ՀՍՀ/ԱԶԱՏ ՌԱԴԻԿԱԼՆԵՐ
ԱԶԱՏ ՌԱԴԻԿԱԼՆԵՐ, արժեքականությամբ չհագեցած՝ չզույգավորված էլեկտրոններ պարունակող ատոմներ կամ ատոմային խմբեր։ Հայտնաբերված առաջին ազատ ռադիկալը եռֆենիլմեթիլն է՝ (Մ. Գոմբերգ, 1900)։ Ա. ռ. պարամագնիսական են և հաճախ գունավորված։ Սովորաբար քիմիապես ակտիվ են, անկայուն և առաջանում են ջերմության, ուլտրամանուշակագույն կամ ռադիոակտիվ ճառագայթների և կատալիզատորների ազդեցությամբ։ Ա. ռ֊ի կյանքի տևողությունը կարող է տատանվել վայրկյանի ամենափոքր մասերից մինչև տարիներ։ Մեծ թվով քիմիական ռեակցիաներ ընթանում են և այլ Ա. ռ֊ի մասնակցությամբ։ Բազմաթիվ են համեմատաբար կայուն օրգանական Ա. ռ., օրինակ, ևն (կետը ցույց է տալիս չզույգավորված էլեկտրոնը)։ Ա. ռ. հայտնաբերվում են քիմիական, օրինակ, մետաղական «հայելու» (Պանետ, 1929), և ֆիզիկական՝ սպեկտրալ, գունաչափական, քրոմատոգրաֆիական, մասսպեկտրոմետրական եղանակներով։ Հատկապես արդյունավետ է էլեկտրոնային պարամագնիսական ռեզոնանսի եղանակը։ Ա. ռ֊ի դերը մեծ է հետերոգեն կատալիզի, ֆերմենտացման երևույթների, այրման, պոլիմերման, կրեկինգի և այլ քիմիական ռեակցիաների ու արտադրական պրոցեսների, ինչպես նաև ժամանակակից քիմիայի տեսության համար։
![{\displaystyle {(\mathrm {C} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{6}}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{5}}){\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}{\dot {C}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/04c3539e8338b9e682e3403e8c6d8c40de55325d)
![{\displaystyle {{\dot {C}}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}{,}{\mkern {6mu}}\;~\mathrm {O} {\dot {H}}{,}{\mkern {6mu}}\;~{\dot {H}}{,}{\mkern {6mu}}\;~{\dot {O}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/0e6f9cc73f402fc47540b4c350de11677cd9979e)
![{\displaystyle {(\mathrm {C} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{6}}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{5}}){\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {N} {-}{\dot {N}}{-}\mathrm {C} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{6}}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}(\mathrm {NO} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}){\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}{,}{\mkern {6mu}}\;~(\mathrm {C} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{6}}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{5}}){\dot {N}}{,}{\mkern {6mu}}\;~(\mathrm {C} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{6}}\mathrm {H} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{5}}){\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}{\dot {C}}(\mathrm {ONa} )}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/39e200ac86fcdba337c68f497f888c4763df5fda)