Էջ:Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարան (Popular medical encyclopedia).djvu/218

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը հաստատված է



ԷնՑԵՖԱԼԻՏ, տես Գլխուղեղի բորբոքում:

ԷՊԻԴԵՄԻԱ, տես Համաճարակ:

ԷՊԻԴԵՐՄՈՖԻՏԻԱ ԱՃՈՒԿԱՅԻՆ, մաշկի վարակիչ սնկիկային հիվանդություն: Ախտահարվում են աճուկային, հազվադեպ՝ անութային (թևատակային) ծալքերը: Առավել հաճախ հիվանդանում են տղամարդիկ: Ախտահարվում են նաև կանանց կաթնագեղձերի տակի ծալքերը: Սնկիկների տեղակայման հատվածում գոյանում են վարդագույն բորբոքային բծեր, որոնք աստիճանաբար մեծանալով, միաձուլվում են՝ առաջացնելով քոր: Բծերի եզրերում հաճախ առաջանում են բշտիկներ, թարախաբշտիկներ, որոնք չորանում են, թեփոտվում և վերածվում կեղևիկների: Վարակվում են հիվանդի հետ անմիջականորեն շփվելիս, հաճախ նրա սրբիչից, սպունգից, սպիտակեղենից օգտվելիս:

Ախտորոշում է բժիշկը՝ լաբորատոր հետազոտությունների հիման վրա: Անհրաժեշտ է անհապաղ դիմել մաշկաբանի. դա հնարավորություն կտա խուսափել ախտահարման գործընթացի տարածումից և ձգձգվող քրոնիկ. ընթացքից: Ինքնաբուժումն անթույլատրելի է:

Կանխարգելման նպատակով պետք է սահմանափակել հիվանդի հետ շփումը, չօգտագործել նրա իրերը: Խստորեն պահպանել անձնական հիգիենայի կանոնները: Բարձր քրտնարտադրության դեպքում դիմել բժշկի: Հիվանդի օգտագործած պարագաները վարակազերծել:

ԷՊԻԴԻԴԻՄԻՏ. տես Մակամորձու բորբոքում:

ԷՊԻԼԵՊՍԻԱ, ընկնավորություն, վերնոտություն, քրոնիկ. հոգեկան հիվանդություն, որը դրսևորվում է գիտակցության նոպայանման խանգարումներով և ցնցումներով: Այդ ախտանշանների արտահայտվածության աստիճանը տատանվում է գիտակցության լրիվ կորստից մինչև որոշ շշմածություն և ընդհանրացված ցնցումներից մինչև առանձին մկանախմբերի անկառավարելի ինքնաբեր շարժումներ: «Էպիլեպսիա» տերմինը 11-րդ դ. 1-ին անգամ օգտագործել է Ավիցեննան:

Է-ի պատճառ է ջղաձգությունների հանդեպ գլխուղեղի բնածին կամ ձեռքբերովի նախատրամադրվածությունը: Հիվանդության սկսվելուն նպաստում են վնասվածքները, վարակիչ հիվանդությունները և վնասակար այլ գործոններ: Առանձին դեպքերում պարզվում է, որ հիվանդի հարազատների նախորդ սերունդներում ևս եղել են Է-ով տառապողներ: Հաճախ Է-ի պատճառը սաղմնավորման ժամանակ ծնողների ալկոհոլային հարբեցումն է:

Է-ի դրսևորումները բազմազան են. առավել բնորոշ է մեծ ցնցումային նոպան՝ գիտակցության հանկարծակի կորստով և լարումային (տոնիկ.) ցնցումներով (մարմինը պրկվում է, ձգվում), այնուհետև կլոնիկ. ցնցումներով, որոնք ուղեկցվում են վերջույթների և իրանի ծալիչ ու տարածիչ մկանների կծկումներով՝ առաջացնելով ռիթմիկ ցնցումներ: Մոտավորապես (դեպքերի կեսի ժամանակ) ջղաձգային նոպային նախորդում է նախանշանների կարճատև (2-3-ից մինչև 10 վրկ) շրջանը՝ այսպես կոչված՝ աուրան, որի դրսևորումները բազմազան են. որոշ հիվանդներ զգում են թեթև սառնավուն քամի, մյուսները կարող են ունենալ գլխապտույտ, սարսուռ, ջերմության, մաշկի վրա «մրջյունների սորալու» զգացողություն, սրտագդալի շրջանում տհաճ զգացում, սրտի զարկերի հաճախացում, տեսող., լսող, և հոտառ. զգայախաբություններ: Երբեմն հիվանդը կատարում է միատեսակ, ինքնաբեր շարժումներ (սանրվում է, հավաքում իր շուրջը թափված իրերը, դոփում տեղում, պտտվում ևն):

Տոնիկ. ցնցումների ժամանակ ծնոտներն ամուր սեղմվում են, և հիվանդը հաճախ կծում է լեզուն: Շնչառ. մկանունքի կծկման հետևանքով շնչառությունը դադարում է, առաջանում է կապտություն (հատկապես՝ դեմքի), որը դառնում է կապտավուն սև (այստեղից էլ՝ «սև տկարություն» անվանումը): Ցնցումների առաջացման հետ միաժամանակ հիվանդը կորցնում է գիտակցությունը և վայր ընկնում (այստեղից՝ «ընկնավորություն» անվանումը): 20-30 վրկ անց մարմնի ողջ մկանունքի ջղաձգային կծկումները փոխարինվում են ռիթմիկ ցնցումներով (կլոնիկ. ցնցումներ), որի ժամանակ հիվանդի գլուխը և մարմինը կարող են վնասվել (այրվածքներ, կոտրվածքներ): Կլոնիկ. ցնցումները տևում են 1-2 ր, այնուհետև՝ դադարում: Այդ ժամանակ հիվանդի բերանից հոսում է փրփրանման, հաճախ արյունախառն թուք (լեզուն կծելու հետևանքով): Երբեմն լինում են ակամա միզարձակում և կղում: Ցնցումները դադարելիս գիտակցությունը վերականգնվում է աստիճանաբար: Սկզբում հիվանդը կարծես խլացած է, չի կողմնորոշվում ժամանակի և տարածության մեջ: Հաճախ նոպայից հետո առաջանում է խոր քուն (հետնոպային կոմային վիճակ), որը տևում է 2-3 ժ.

Փոքր ցնցումային նոպան բնորոշվում է գիտակցության հանկարծակի, կարճատև (մի քանի վրկ) կորստով (հիվանդը կարող է պահպանել նախկին դիրքը՝ նստել, կանգնել, քայլել)՝ վերջույթների, դեմքի, պարանոցի մկանների ակամա, հաճախ նույնատիպ շարժումներով: Այդպիսի դեպքերում հիվանդը չի գիտակցում իր հետ կատարվածը, բայց շրջապատողները հասցնում են նկատել «անջատման» պահը՝ դեմքի արտահայտության փոփոխությամբ (սառած հայացքը, ցրվածությունը, գունատվելը, մտքի թելը կտրվելը, ձեռքից առարկայի վայր գցելը ևն): Երբեմն հիվանդը կարող է կռահել նոպայի մասին՝ ելնելով իր գործողությունների հետևանքներից կամ ուշագնացություն հիշեցնող յուրահատուկ զգացողությունից: Գոյություն ունեն, այսպես կոչված, տրանսի (խոր պայծառատեսություն, էքստազ) վիճակներ, որոնք բնորոշվում են առանց գիտակցական հսկողության արտաքուստ կարգավորված գործողություններով, գիտակցությունը վերականգնվելիս հիվանդը չի կարող հիշել՝ ինքը որտեղ է եղել, և իր հետ ինչ է կատարվել:

Տրանսի տարբերակ է գիշերաշրջությունը (լուսնոտություն) կամ քնաշրջությունը (լինում է նաև ոչ էպիլեպտիկ ծագման):

Է-ի ծանր դրսևորումներից են «մթնշաղային վիճակները», երբ գիտակցության մթագնման ֆոնի վրա առաջանում են տեսող. և լսող. սարսափազդու զգայախաբություններ, ցնորքներ, զառանցական մտքեր (տես Հոգեկան հիվանդություններ): Այդպիսի դեպքերում շարժող. ակտիվությունը պահպանվում է, և հիվանդագին ապրումների ազդեցության տակ հնարավոր են հարձակողական գործողություններ: Շատ հիվանդների մոտ նկատվում է տրամադրության պարբեր. անկում կամ բարձրացում (դիսֆորիա), որը բնորոշվում է թախծալի չարությամբ, բծախնդրությամբ, անհանգստությամբ, հարձակողական արարքներով կամ ոգևորությամբ, աշխուժությամբ, անսովոր ուրախությամբ: Այդ անհամապատասխան (ոչ ադեկվատ) խանդավառության հիվանդագին բնույթն անհանգստացնում է շրջապատողներին: Գիտակցության «մթնշաղային վիճակները» և դիսֆորիաները կարծես փոխարինում են ցնցումային նոպաներին, լիցքաթափում են կուտակված հիվանդագին լարվածությունը, ուստի դրանց անվանում են Է-ի հոգեկան համարժեքներ:

Է-ի ընթացքը պայմանավորված է բազմաթիվ գործոններով, այդ թվում նաև ժամանակին սկսած բուժմամբ: Թեթև ձևերի