Էջ:Հայկական Հարց Հանրագիտարան (Armenian Question Encyclopedia).djvu/174

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


կության նորացմանը, հայ ժողովրդի պայքարին՝ պատմական արդարությունը վերականգնելու գործում։

Կ. Խուդավերդյան

ԿԱՄՍԱՐԱԿԱՆ Կոստանդին Պետրոսի (1841, Նուխի 1923, Վիեննա), հայազգի ռուսական դիվանագետ և ռազմական գործիչ, գեներալ-լեյտենանտ։ Ավարտել է զինվորական ուսումնարան Մոսկվայում։ Մասնակցել է 1877-78-ի ռուսթուրք. պատերազմին (Կովկասյան ռազմաճակատում)։ Պատերազմից հետո նշանակվել է Էրզրումի զինվորական նահանգապետի օգնական, ապա՝ ռուս, փոխհյուպատոս Էրզրումում, 1878-ին՝ Վանում։ Մեծ ջանքեր է գործադրել իրագործելու Բեռլինի կոնգրեսի (1878) որոշումները արևմտյան Հայաստանում։ Սերտ կապ է պահպանել Կարինի «Պաշտպան հայրենյաց» ազատագրական կազմակերպության հետ։ Աշխատել է ստեղծել հայ-ասորա-քրդական դաշինք՝ թուրք, տիրապետության դեմ։ Համոզվելով. որ արևմտյան Հայաստանում չի իրականանա Բեռլինի դաշնագրով նախատեսված բարենորոգումների ծրագիրը՝ Կ. կոչ է արել զինվել և պատրաստվել արմատական գործողությունների։ Նյութապես օժանդակել է Վասպուրականի սովյալներին։ ցարական կառավարությունը, զգուշանալով Կ-ի հայանպաստ գործունեությունից, նրան տեղափոխել է Սիրիա՝ դիվանագիտական աշխատանքի։ 1900-14-ին շարունակել է զինվորական ծառայությունը Պետերբուրգում (Գլխ. շտաբում) և Կիևում։ 1914-ին տեղափոխվել է արտասահման (Եգիպտոս, Եվրոպա)։

ԿԱՅՕԱԿ (Բաղդասարյան Վադարշակ) (1875, Մուշ 1904), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի։ ՀՀԴ կուսակցության անդամ։ Ավարտել է (1892-ին) Մուշի Ներսեսյան վարժարանը։ Դպրոցն ավարտելուց հետո զինված խմբով բարձրացել է լեռները։

Գործակցել է Միհրան Տամատյանի, Հրայրի ու Գևորգ Չավուշի (իբրև զինավարժ ու զինակիր խմբերի անդամ), ապա՝ Աղբյուր Սերոբի ու Անդրանիկի հետ։ Մասնակցել է Սասունի 1894-ի ինքնապաշտպան, կռիվներին, 1901ին՝ Առաքելոց վանքի կռվին. 1904-ի հունիսին Սոֆիայից (ուր մասնակցել էր ՀՀԴ կուսակցության III ընդհանուր ժողովին) Սասուն վերադառնալիս՝ անցել է Կարս։ Այստեղից «Դժոխք» հեծելախմբի (29 հոգի) գլուխ անցած փորձել է մտնել Բասեն, բայց Զեվինի ավերակ բերդի մոտ խումբը կռվի է բռնվել մեծաթիվ թուրք զինվորների ու քրդերի հետ։ Անհավասար կռվում շատերի հետ զոհվել է նաև Կ.։

Ա. Ներսիսյան

ԿԱՅԾԱԿ ԱՌԱՔԵԼ (Աբաջյան Տիգրան) (1869, Բաբեիդ 1917, Երզնկա), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի։ ՀՀԴ կուսակցության անդամ։ Տակավին պատանի՝ Երզնկայում միացել է Դերսիմի Քեռիի (Ռուբեն Շիշմանյան) խմբին։ 1896-ին անցել է Կովկաս, եղել Բաքվում, 1900-03-ին՝ Կարսում, ուր զբաղվել է Երկիր զենք փոխադրելով։ 1908-ի մայիսին «Մրրիկ» խմբի կազմում հասել է Սասուն, մասնակցել 1904-ի ապստամբությանը։ 1905-ի հայ-թաթար. ընդհարումների ժամանակ գործել է Երևանում։ Այնուհետև մասնակցել է Իրան, հեղափոխությանը. ապա անցել Բաբերդ, Սեբաստիա ևՎան։ 1915-ի Վանի հերոսամարտի կազմակերպիչ զինվորական խորհրդի կազմում էր։ 1916-17-ին Երզնկայում զբաղվել է հայ գաղթականների փրկության գործով։

U. Ներսիսյան

ԿԱՆԱՅԱՆ Դրաստամատ Մարտիրոսի (1884-1956), տես Դրո.

ԿԱՊՐԻԵԼՅԱՆ Իզաբել (ծ. 1935), պատմաբան. սոցիոլոգ (Կանադա)։ Սոցիոլոգիայի դ-ր։ Աշխատում է Տորոնտոյի էթնիկական հետազոտությունների և էթնիկ, կրթության ինստիտուտում։ Կ. հիմնականում ուսումնասիրում է Կանադայի հայ համայնքի պատմությունը և ժամանակակից վիճակը, փախստականների դրությունը այսօր աշխարհում և այլն։ Ամերիկյան և կանադական մի շարք գիտական հանդեսներում ու ժող-ներում տպագրել է հոդվածներ, որոնցում քննում է արևմտյան Հայաստանի հայերի տեղահանման պատմությունը, ապաստան տված երկրներում հայ գաղթականների սոցտնտ. կարգավիճակը, հայ կանանց դերը էթնոմշակութ. ժառանգականության պահպանման գործում և այլն։ Ստեղծել է Կանադայի հայ համայնքի պատմության դասագիրք հայկական դպրոցների համար, 1915-ի եղեռնի պատմության հանրամատչելի գործեր։

Երկեր Armenians in Ontario, "Poliphony", 1982, v. 4, No2; Migratory Caravans։ Armenian Sojourners in Canada, "Journal of American Ethnic History", 1987, v. 6, No2.

է. Մելքոնյան

«ԿԱՊՈՒՅՏ ԳԻՐՔ», փաստաթղթերի ժողովածու. որը 1916-ին Լոնդոնում հրատարակել է Զ. Բրայսը "The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire 1915-16" («Հայերի վիճակը Օսմանյան կայսրությունում 1915-16 թթ.») վերտառությամբ («Կ. գ.» անվանումը ստացել է գրքի կազմի գույնից)։ Գիրքն ունի ընդարձակ նախաբան, որտեղ շարադըրված է հայ ժողովրդի համառոտ պատմությունը մինչև Մեծ եղեռնը։ ժող-ը բովանդակում է 158 փաստաթուղթ (կազմում է 628 էջ)։ Դրանք Օսմանյան կայսրության տարածքում հայերի 1915-16-ի բռնագաղթի ու ոչնչացման մասին առաջնային նշանակության տարբեր բնույթի վավերագրեր ու վկայություններ են, հիմնականում՝ Թուրքիայում աշխատող օտարերկրացիների տեղեկագրեր ու զեկուցագրեր իրենց կառավարություններին, ականատեսների հուշագրություններ, դիմումներ ու բողոքներ։ «Կ. գ.»-ում զետեղված նյութերը համոզիչ կերպով ցույց են տալիս, որ հայերի կոտորածը ոչ մահմեդական մոլեռանդության բռնկում էր և ոչ էլ միջցեղային թշնամության դրսևորում, այն որոշակի ծրագրված պետական քաղաքականություն էր, որը նախապատրաստել ու իրականացրել են պետական իշխանության մարմինները, «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության ղեկավարները։

Նյութերն ընտրելիս Ջ. Բրայսը դրսևորել է անկողմնակալություն՝ ձգտելով ժոդ-ում մեծ տեղ տալ չեզոք