Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 5.djvu/651

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


Արդյունաբերական հիմնական արտադրատեսակների թողարկ ու մը 1949 1960 1970 էլեկտրաէներգիա, մլրդ կվա .ժ 5,9 9,1 16,5 Ածուխ (քարածուխ և գորշածուխ) մլն tn 4,0 10,6 27,5 Չուգուն, մլն ա 0,2 0,9 2,4 Պողպատ, մլն ա 0,1 0,6 2,2 Մետաղահատ հաստոցներ, հզ. հատ 2,9 6,4 Տրակտորներ, հզ. հատ – 3,0 10,0 Ավտոմոբիլներ, հզ. հատ – 3,1 6,4 Հանքային պարարտանյութեր, մլն in 0,4 0,6 1,5 Ցեմենտ, մլն m 0,5 2,3 4,0 Թուղթ, հզ. m 17 47 128* Գործվածքեղեն, մլն Վ 12,8 189,7 400

  • 1969

մեքենաշինությունն է (հաստոցաշինու– թյուն, սարքաշինություն, ավտոմոբիլաշի– նություն, տրակտորաշինություն, նավաշի– նություն, լեռնահանքային, մետալուրգիա– կան, քիմ. և գյուղատնտ. մեքենաշինու– թյուն, գործիքների արտադրություն, էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերու– թյուն): Արդ. հիմնական հանգույցներն են Տեդոնգանի, Հյուսիս–Արեմտյան, Հյու– սիսային և Արեելյան շրջանները: Զարգա– ցած է քիմ. արդյունաբերությունը: Հիմ– նական կենտրոնը Ւփննամն է: Կան եր– կաթբետոնե կոնստրուկցիաների, ճենա– պակե–հախճապակե իրերի, աղյուսի, թա– ղանթանյութի–թղթի արտադրության և փայտամշակման, տեքստիլ, կոշկեղենի, սննդի ձեռնարկություններ: Զարգացած է ձկնեղենի և ծովային մթերքների վերա– մշակման ու պահածոների արդյունաբերու– թյունը: Գյուղատնտեսությունը: 1949– 1970-ին գյուղատնտ. արտադրանքի ծավալը աճել է 2,5 անգամ: Գյուղատնտ. համախառն արտադրանքի 70% –ը տալիս է երկրագոր– ծությունը, 30% –ը՝ անասնապահությունը: 1960-ին գյուղատնտ. ամբողջ արտադրան– քը տվել է սոցիափստական սեկտորը: Մշակովի հողերը գրավում են տերիտո– րիայի 16% –ը, որի 1/3-ը (700 հզ. հա) ոռո– գելի է: Ցանքատարածությունների 2/3-ը զբաղեցնում են հացահատիկային (բրինձ, եգիպտացորեն, կորեկազգիներ), 1/5-ը՝ տեխ. (ներառյալ սոյան) կուլտուրաները, մնացած մասը՝ բանջարեղենը, կարտո– ֆիլն ու կերային կուլտուրաները: ԿԺԴՀ սոյա արտադրող երկրներից է: Աճեցնում են բամբակ, ւ]ուշ, ծխախոտ, շաքարի ճակնդեղ: Ամենուրեք տարածված է բան– ջարաբուծությունը, Կեսոնի շրջանում՝ մարդարմատի (ժենշենի) մշակությունը; Զարգացած է այգեգործությունն ու պտղա– բուծությունը (130 հզ. հա): Հատուկ ուշա– դրություն է դարձվում անասնապահու– թյան, թռչնաբուծության և շերամապահու– թյան զարգացմանը: Բնակչությունը սննդամթերքով ապահո– վելու գործում կարևոր դեր ունեն ծովա– մթերքների արդյունահանումն ու վերա– մշակումը: Զարգացած է անտառատնտե– սությունը (անտառածածկ է 9 մլն հա): Տրանսպորտը: Երկաթուղիների երկա– րությունը ավելի քան 6 հզ. կմ է (որից 4 հզ. կմճ էլեկտրիֆիկացւլած), ավտոճանա– պարհներինը՝ 21 հզ. կմ–ւց ավելի: Նավար– կելի են խոշոր գետերի ստորին հոսանք– ները: Ծովային գլխավոր նավահանգիստ– ներն են Չհոնջինը, Իփննամը, Վոնսանը, Նամփհոն: Զարգանում է ավիահաղոր– դակցությունը: Արտաքին տնտեսական կապերը: 1979-ին ԿԺԴՀ առևտրական կապերի մեջ է եղել ավելի քան 100 երկրի հետ: Գլխավոր գործընկերներն են սոցիալիստական երկրները, հատկապես ԱԱՀՄ–ը: 1949-ի մարսփ 17-ի համաձայնագրով ԱԱՀՄ–ը ետպատերազմյան առաջին տասնամյակի ընթացքում ԿԺԴՀ–ի տնտեսության վերա– կանգնման և նոր շինարարության հա– մար անհատույց տրամադրել է 300 մլն ռ.: ԱՍՀՄ–ի օգնությամբ վերականգնվել և կա– ռուցվել են արդ. կոմբինատներ, գործա– րաններ, էլեկտրակայաններ և այլ ձեռ– նարկություններ: Դրամական միավորը վոնան է: Բժշկա–աշխարհագրական բնութագի– րը: Ծննդի և մահացության վերաբերյալ ճշգրիտ տվյալներ չկան: Ներկայումս վե– րացվել են հատուկ վտանգավոր հիվան– դությունները: 1950–53-ի պատերազմի Գյուղատնտ. հիմնական կուլտուրաների բերքը հզ. ա 1946-49* 1953-56* 1957-60 1976 Բրինձ 1165 1222 1476 3500 Եգիպտացորեն 264 413 1045 3800 Սոյա 179 190 225 – Բանջարեղեն 610 826 1630 – Կարտոֆիլ

  • Մհ9հն տաոենանո

509 529 760 ընթացքում Կ. կորցրեց բուժկանխարգե– լիչ հիմնարկների 95,6%-ը: 1964-ին կար 5,3 հզ. հիվանդանոց և պոլիկլինիկա (51,1 հզ. հիվանդանոցային մահճակալով): Հիվանդանոցային ցանցի վերակառուց– մանը մեծ օգնություն են ցույց տվել սո– ցիալիստական երկրները. ՍՍՀՄ–ը կա– ռուցել է հոսպիտալ (600 մահճակալով) և 23 պոլիկլինիկային կաբինետ: 1967-ի վերջում Կ–ում աշխատել են 22,1 հզ. բժիշկ և բուժակ (չհաշված զինվորականը), 380 բնակչին՝ 1 բժիշկ: Գործում են 3 (1964) բժշկ. ինստ., ռազմաբժշկական ակա– դեմիա և բժշկական գիտությունների ակա– դեմիա: Միջին բուժաշխատողներ են պատրաս– տում 7 տեխնիկումներ, մանկաբարձա– կան 12 և բուժքույրական 58 դպրոց: ժողովրդական կրթությունը: ճապո– նական օկուպացիայի տարիներին վար– վել է կրթության և կորեական կուլտու– րայի սահմանափակման քաղաքականու– թյուն: Ազատագրվելուց (1945) հետո ԿԺԴՀ–ում ստեղծվել են 4-ամյա դպրոց– ներ, ուսուցումը տարվել է մայրենի լեզ– վով: 1948-ին ԿԺԴՀ–ի կառավարությու– նը որոշում է ընդունել 1950-ից համ– ընդհանուր պարտադիր տարրական 4-ամյա կրթության մասին: 1958-ից բոլոր տիպի ուս. հաստատություններում ուսու– ցումը դարձել է ձրի: 1958/59 ուս. տարում ԿԺԴՀ–ում առաջին անգամ մտցվել է 7-ամյա պարտադիր կրթություն: 1959-ին օրենք է ընդունվել տարրական (4 տարի), ոչ ւրիվ միջնակարգ (3 տարի), տեխնիկա– կան (2 տարի) և բարձրագույն տեխնիկա– կան (2 տարի) դպրոցների մասին: 1967/68 ուս. տարում մտցվել է համընդ– հանուր պարտադիր 9-ամյա ուսուցում: 1967-ին ԿԺԴՀ ուներ բոլոր տեսակի 9165 դպրոց, այդ թվում՝ 4064 ժողովրդական, 3335 միջնակարգ, 467 բարձրագույն տեխ– նիկական: 1973-ին օրենք է ընդունվել համ– ընդհանուր 10-ամյա պարտադիր կրթու– թյան և միամյա նախադպրոցական դաս– տիարակության մասին: Խոշոր բուհերն են. Կիմ Իր Սենի անվ. պետ., Կիմ Զխեկայի անվ. պոլիտեխնիկական (Փխենյանում), Ւփննամի պոլիտեխնիկական, Վոնսանի գյուղատնտ. ինստ–ները: Փխենյանում են գտնվում պետ. կենար, (հիմն. 1945, 1,5 մլն կտոր գիրք), ԿԺԴՀ ԳԱ (1952, մոտ 2 մլն կտոր գիրք) գրադարանները, պատմության կենտրոնական (1928), Կո– րեական հեղաՓոխության (1948), ազա– տ ագրական պայքարի կենտրոնական (1953), ազգագրության (1956), նրբագեղ արվեստների կենտրոնական (1954) թան– գարանները: Գիտական հիմնարկները: ԿԺԴՀ–ում ստեղծվել են (1948-ից հետո) քիմիական կենտրոնական, լեռնային արդյունաբե– րության կենտրոնական, անասնաբու– ժական պետ. գիտահետազոտական ինստ–ները: 1952-ին հիմնվել է ԿԺԴՀ ԳԱ, 1963-ին՝ գյուղատնտ. գիտությունների, 1963-ին՝ բժշկ. գիտությունների, 1964-ին՝ հասարակական գիտությունների ակա– դեմիաները: Ստեղծվել են ռադիոէլեկտրո– նիկայի, ավտոմատիկայի, միջուկային տեխնիկայի գիտական ինստ–ներ և լա– բորատորիաներ: Գիտական հրատարա– կություններից են «Չայոն կվահակ», «Կվահակ սեգե», «Տեդժուն կվահակ» պարբերականները: Տնտեսագիտությունը: ԿԺԴՀ–ում տըն– տեսագիտական միտքը զարգացել է մի քանի ուղղությամբ, համակողմանիորեն ուսումնասիրվել է դասական ժառանգու–