Կատաղած շներ

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search

Երեքով մոտեցան դարպասին:

Առաջինը` բարձրահասակը, համեմատաբար երիտասարդ էր և հագել էր դարչնագույն, թանկարժեք կոստյում, ձյան պես սպիտակ վերնաշապիկ ու մուգ կանաչ փողկապ: Վստահ շարժուձևից երևում էր, որ նա էր սրանց գլխավորը: Մյուսը կարճահասակ, բավականին չաղ ու անսովոր մեծ փորով, անորոշ տարիքի տղամարդ էր և շարժվում էր ակներև դժվարությամբ, ոտքերը չռած, հղի ավանակի քայլքով: Երրորդը քառասունն անց էր` չոր, մազմզոտ դեմքով և գողի հայացքով: Նրա երկարուկ, սեխանման գլուխը ծածկում էր լայն, ուղղաթիռի վայրէջքի հրապարակ հիշեցնող կեղտոտ կեպին:

-Հը՞, հավանո՞ւմ ես,- կեպիավորին դիմեց փողկապավորը, միաժամանակ աչք խփելով հաստափորին: Վերջինս դանդաղ հետ տանելով հաստ, մսալի շուրթերը, ժպտաց` ցուցադրելով ոսկե ատամնաշարը: Իսկ կեպիավորը` բերանը բաց, մի տեսակ կասկածանքով մեկ նայում էր դիմացի տանը, մեկ` նրանց ու կարծես լսածին չէր հավատում: Տունը երկհարկանի էր` որձաքարից կառուցված, ընդարձակ, ապակեպատ պատշգամբով, ճերմականերկ, լայն լուսամուտներով, շրջապատված մրգատու ծառերով, որոնք ահա-ահա պիտի բողբոջներ արձակեին: Հարևան երկու տներից միայն պատերն էին մնացել, և շուրջբոլորը այրված փայտի ու ներկի թարմ մգլահոտ էր տարածվել:

-Հը՞,- փողկապավորը հարցը կրկնեց, գրպանից հանելով ծոցատետրն ու ինքնահոս գրիչը,- թե դուրդ չի գալիս, ուրիշի տանք:

-Չէ՛, չէ՛,- վախեցած ձայնով ասաց կեպիավորը, ասես նրանք սպառնում էին իրենից խլել ոչ թե այդ, այլ` իր հայրական տունը:- Լավ է, լավ է, շատ լավն է:

Փողկապավորը զուսպ ժպտաց և ինչ-որ բան նշեց ծոցատետրում:

-Քեզ փեշքեշ է այս տունը,- մեծահոգաբար ասաց նա:

-Վալա՜հ, այս հայերը տուն շինելու մեջ մի հատ են,- գովեց հաստափորը:

Փողկապավորը չլսելու տալով` խնամքով գրպանը խոթեց ծոցատետրն ու գրիչը.

-Էս էլ էսպես:

Հաստափորը զարմանալի աշխուժությամբ մոտեցավ ու կավիճով ինչ-որ բան խզբզեց դարպասին:

Կեպիավորը, որն ամենայն հավանականությամբ դեռևս շփոթված էր գործընթացի այդքան անսպասելի, հապճեպ ավարտից, երջանկավետ ժպիտը բութ դեմքին` շարունակում էր հայացքը մերթ տան կողմը դարձնել, մերթ` նրանց:

-Հալալ լինի,- ասաց փողկապավորը:

-Հալալ լինի,-կրկնեց հաստափորը:- Քանի՞ երեխա ունես:

-Վեց:

-Քիչ է,- փողկապավորը հանդիմանեց,- շատ է քիչ:

-Հարկավոր է հաշվի առնել,-խստորեն պատվիրեց հաստափորը,- հասկանալի է, չէ՞:

-Աչքիս վրա:

-Աչքդ ապրած կենա: Իմացիր, ով շատ է, նա ուժեղ է: Մեր ուժը շատության մեջ է:

-Ե՞րբ ես մտադիր ընտանիքդ տեղափոխել,- հարցրեց հաստափորը:

-Էսօր կամ էգուց, եթե...

-Ի՞նչ` եթե,- փողկապավորը շեշտակի նայեց:

Կեպիավորը թուքը կուլ տալով` հայացքը փախցրեց.

-Իսկ եթե այս տան տերը հանկարծ գա՞:

-Ո՞վ գա, ո՞նց գա,- հաստափորը ծաղրանքով քրքջաց:- Էս ի՞նչ է ասում: Գլխներից ձե՞ռ են քաշել: Իսկ եթե այդքանից հետո փորձեն գալ, քո գործը չէ:

-Էս տունը ուրիշ տեր չունի: Էս տան տերը դո՛ւ ես: Եթե նույնիսկ դրանց չորս (թե՞ հինգ) մարշալներն էլ գան,- բացատրեց փողկապավորը:

-Հասկացար, չէ՞,- լրացրեց հաստափորը:

Կեպիավորը անխոս գլխով արեց:

-Ձեր գյուղխորհրդի նախագահն է,- փողկապավորը ձեռքով ցույց տվեց հաստափորին,- ցանկացած հարցով նրան կդիմես:

-Գյուղխորհրդի տեղը գիտե՞ս:

Կեպիավորը դարձյալ գլխով արեց:

-Ընտանիքդ երբ բերես, կգաս, կձևակերպենք, հասկացար, չէ՞:

-Շատ լավ: Շնորհակալ եմ ձեզանից: Իսկ բանալի՞ն...

-Ի՞նչ բանալի: Բանալի...,- փողկապավորը քմծիծաղեց ու զայրացած շարժեց ձեռքը:- Քեզ բանալի է հարկավո՞ր:

-Ջարդիր, ներս մտիր, այ բալամ,- խրատական տոնով խորհուրդ տվեց հաստափորը` ձեռքերը լայն տարածած:- Ներսում ինչ կա, քոնն է: Ինչքան գիտեմ, շատ քիչ բան են կարողացել տանել իրենց հետ: Հասկացար, չէ՞:

Դարպասի հետևից շան գռմռոց լսվեց:

-Հրեն, շուն էլ ունես: Լեզու գտեք...

Նրանք գործունյա քայլերով հեռացան:

Կեպիավորը մի երկվայրկյան մտորելով, անվստահ հրեց փակ դարպասը: Շունը չարացած հաչեց: Նա ուսի վրայով հետ նայեց, մատների ծայրով քորեց բրդոտ վիզը, ապա կողքի մետաղյա էլեկտրասյան հետևն անցավ (կարծես բարակ սյունը նրան պիտի պատսպարեր), դուրս պրծած, ուռուցիկ աչքերը պտտեցնելով` սկսեց միզել:

Դարպասից խոշոր կողպեք էր կախված, իսկ բակում, ջուխտ թթենուց կապած լվացքապարանին մանկան շորեր էին փռված (հավանորեն չէին հասցրել հավաքել. սաստիկ շտապեցրե՜լ էին): Եվ այնպես էր թվում, թե տանեցիք` մեծուփոքրով, ինչ-որ տեղ հյուր են գնացել, ուր որ է` պիտի վերադառնային...

Կեպիավորը ցանկապատից մի գլաքար պոկելով, շան կատաղի հաչոցների ուղեկցությամբ սկսեց ջարդել կողպեքը: Երբ այդ գործն ի վերջո բարեհաջող ավարտեց, ձեռքը երկարելով` պոկեց ցանկապատին կռթնած խնձորենու դալար ճյուղը և արագ-արագ (մեկն, ասես, շտապեցնում էր) մաքրեց ոստերը. կարգին մահակ դառավ: Մահակը ձեռքում մի երկու անգամ պտտեցրեց, ծանրութեթև արեց ու` արածից գոհ, բացեց դարբասը: Նոր էր ոտքը ներս դրել, երբ հսկա գելխեղդը վրա տվեց: Զգալով, որ մահակով անհնարին է շան հախից գալ, կեպիավորը տեղնուտեղը պպզեց` մեջքը դարպասին հենելով: Գիտեր, ամենակատաղի շունն անգամ անշարժ նստած մարդուն ձեռք չի տալիս: Այդպես էլ եղավ. գամփռը ընկրկեց, հնարավորություն չտալով, սակայն, որ նա որևէ շարժում անի: Կեպիավորը փորձված հայացքով տնտղում ու ջանում էր կեղծ փաղաքշությամբ սիրաշահել, բայց` իզուր, շունը բանի տեղ չէր դնում, նյարդայնացած հաչում էր, ցնցում մարմինը` արնակալած աչքերը չկտրելով դիմացինի հայացքից: Շունը երբեմն-երբեմն միամտորեն գլուխը ակնթարթորեն ետ, դեպի տուն էր դարձնում` օգնություն հուսալով ու, երևի թե զարմանալով, որ ոչ ոք իր ձայնին չի արձագանքում, շարունակում էր հաչել նոր ուժով ու կատաղությամբ: Այդպիսի մի պահի կեպիավորը փութկոտ վեր թռավ ու սարսափելի աղաղակով, մահակը սպառնալի թափահարելով հարձակվեց շան վրա: Գամփռը դրան չէր սպասում, թեթևակի ետ ոստնեց, բայց խուճապի չմատնվեց, հաջորդ ակնթարթին թափով ցատկեց նրա վրա: Կեպիավորը չհասցրեց ոչինչ ձեռնարկել և, հավասարակշռությունը կորցնելով, հասակով մեկ փռվեց գետնին: Որպեսզի մարմնի որևէ մասը շան երախը չընկներ, ստիպված էր ոտքերն անխնա թափահարելով` անընդհատ թավալվել, թավալվել: Թեպետ այդ շարժումները գամփռին ավելի անզուսպ ու մոլեգին էին դարձնում: Մի բան էր լոկ պտտվում նրա գլխում` ինչ գնով էլ լինի, պաշտպանել դեմքը, միաժամանակ և ձեռքը գցել շան կոկորդը: Հարմար պահ որսալով` շունը հախռեց ազդրը, և մի անասնական ճիչ դուրս ժայթքեց նրա մարմնից: Ասես խոզամերուն էին մորթում:

Ձայնի վրա օգնության հասան:

-Էս ի՞նչ է, այ բալամ, էս ի՞նչ է կատարվում այստեղ,- հևասպառ, սփրթնած բակ մտավ հաստափորը, ձեռքն առնելով թթենուն հենված եղանը:

-Քո տիրոջ...,- փողկապավորը նրան հայացքով սաստելով, գոտկատեղից դուրս բերեց փոքրիկ, խաղալիք հիշեցնող ատրճանակը, փողն ուղղեց շան թիկունքին: Շունը մի սրտաճմլիկ կլանչոց արձակեց ու թուլացած շրջվեց մեջքի վրա:

«Տանտերը» տնքալով ոտքի կանգնեց, գետնից վերցրեց ճմրթված, փոշեկոլոլ գլխարկն ու դրեց գլխին:

Փողկապավորը դանդաղ նշան բռնեց և մի անգամ էլ կրակեց:

Շունն անշարժացավ:

-Էս ի՜նչ կատաղած շներ են էս գյուղի շները,- դժգոհ մրթմրթաց հաստափորը:

Հետո համակ լռություն իջավ:

Նրանք երեքով երկար նայում էին գամփռի հանգած, չռված աչքերին: Ու եթե նրանց մոտ մարդկային գեթ մի փոքրիկ հյուլե լիներ, հավանորեն կզգային, որ շան աչքերում սառել էր մի անհուն զզվանք ու ատելություն` գուցե թե ոչ այնքան իր շուրջը խմբված այդ մարդկանց, որքան այս կեղծ ու բիրտ, այս նենգ ու լիրբ աշխարհի հանդեպ: