեւ է հանգ<ուցյալ> 0. Պատկանյանը, թեև ինքն էլ ազատ չէր էդ պակասությունից։

«Հայկ ու Նապոլեոն մի գռոշի համար Սաստիկ թունդ խոսքեր ասացին իրար.

76