Էջ:Ինչ է, ով է (What is, Who is) 1.djvu/60

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Այս էջը սրբագրված է


Է ծովի մակերևույթից 4500 մ բարձրու թյան վրա։ Դա աշխարհի «ամենաբարձր» մայրաքաղաքն է Ամերիկայի Միացյալ նահանգներ (ԱՄՆ)


Լամաները ուղտերի ցե ասկիցներն են. նրանց հայրենիքը Հարավային ԼՍերիկան է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները Արևմտյան կիսագնդի խոշոր երկրներից է Նրա գրեթե ողջ տարածքը գտնվում է ճյուսիսային Ամերիկայում։ ԱՄՆ֊ի արևել յան ափերը ողողում են Ատլանտյան, իսկ արևմտյանը խաղաղ օվկիանոսի ջրերը։ ԱՄՆ ի կլիման հիմնականում թարե խառն է ու մերձարևադարձային։ Կան Նաև արևադարձային կլիմայով վայրեր ճավա¬ յան կղզիները (ԱՄՆ ի Նահանգներից) խաղաղ օվկիանոսում Իսկ Ալյասկա հյու¬ սիսային Նահանգում ձմռանը լինում է արկտիկական սառնամանիք* Երկրի կենտրոնական մասի հարթավայ րերն արևմուտքում փոխվում են վեհա սքանչ, ձյունապատ լեռնագագաթներով ժայռոտ լեռների, իսկ արևելքում ոչ շատ բարձր լեռների՝ Ապալաչների։ Լեռների հատկապես Ապալաչների ընդերքը հարուստ է քարածխով, Նավթով, բնական գազով, երկաթի գունավոր մե տաղների հանքաքարով և այլ օգտակար հանածոներով Ամենախոշոր գետերն են Միսսիսիպին և Նրա վտակ Միսսուրին Եվրոպացիներն սկսել ԵՆ ճյուսիսային Ամերիկա գաղթել դեռևս 16-րդ դարում այն բանից հետո երբ Կոլումբոսը հայտ Նագործեց Ամերիկան Նրանք անողոքա¬ բար բնաջնջում էին հնդկացիներին՝ ամե րիկյան մայր ցամաքի բնիկներին Ողջ մնացած հնդկացիները վտարվեցին դեպի անբերրի, ամայի տարածություններ ար– գելաբնակավայրեր ԱՄՆ-ում ապրում Են նաև նեգրեր, որոնք բռնությամբ Աֆրիկա֊ յից Ամերիկա բերված նախկին ստրուկների սերունդներն են։ ԱՄՆ-ում վաղուց արդեն ստրկություն չկա, բայց Նեգրերն այժմ էլ ամերիկյան ամենաճնշված ու իրավազուրկ քաղաքացիներն ԵՆ Նեգր գործազուրկներ ավելի շատ կան քան սպիտակամորթ։ Սովորաբար Նեգրերն ապրում են ամերիկ յան քաղաքների ամենա անբարեկարգ, առանձնացված թաղամասերում գետ տո¬ ներում։ ճաճախ Նեգր երեխաներին չի թույլատրվում սովորելու այն դպրոցնե րում ուր սովորում են սպիտակամորթ երեխաները։ 17-րդ դարում վերաբնակիչները (հիմ- նականում, անգլիացի) Ատլանտյան օվկի- անոսի ափին հիմնադրեցին իրենց բնակա- վայրերը գաղութները։ 18 րդ դարի վերջին 13 գաղութ ազատագրվեց անգլիացիների տիրապետությունից և ստեղծվեց անկախ պետություն՝ Ամերիկայի Միացյալ Նա- հանգների հանրապետությունը։ Դրա հա- մար էլ ԱՄՆ–ի պետական դրոշի վրա կան սպիտակ ու կարմիր 13 զոլեր. Դրոշի վերին ձախ անկյունում գտնվող կապույտ ուղ- ղանկյան մեջ նկարված 50 սպիտակ աստ- ղիկները համապատասխանում Են ԱՄՆ-ի Նահանգների Ներկա թվին ԱՄՆ ը արդյունաբերության արտա դրանքի թոդարկմամբ գրավում է առաջին տեղը կապիտալիստական աշխարհում Երկրում զարգացած ԵՆ ժամանակակից արդյունաբերության բոլոր ճյուղերը, հատկապես ավտոմոբիլային Նավթավե րամշակման քիմիական և ատոմային ար դյունաբերությունը Շատ զարգացած է նաև գյուղատնտեսությունը, որի բոլոր ճյուղերում լայն կիրառում ունի տեխնի¬ կան։ Դլխավոր հացահատիկային բույսը Եգիպտացորենն է։ Աշխարհում մշակվող Եգիպտացորենի գրեթե կեսը հավաքվում է ԱՄՆ-ում ԱՄՆ ը շատ հարուստ երկիր է, բայց այդ հարստությունը պատկանում է մի բուռ մարդկանց, որոնք ապրում ԵՆ պերճանքի մեջ, իսկ միլիոնավոր աշխատավոր ամերի- կացիներ հաճախ կիսաքաղց կյանք են վարում։ ԱՄՆ-ի տնտեսական և քաղաքական կյանքում վճռական դեր ունեն ֆինանսա արդյունաբերական խոշոր խմբերը մոնո պոլիաները, որոնցից շատերը սերտորեն կապված են ռազմական արտադրության հետ։ Նրանք պաշտպանում են հետադիմա- կան քաղաքականությունը Երկրի ներսում և ագրեսիվ քաղաքականությունը միջազ գային ասպարեզում: Չնայած բարձր զարգացած արդյունա- բերությանն ու գյուղատնտեսությանը, ԱՄՆ-ում տարեցտարի աճում է գործա գըրկությունը։ Մշտապես բարձրանում ԵՆ մթերքների ու արդյունաբերական ապ րանքների գները. Բնակարանային դ1 բուժ ման վարձն այնքան բարձր է, որ հաճախ մատչելի չէ գործազուրկներին և չքավոր ամերիկացիներին, հատկապես նեգրերին Ամերիկյան բանվոր դասակարգը պայքա- րում է կապիտալիստների դեմ իր աշխա–