Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 5.djvu/555

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


քարում կուսակցության գլխավոր գծի կենսագործման, ՍՍՀՄ–ում կոմունիստա– կան հասարակարգի կառուցման համար, մասնակցում համաշխարհային հեղավւո– խական պրոցեսի հրատապ պրոբլեմների մշակմանը: «Կ.» կոմունիստական կուսակ– ցության, սովետական ժողովրդի խաղաղ աշխատանքի և պատերազմական փորձու– թյունների տարեգրությունն է: Անհաշտ պայքար է մղում հակագիտական, բուր– ժուական և ռեֆորմիստական գաղափա– րախոսությունների, օպորտունիզմի և ռևի– զիոնիզմի դեմ: Լուսաբանում է ՍՄԿԿ տնտ. քաղաքականությունը, կուսակցության պայքարը արտադրության արդյունավե– տության բարձրացման գործում: Լուրջ ավանդ ունի զարգացած սոցիալիստա– կան հասարակության պրոբլեմների մշակ– ման, նրա պատմական տեղի և չափանիշ– ների ճշտման գործում: Արտացոլում է ՍՄԿԿ արտաքին քաղաքականությունը, միջազգային հարաբերությունները, ին– տերնացիոնալիզմի և ազգայինի տեսա– կան և քաղ. դրույթները: «Կ.»-ում են տպագրվել Վ. Ի. Լենինի շուրջ 100 չհրա– պարակված կամ նախկինում քիչ հայտնի աշխատություններ, նամակներ, փաստա– թղթեր են, ինչպես նաև Կ. Մարքսի և Ֆ. էնգելսի՝ առաջին անգամ ռուսերեն թարգմանված գործեր: Հանդեսին թղթակ– ցում են ՍՄԿԿ և սովետական պետության, միջազգային կոմունիստական և բանվո– րական շարժման նշանավոր գործիչներ: Մինչև 1952-ը լույս է տեսել «Բոլշևիկ» ան– վամբ: Պարգևատրվել է Լենինի շքանշա– նով (1974):

ԿՈՄՈՒՆԻՍՏԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ԿՈ–

ԼԵԿՏԻՎՆԵՐ ԵՎ ՀԱՐՎԱԾԱՅԻՆՆԵՐ, աշ– խատանքի նկատմամբ կոմունիստական վերաբերմունքի, կոմունիզմի նյութատեխ– նիկական բազայի կառուցման և կոմու– նիստական հասարակարգի մարդու դաս– տիարակման համար աշխատավորների մասսայական շարժման առաջավոր մաս– նակիցներ ՍՍՀՄ–ում: Շարժումն առաջա– ցել է 1958-ի հոկտեմբեր–նոյեմբերին, ՍՄԿԿ XXI արտահերթ համագումարի պատվին ծավալված մրցության ընթաց– քում, Մոսկվա–Սորտիրովոչնոյե դեպոյի ջերմաքարշերի նորոգման արտադրա– մասի կոլեկտիվի նախաձեռնությամբ: Բրիգադի ընդհանուր ժողովը որոշեց նոր բնույթի սոցիալիստական պարտավորու– թյուններ ընդունել, որոնք, բացի տեխ– ֆինպլանի գերակատարումից, ներառում էին նաև համընդհանուր ուսուցումն ու կոմունիստական գիտակցականության դաստիարակումը: Մրցության մասնակից– ները հռչակեցին «Սովորել, աշխատել և ապրել կոմունիստաբար» նշանաբանը: Գրեթե միաժամանակ մրցություն ծավալ– վեց «Կոմունիստական աշխատանքի հար– վածային», «Կոմունիստական աշխատան– քի ձեռնարկություն» (1958-ի վերջ) կոչում– ների համար: XXII համագումարի կող– մից ՍՍԿԿ նոր ծրագիրն ընդունելուց (1961-ի հոկտեմբեր) հետո աշխատանքի նկատմամբ կոմունիստական վերաբեր– մունքի համար շարժման մասնակիցներն իրենց բարոյական պարտավորություն– ների հիմք ընդունեցին կոմունիզմ կառու– ցողի բարոյական կոդեքսը: Արհմիութենական կազմակերպություն– ները Կ. ա. կ. և հ–ի կոչում են շնորհում այն բրիգադներին, արտադրամասերին, տե– ղամասերին, բաժանմունքներին, ձեռ– նարկություններին, կազմակերպություն– ներին և առանձին աշխատողներին, որոնք աշխատանքում և ուսման մեջ մշտապես հասնում են ակնառու հաջողությունների, ցուցաբերում են ընկերության և կոլեկտի– վիզմի, հասարակական գործերում ու անձնական վարքում՝ բարձր գիտակցա– կանության օրինակ: Աշխատանքի նկատմամբ կոմունիստա– կան վերաբերմունքի համար շարժմանը 1978-ի հունվ. 1-ի դրությամբ ՀՍՍՀ–ում մասնակցում էր 412, 05 հզ. մարդ:

ԿՈՄՈՒՆԻՍՏԱԿԱՆ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆՈՒ–

ԹՅՈՒՆ, մարդկային բարոյականության զարգացման բարձրագույն աստիճանը, ձևակերպում և հաստատում է կոմունիս– տական կացութաձևի պայմաններին հա– մապատասխան կյանքի սկզբունքներ: Լի– նելով մարդկության սոցիալ–պատմական և հոգևոր առաջադիմության արդյունք, «Կոմունիստական բարոյականությունը ներառնում է համամարդկային այն հիմ– նական բարոյական նորմերը, որ ժո– ղովրդական մասսաները մշակել են հա– զարամյակների ընթացքում սոցիալական ճնշման ու բարոյական արատների դեմ մղած պայքարում» (ՍՄԿԿ ծրագիրը, 1974, էջ 184): Իր այս բնորոշ առանձնահատկու– թյամբ Կ. բ. հակադրվում է բուրժ. բարո– յականությանը, որը բնական է համարում սոցիալական անհավասարությունը, շա– հագործումը, մարդկանց հակամարտու– թյունը: Կ. բ–յան պատմական առաջին ձևը պրոլետարիատի հեղափոխական բա– րոյականությունն է, որ ձևավորվել է դեռևս կապիտալիստական հասարակությունում՝ իր ազատագրության համար բանվոր դա– սակարգի գիտակցական պայքարի ընթաց– քում: Այդ բարոյականությունը «ամբողջո– վին ենթակա է պրոլետարիատի դասա– կարգային պայքարի շահերին» (Լենին Վ. Ի., Երկ., հ. 31, էջ 354): Իր իրավունք– ների համար պայքարում բանվոր դասա– կարգը բարձրանում է նաև բարոյականո– րեն, և, ինչպես նշում է Ֆ. էնգելսը, հան– դես բերում իր ամենահրապուրիչ, ամե– նաազնիվ, ամենամարդկային գծերը: Սո– ցիալիստական հեղափոխության հաղթա– նակի, մարդկանց միջև նոր հարաբերու– թյունների զարգացման շնորհիվ Կ. բ–յան սկզբունքները բովանդակությամբ հարըս– տ անում են, ընդարձակվում է ազդեցու– թյան ոլորտը: Նոր հասարակարգի հաստատմամբ օբ– յեկտիվ նախադրյալներ են ստեղծվում աշխատանքի և հասարակական սեփակա– նության նկատմամբ կոմունիստական սկզբունքների իրականացման, կենցա– ղի նոր ձևերի զարգացման համար: Հա– սարակության բոլոր բաղադրամասերի զարգացման, ժողովրդի գաղափարական միասնության շնորհիվ Կ. բ. ստանում է համաժողովրդական բնույթ՝ վերածվե– լով հասարակության ամենօրյա կյան– քի օրենքի: Սոցիալիստական հասարա– կության կառուցմամբ դասակարգային պայքարը բարոյականության մեջ ձեռք է բերում բուրժ. բարոյականության մնա– ցուկների դեմ պայքարի, ժող. զանգված– ների կոմունիստական դաստիարակու– թյան ձև: Կոմունիզմի կառուցման ընթաց– քում սոցիալիստական հասարակության, ՄՄԿԿ–ի և ժողովրդի առջև ծագում են բա– րոյական նոր խնդիրներ, աշխատավոր– ները հանդես են բերում առավել բարձր բարոյական պահանջներ, ձևակերպվում է կոմունիզմ կառուցողի բարոյական կո– դեքսը: Կոմունիստական հասարակու– թյան մեջ Կ. բ–յան սկզբունքները ստա– նում են առավել լրիվ, համակողմանի զար– գացում և իրականանում են: Կ. բ–յան սկզբունքների գործնական կենսագոր– ծումը նշանակում է մարդկանց հարա– բերություններում հումանիզմի, արդա– րության, հավասարության իրականա– ցում, որ պայմանավորված է սոցիալիս– տական և կոմունիստական կարգի բուն էությամբ: Կոմունիստական հարաբերու– թյունների հաստատման պրոցեսում ամ– բողջովին հաղթահարվում է դասակարգա– յին հասարակությանը հատուկ մարդու և հասարակության հակասությունը: Առաջ– նակարգ է դառնում կոչեկաիվիզմի սկըզ– բունքը: Անձնական և հասարակական շա– հերի միասնությունը պայմանավորում է մարդու բարոյական գործունեության բնույթի սկզբունքային նոր ըմբռնում: Կ. բ., որը կապված է կյանքի սոցիալա– կան պայմանների վերափոխման հետ, ունակ է մարդու առջև դնել նպատակներ, որոնք իրենց մասշտաբներով գերազան– ցեն այն բոլորը, որոնց մասին անց– յալի բարոյախոսները լոկ մտածել են: Կ. բ. անձնավորության համար հնարա– վորություն է ստեղծում հասնելու մեծ բա– րոյական ազատության: Այդ բարոյակա– նությունը համապատասխանում է մարդ– կանց արմատական շահերին, հենված է նրանց սեփական գիտակցության վրա, յուրաքանչյուրից պահանջում է բարձր գաղափարայնություն, սկզբունքայնու– թյուն, թշնամանք դոգմատիզմի և ձևա– պաշտության նկատմամբ: Կ. բ–յան սկըզ– բունքները, որոնք անմիջականորեն բը– խում են սոցիալիստական–կոմունիստա– կան կյանքի օրենքներից և զարգացման անհրաժեշտությունից, անընդհատ փո– փոխվում, զարգանում և հարստանում են:

ԿՈՄՈՒՆԻՍՏԱԿԱՆ ԳՈՒՄԱՐՏԱԿՆԵՐ, կա– մավոր զորային կազմակերպություններ, Հայրենական մեծ պատերազմի (1941*– 1945) տարիներին գործող ժողովրդական աշխարհազորի ձև: Մտեղծվել են ՄՄԿԿ քաղկոմների և շրջկոմների նախաձեռնու– թյամբ, ոչ զորակոչային կամավորներից՝ քաղաքների և արդ. շրջանների անմիջա– կան պաշտպանության նպատակով: Կո– մունիստները և կոմերիտականները կազ– մել են Կ. գ–ի թվային կազմի գերակշռող մասը: Կ. գ–ի մատակարարումը ապահո– վել են տեղական ձեռնարկությունները, կազմակերպությունները, կուսակցական և սովետական մարմինները: Նրանց ռազմ, գործողությունների ղեկավարությունը իրականացրել է ռազմաճակատի տվյալ տեղամասի զինվորական հրամանատա– րությունը: Մտեղծվել են Մոսկվայում, Լենինգրադում, Տուլայում, ապա ծավալ– վել Մևաստոպոլում, Օդեսայում, Ստալին– գրադում և երկրի այլ քաղաքներում: