Էջ:Ghazaros Aghayan, Collected works, vol. 1 (Ղազարոս Աղայան, Երկերի ժողովածու, հատոր 1-ին).djvu/7

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


բոս) անգամ չլսված տանջանքներով մենք վերջապես հասանք մեր նպատա¬ կին...» յ,— գրում է Ադայանե իր հուշերում: Ամբողջ հինգ տարի (1862—1867 թթ.) Աղայանը ապրում ու որպես դրա շար աշխատում է Ռուսաստանի երկու խոշորագու|ն կենտրոններում' Սոսկ կսղում և Պետերբուրգում: Ռուս հեղափոխական-դեմոկրատիա|ի տիրական գաղափարական ազդե ցությամբ հատկանշվող այդ ժամանակաշրջանը բախտորոշ նշանակություն է ունենում խանդավաո երիտասարդի կյանքում: ճքշտ է, նրան չհաջողվեց սո վորեյ Մոսկվայի կամ Պետերբուրգի համալսարանում, բայց դրա փոխարեն ոչ մի դժվարության աոաջ տեղի չտվող իր ուժեղ կամքի շնորհիվ, նա կարո¬ ղացավ կատարելապես տիրապետել տպագրական գործին և դրան զուգընթաց մեծապես առաջադիմել մտավոր զարգացմամբ: Աղայանն իր մտավոր զարգացման համար շատ վճռական է համարում սաանձնապես Մոսկվայում անցկացրած մեկ տարին: «Մոսկվայում,—գրում է նա,— ես մնացի 63 թվականի վերջերից մինչև 64 թվի վերջերը, և այդ փոքր ժամանակամիջոցը կարելի է համարել իմ մտավոր զարգացման ոսկեդարը». Իււկ դա այն բանի շնորհիվ, որ «Հյուսիսափայլ»-ի տպարանում աշխատելիս' «ես ժամանակ ունեցա իմ ինքնակրթությունս մի սիստեմի տակ ձգՒղ. պարա պել որոշ ծրագրով, գիտությունների տարերք ստանալով» 2; Մոտիկից շփվելով Մոսկվայի հւսմալսարանի ռուս ու լեհ ուսանողներին, հաճախակի հանդիպումներ ունենալով նրանց հետ, երիտասարդ Աղայանը ձեռք է բերում բազմակողմանի գիտեյիքներ և հաղորդակից լինում լեհ ուսսւ նույներին հուզող քաղաքական հարցերին ու հայրենասիրական գաղափար ներին, նրանց հետ միասին վերապրում լեհ ժողովրդի ազատագրական ձրգ •ոումները, որոնք այնքա՜ն հարազատ էին հայ Երիտասարդի հոգուն: Ինչպես Մոսկվայում, նույնպես և Պետերբուրգում (1864—1867 թթ.) Աղայանը շարունակում էր լինել հեղափոխական հայրենասիրությամբ տոգոր¬ ված լեհերի միջավայրում: Պետերբուրգում նա սենյակ էր վարձել «մի լե հացու բնակարանում...: Ընկեր գրաշարներս նույնպես լեհացիք էին: Իմ ն ււրանց մեջ այնքան սեր և մտերմություն կար, որ հասնում էր մինչև հոգեկցու թյան» I * 3.— գրում է Աղայանը: Աղայանի հւսսարակական-քաղաքական ու մտավոր զարգացման, ին> պես և գրական գործունեության սկզբնավորման համար առանձին նշանա կություն է ունեցել նրա մասնակցությունը Պետերբուրգի հայ ուսանողական «Ժողովի» հավաքույթներին (1865—1867 թթ.) : «Ժողովն» զբաղվում էր հայոց լեզվի, գրականության և պատմության, մանկավարժության և բնական գիտությունների ուսումնասիրության հարցերով: Հավաքույթներին «Ժողովի» անդամները կարդում էին իրենց ինքնուրույն կամ I Երկեր, հ. Յ֊րդ, էջ 214։ 8 Նույն տեգր, էջ 61 ։ 3 նայն տեղր, էյ 69> V1IJ