Ի ԳՐԻԳՈՐԻՍ ԱՂԹԱՄԱՐՑՈՅ ԱՐԱՐԵԱԼ ՈՏԱՆԱԻՈՐ
Անծին և անըսկիզբն է հայրն երկնային,
Որդոյ պատճառ ծնընդեան անժամանակին.
Բըխումն անքըննաբար, ճըշմարիտ հոգին
Ի կերպն իւր ըստեղծեաց զԱդամն առաջին:
Փառօք զնա զարդարեաց և եդ ի դրախտին,
Պատուէր երետ նմա և կընոջ նորին՝
Յամենայնէ ուտել պատուիրեաց նոցին,
Բաց ի ծառոյն միոյ բարոյ և չարին:
Յորժամ անցաւ Ադամ զպատուէրն արարչին
Եւ զմահաբեր պըտուղըն ճաշակեցին,
Եւ մերկ և խայտառակ զինքեանըս տեսին
Յանապական լոսողն, որ զգեցեալ էին:
Մահու գըրաւեցան, զի զպատուէրն անցին,
Ի տրտմութեան հովիտըս նոքա մըտին,
Եւ քրտամբք երեսաց ըզհրամանն առին
Վաստակել զերկիր և ուտել զբերս նորին:
Աստուածըն մարդասէր և հայրն եըկնայինք
Որ ոչ անտես առնէ զգործս իւրոյ ձեռին,
Զծոցածինն առաքեաց յերկիր ըստորին՝
Մարմին անապական էառ զմարդկային:
Ըզգործըս կատարեաց միածին որդին,
Առաքելովքն որսաց զազգըս մաըդկային,
Ոմանք զփառս աշխարհիս ունայն խոտեցին,
Զինչս և զըստացուածս աղքատաց տուին:
Եւ շատք զհալածանս կամաւ յանձն առին
Եւ զարիւնս իտեանց ի յերկիր հեղին.
Եւ դառըն տանջանացըն համբերեցին,
Որպէս զոսկի ի բովըս քըննեալ գըտին:
Իսկ կէսքըն կուսութեամբ գանձինս պահեցին,
Ի յայրս և ի փապարս լերանց բնակէին,
Սովով և ծարաւով զանձինս մաշեցին,
Ըզցայգ և ըզցերեկ աղօթս առնէին:
Անտես ի մարդկանէ անդադար ճըգնէին,
Ուրախութեամբ վըշտացըն համբերէին,
Բազում և անհամար են գունդըք սոցին,
Որ ոչ ճառել կարէ լեզու հողածին:
Զոր օրինակ աստեղք երկնից ոչ թուին,
Այնպէս գունդըք սրբոցն ի յեկեղեցին,
|
|
Յորոց և ի բազմաց մինս այս գովելին՝
Սուրբ կոյսըն Մարինոս, դուստր Ներգինէին:
Այր մի աշխարհական և յոյժ մեծատուն,
Բնուրեամբ էր ողորմած ւ աստուծոյ սիրուն,
Այրս այս փառաւորեալ Ներգինէ անուն,
Մեռանի կին սորա կամօքն աստածոյն:
Դուստր մի մընաց սոցա Մարիամ անուն,
Որ էր խիստ գեղեցիկ, խոհեմ ւ իմաստուն.
Բնութեամբ էր սրբակեաց և մըտօքն արթուն
Եւ էր յոյժ սիրեցեալ յաչս ամենեցուն:
Խորհեցալ հայրն ի միտս ւ ասաց սուրբ կասին,
Թէ՝ Առըն տաց ըզքեզ ըստ կամաց քոյին,
Եւ ինչք, և ստացուածք իմ ընդ քեզ լիցին,
Եւ ես երթայց ի վանք մի յանապատին:
Յայնժամ պատասխանեալ բանից ծընօղին
Ողջախոհ սուրբ տըղայն և իմաստիւք լին.
— Կեցուցանել կամիս ըզհոգի քոյին
Եւ զիմս կորուսանել թուլութեամբ քուին:
Կամիս դու վայելել ի յանճառ բարին,
Անանց կենօք հըրճուիլ ի փառս արարչին,
Որպէս որ խոստացաւ յԱւետարանին,
Եւ զիս միայն զըրկես. այդ անհընարին:
Ասէ Ներգինէոս, հայրըն սուրբ կասին.
— Ապա զի՜նչ արարից վասըն քո անէին:
Ասէ.— Տար զիս ընդ քեզ ի յանապատին,
Յոր վայր և երթիցես, գամ ըզհետ քոյին:
|
|
Ներգինէոս ասէ, թէ՝ Այդ ոչ լինին,
Զի դու ես գեղեցիկ և պատուական կին,
Եւ ես ի յարանց վանս երթամ սա նոսին,
Եւ ասացեալըդ քո բընաւ ոչ լինին:
Պատասխանի երետ նա իւր ծընօղին.
— Գերծեա զգլուխս,— ասէ,— դու վասն արարչին,
Ըզգեստ ինձ առնացի զգեցո իմ անձին,
Եւ յանձն առնեմ ես զիս կամաց արարչին:
Եւ նա, որ պահապան իւր յուսացողին,
Նա պահեսցէ ըզիս յորսողէ չարին
Եւ յաջողէ ըզգործս իմ ի վարըս բարին
Եւ առաջնորդեսցէ ի յերկինս վերին:
Յայնժամ հաճոյ թուեցաւ բանըն տըղային.
Ներգինէոս արար ըստ կամաց նորին.
Բաշխեաց զինչս ամենայն կարօտեալ անձին
Եւ ի յերկինս գանձեաց, որ ոչ պակասին:
Ելեալ ուղի անկեաւ վանք մի գընացին,
Եդեն կըրօնաւորք ի սէր անմահին.
Փոքրեալ զհերս Մարիամն. սըքեմ առին
Մարինոս, Եւգինոս զանուանս ասացին:
Աճէր օր ըզտ օրէ Մարինոս կուսին,
Ի վարըս ճըգնութեան կըրթէր սրբուհին,
Յետ հինգ ամաց փոխի հայր Մարինոսին՝
Բաբի վարուք կեցեալ Եւգինէոսին:
Իսկ Մարինոս մըրցեալ ի վարըս բարի
Եւ եւըս քան ըզեւս յաւելոյր ի նմին,
Ճըգներ նա անդադար որպէս զանմարմին
Անխախտ սրբակրօն և առաքինին:
Կրօնաւորք ուխտին յոյժ զարմանային
|
|
Վասըն չգալոյ մօրուացըն Մարինոսին,
Զի բառքն էր նրբաձայն, ներքինի ասին,
Հասակն էր փոքրագոյն, այնու ստուգէին:
Եւ հայր վանացն ասաց.— Առաւել ճըգնի,
Վասն այն է նըրբաձայն և մօրուս չունի:
Եւ սարբըն Մարինոս փոյթ ի կոչնակի,
Արագահաս ծառայ ի յերթևեկի,
Ամենեցուն հնազանդ և լըսող լինի,
Անտըրտունջ ւ անվեհեր ի գործ աշխատի:
Լըցեալ էր բարաթեամբ կոյսըն գովելի,
Զի էր ամենայնի գործովքըն բարի:
Յաւուր միում հրաման ի հօրէն առին
Երեք կըրօնաւորք հետ Մարինոսին,
Ի պէտս կարեաց վանացն ելեալ գընացին
Եւ ի ճանապարհին պանդոկ մի իջին:
Գիշերն անդ օթեցան մինչ յառաւօտին
Եւ վադվենէ ելեալ լուսով գը նացին.
Ուր և առաքեցան ի պէտս ինչ գործին
Դարձան ի վանս իւրեանց, ուր գնացեալ էին:
Եւ յայնմ գիշերին, ուր եղբարքն էին,
Զօրական մ’ էր իջեալ ի յայն պանդոկին:
Նընջեաց նա ընդ դըստեր պանդոկապանին
Եւ յըղացոյց ըզնա յազդմանէ չարին:
Եւ, յորժամ ազդեցաւ պանդոկապանին
Խոշտանգեալ նա զդուստրն վասըն չար գործին,
Թէ՝ Ո՞վ ապականեաց զկուսաթիւն քոյին,
Ասա, զի գիտացից ըզգործող չարին:
Ասաց թէ՝ Աբեղայքն, որ առ մեզ իջին,
Մինն, որ էր մանկագոյն Մարինոս ասին.
|
|
Նա չար բանիւք պատրեաց զիս այն չար ոգին
Եւ նա ննջեաց ընդ իս յայնըմ գիշերին:
Եւ յարուցեալ գընաց պանդոկապանին
Ի վանքըն բարկութեամբ սուրբ Մարինոսին.
Զհայրըն թըշնամանէր, զմիաբանս նորին՝
«Պոռնիկ, պեղծ, խաբեբայ» ասելով նոցին:
Ասաց հայրըն վանաց պանդոկապետէն,
Թէ՝ Ի՞նչ վընաս եհաս ի մէնջ քո անձին
Կամ տան և ընտանեաց և ընչից քոյին,
Ընդէ՞ր թըշնամանես ըզմեզ զայրագին:
Թէպէտ եմ անարժան ես ի մէջ սոցին,
Այլ աբեղայքս հաճոյ ծառայք են փըրկչին,
Եւ զիա՞րդ իշխես դու հայհոյել զնոսին,
Որք են իբրև հրեշտակ ամենակալին:
Յայնժամ պատասխանեալ պանդոկապետին,
— Ո՞ւր է այն Մարինոս աբեղայ քոյին,
Որ օթեցաւ առ իս ի յիմ պանդոկին,
Սիրով մեծարեցաք ի յարկըս ներքին:
Ըզդուստրն իմ յըղացոյց ի յայն գիշերին,
Զիս ատելեաց իմոց արար նախատին,
Եւ սիրելեաց իմոց տըրտմութիւն հասին,
Եւ թըշնամիքս ամէն զիս այպանէին:
Իսկ Մարինոս չէր անդ յայն ժամանակին.
Եւ հայրն ասաց, թէ՝ Գայ, գանեմ սաստկագին,
Ի վանացս արտաքսեմ ըզնա տըրտմագին,
Որ դու ևըս լըսես զհամբաւ նորին:
Եւ ի տուն իւր դարձեալ պանդոկապետին,
Եւ եկըն Մարինոս, հայրն եհարց նըմին,
Թէ՝ ննջեցե՞ր ընդ դստեր պանդոկապետին.
|
|
Եւ նա խոնարհութեամբ կալաւ ի յանձին:
Եւ ի հօրն յոտքն անկաւ սուրբըն լալագին,
Ասաց թէ՝ Մեղայ, հայր, յաղթեաց թըշնամին,
Գործեցի զչարըն զայն կամօք բանսարկուին,
Դու ծանր ապաշխարանք դիր իմում անձին:
Եւ հայրըն յոյժ գանեաց ըզնա խըստագին
Եւ ի վանացն եհան՝ ասելով նըմին.
— Եղաք վանօրէից ծաղր և նախատին,
Զիա՞րդ կատարեցեր զցանկութիւն չարին:
Եւ նա երթեալ նըստաւ ի վերայ վիմին,
Որ էր հանդէպ վանաց յարևմըտեան դին,
Կատարելով անդէն զաղօթս ըստ կարգին
Ուրախութեամբ կըրէր ըզվիշտս ի յանձին:
Ապա երթեալ եղբարցն խուղ մի շինեցին,
Զտեղի առեալ եկաց ի յայն խըրճըթին:
Եւ յորժամ ցընկնեցաւ վաւաշոտն այն կին,
Զտըղայն տարաւ ի վանս պանդոկապետին:
Տեսեալ ըզՄարինոս արտաքոյ ախտին,
Ընկեց զտըղայն ի գոգըն համբերողին
Եւ ասաց՝ Առ զորդիդ, զչար սերմըն քոյին,
Զզաւակըդ քո սընո՝ ի քեզ նախատին:
Իսկ Մարինոս առեալ զտըղայն ի յանձին
Տանէր նա ի կանայս, զի ըստին տացին,
Եւ ի հովուացն առնոյր կաթըն տըղային.
Եւ յետ տարոյ միոյ զնա մըկըրտեցին,
Սըրապիոն անուն նըմա կոչեցին:
Եւ կաթն էր ոչխարաց կերակուր տղային.
Այնպէս սնոյց զմանուկըն զամս երեքին
Անժանծիր ւ անտրրտունջ պահէր զպատանին:
|
|
Եւ յետ երից ամաց եղբարք ժողովին,
Միաբան գան առ հայրն և զայս ասացին.
— Թէ ոչ դարձ լինիցի վանս Մարինոսին,
Ելանեմք մեք ամէնքս ի վանաց քոյին:
Եւ հայրըն հրամայեաց՝ գնացեալ և բերին.
Եկեալ անկաւ ի յոտս հօրըն սըրբուհին,
Եւ հայրն ասաց թէ՝ Չես արժան սուրբ յարկին..
Միայն ի վանքըս մո՛ւտ, ըստ խնդրոյ սոցին:
Մարինոս ոչ կամէր ըզկեալն իւր ախտին,
Ասէր թէ՝ Թոյլ տուք ինձ մընալ յիմ խըղին,
Զի չեմ ես արժանի կոխել զշեմս ուխտին:
Այլ բռնութեամբ ըզնա ի վանքըն մուծին.
Զանարգ և ըզխիստ գործ հայրն ետուր նըմին,
Ուրախութեամբ տանէր նա ամենայնին,
Բարի ամօք կեցեալ նա ի սպաս ախտին,
Համբերող նահատակն և յոյժ գովելին:
Յաւուր միում տեսեալ երազ սուրբ կուսին՝
Այր մի լուսապայծառ, զի ասէր նըմին.
— Եկ ի հանգիստըն քո պատրաստեալ տեղին..
Զոր յաստուծոյ տուաւ քեզ անանց բարին:
Վասըն համբերութեան ճըգնութեան քոյին,
Յարազուարճ բերկրեսցիս ի տես արարչին,
Եւ տեառն ազնիւ ծառայ, շահող քանքարին,
Ե՛կ, մուս ի յառագաստ անմահ փեսային:
Ելեալ խուղն իւր գընաց, որ էր ի վիմին,
Եւ անդ անկաւ հիւանդ ի կարծր անկողին,
Եւ յետ երից աւարց հանգեաւ սրբուհին,
Եւ ոչ ոք զնա գիտաց, մինչ լայր պատանին:
Եւ գընացեալ տեսին ըզերանելին,
|
|
Ազդեցին հօր վանացն՝ զմեռանիլ նորին.
Ասաց թէ՝ Անարժան եմուտ տաճարին,
Վասն այն պատահասեալ մեռաւ փութովին:
Եւ հայրըն հրամայեաց, հանեալ թաղէին,
Գնացեալ ըստ օրինին զնա սրստանէին,
Որպէս կրօնաւորաց օրէնն ըստ կարգին,
Եւ ի զըսպելն ըզնա տեսին՝ զի էր կին:
Ահիւ ասյուշ մնացեալ և զարմանալին,
Դառըն հեծեծանօք յոյժ հառաչէին
Եւ գնացեալ ողբով առ հայրն ասէին.
— Մեղար դու աստուծոյ, փորձանք քեզ հասին,
Ընկեցեր և ըզմեզ ի մեղըս քոյին:
Հայրըն զահի հարեալ և ասաց նոցին.
— Զի՞ է, ընդէ՞ր, որդեակք, ողբայք տըրտմագին:
Ապա նոքա ասեն՝ Մարինոսն է կին:
Եւ հայրըն զարհարեալ յարուցեալ գնացին,
Անկալ ի վրա ոտիցն՝ նուաղէր հոգին,
Կոծէր գանձն և փետէր զմօրասն ընդ հերին
Եւ հարկանէր զգըլուխն ի քար ւ ի գետին:
Եւ գիրկս արկեալ զոտից սըրբուհոյ կասին
Եւ ասէր՝ Թաղեցէք և զիս ընդ սըմին,
Զի զինչ, որ անցուցի ես ի յանձ սորին,
Նա թողութեան չեմ ես արժանի բնաւին:
Բազում կրօնաւորք ի թաղումն եկին
Աղախնոյն Քրիստոսի սուրբ ճըգնաւորին:
Մինչդեռ հայրըն կոծէր ի վրա դագաղին,
Եւ Մարինոս կանգնեաց ըզգլուխն ինքնին,
Կալեալ և համբուրեաց զհօրն աջոյ ձեռին,
Իւրովի դարձեալ եդ ըզգլուխն ի մահճին:
|
|
Ասաց հայրն ոչ թաղել ըզերանելին,
Մինչ որ պանդոկապանն յըղեալ կոչեցին
Եւ ցուցին զՄարինոս ասելով նորին,
Թէ՝ ճանաչե՞ս ըզդա: Նա ասաց նորին.
— Այո՛, թողու աստուած զյանցանս իւր գործին,
Զոր մեղաւ յիմ զաւակն ի մէջ պանդոկին:
Եւ հայրըն հրամայեաց պանդոկապետին.
— Վերացոք ըզօձիսն և տե՛ս ըզըստին:
Եւ բացեալ նա ետես ըզնա, զի էր կին,
Ապշեալ յիմարեցաւ, անկաւ ի տեղին:
Եւ յարուցեալ կոծէր զինքըն խըստագին,
Վայ և եղուկ ասէր նա ինքն իւր անձին.
Եւ յետ լալոյն-կոծոյն տարեալ թաղեցին,
Երգօք հոգևորօք զնա ամփոփեցին:
Իսկ յետ երից աւուրց կատարման կուսին
Դուստրըն այսահարի պանդոկապանին,
Եւ ցըտեալ՝ ատամամբքն ուտէր զիւր մարմին
Եւ եկեալ հերարձակ ի սուրբ տապանին
Յայտնի խոստովանի ըզզրպարտանս նորին.
Ասաց և ըզնընջելն ընդ զօրականին,
Զանմեղ օթագայիլն ըզՄարինոսին.
Բըժըշկեցաւ իսկոյն ի յախտէ չարին:
Իսկ սուրբ տըղայն ընտրեալ և առաքինին՝
Սըրապիոն մանուկն, ի վանքըն սնանի.
Կրօնաւոր եղեալ ընտիր ւ անուանի,
Մինչ հայր և առաջնորդ վանացըն կարգի:
Ի թվականին հայոց ինըն հարիւրի
Կ և Ե տարի ւ ի նմայ աւելի
|
|
Ես Գրիգորիս նուաստ Աղթամարցի
Ապիկարըս տեսուչ և անյիշելի
Ըզվարըս ճըգնութեան սուրբ Մարինոսի
Ոտնաչափ համառօտ ի յաւարտ ածի,
Զի ընթերցմամբ սորա զուարճանանք յոգի,
Զփառս երգեսցուք փրկչին ամենազօրի:
Առ յոտըս երջանիկ րաբունապետի՝
Գրիգորիոս անուն արթուն հըսկողի,
Քաջ հըռետոր անյաղթ փիլիսոփայի
Եւ երիցս երանեալ մեծ վարժապետի:
Եւ որք եղանակէք ի մէջ հանդիսի
Եւ յիշման արարէք ըզմեզ արժանի,
Եւ ձեզ ողորմութիւն տեառնէն պարգևի
Ի սոսկալի աւուրն մեծ դատաստանի:
|
|
