ՀՍՀ/«ԱՐԱՐԱՏՅԱՆ ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՅՈՑ»

«ԱՐԱՐԱՏՅԱՆ ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՅՈՑ», Արևմտյան Հայաստանի գավառներում ուսումնական գործը խթանելու նպատակով ստեղծված կամավոր ընկերություն։ Հիմնվել է Կ. Պոլսում, 1876-ի ապրիլի 15-ին։ Հիմնադիրները և ատենապետներն են եղել Դ. Նորատունկյանը, Ա. Արփիարյանը, Ս. Փորթուգալյանը, Մ. Չերազը, Հ. Շիշմանյանը, Պ. Վասիլյանը և ուրիշներ։ Ընկերությունը աոաջին դպրոցը բացել է Վանի վիլայեթի Ալյուր գյուղում, 1876-ի նոյեմբ. 1-ին, այնուհետև՝ 1878-ին, Կյուսենցում, 1879-ին՝ Վանում (վարժապետանոց), Դատվանում, Կեմում և Խստակոնիսում։ Դպրոցներ է հիմնել նաև Քղիի, Բալուի, Չարսանճագի գավառների գյուղերում։ Ընկերության միջոցները գոյանում էին անդամավճարներից, վիճակատոմսերից, նվիրատվություններից (ինչպես բուն երկրում, այնպես էլ Ռուսաստանում և Եվրոպայի մի շարք երկրներում)։ «Ա. ը, հ.» գործեց մինչև 1880-ի հունիսը, երբ «Դպրոցասիրաց–Արևելյան» և «Կիլիկյան» ընկերությունների հետ միանալով, կազմեց «Միացյալ ընկերություն Հայոց»–ը:

Գրկ. Պողոսյան Ե., Պատմություն հայ մշակութային ընկերություններով, հ. 1, Վնն., 1957, էջ 215-42։