ՀՍՀ/ԱԿՏԻՎԱՑՄԱՆ ԷՆԵՐԳԻԱ

ԱԿՏԻՎԱՑՄԱՆ ԷՆԵՐԳԻԱ, էներգիայի նվազագույն քանակը, որը պետք է ունենան մասնիկները քիմիական տվյալ ռեակցիայի մեջ մտնելու համար։ Ա. է. անհրաժեշտ է մասնիկների վանողական ուժերը հաղթահարելու և տրոհվող քիմ. կապերը խարխլելու համար։ Ռեակցվող մասնիկների իրար մոտեցումը հանգեցնում է համակարգի պոտենցիալ էներգիայի աճին։ Առաջացող քիմ. կապերի հետագա ամրապնդմանը և վերջանյութերի մասնիկների իրարից հեռանալուն զուգընթաց՝ համակարգի պոտենցիալ էներգիան նորից փոքրանում է (տես. նկ.)։ Միևնույն ելանյութերից տվյալ վերջանյութերի անմիջական առաջացումը՝ տարրական ակտը, կարող է ընթանալ տարբեր ճանապարհներով։ Ռեակցիան հիմնականում ընթանում է այն ճանապարհով (ռեակցիայի ուղի), որը պահանջում է համակարգի պոտենցիալ էներգիայի նվազագույն աճ։ Այդ ճանապարհով ռեակցող համակարգի վիճակը, երբ համակարգի էներգիան ունի առավելագույն արժեքը, կոչվում է անցումային վիճակ, իսկ համակարգը այդ վիճակում՝ ակտիվացրած կոմպլեքս։ Վերջինիս և ելանյութերի մասնիկների ամենացածր տատանողական էներգիաների մակարդակների տարբերությունը Ա. է. է։ Եթե ելանյութերի լրիվ էներգիան ավելի մեծ է, քան վերջանյութերինը, ապա ռեակցիան էքզոթերմիկ է (գծ.ա), հակառակ դեպքում՝ էնդոթերմիկ (գծ. բ)։ Ռեակցիայի մեջ կարող են մտնել միայն այն մասնիկները, որոնց էներգիան մեծ կամ հավասար է Ա. է–ին։ Այսպիսի մասնիկների թիվը որոշվում է Բոլցմանի բաշխումով (տես Բոլցմանի վիճակագը–

Էլեկտրոնների թիվը ակտինիդների ատոմների վերջին երեք ենթամակարդակներում

Տարրի անվանումը	Կարգա– համարը	Քիմ. նշանը	s (V մակ.)	p (V մակ.)	d (V մակ.)	f (V մակ.)	s (VI մակ.)	p (VI մակ.)	d (VI մակ.)	s (VII մակ.)
Թորիում	90	Th	2	6	10	0	2	6	2	2
Պրոտակտինիում	91	Pa	2	6	10	2	2	6	1	2
Ուրան	92	U	2	6	10	3	2	6	1	2
Նեպտունիում	93	Np	2	6	10	4	2	6	1	2
Պլուտոնիում	94	Pu	2	6	10	6	2	6	0	2
Ամերիկիում	95	Am	2	6	10	7	2	6	0	2
Կյուրիում	96	Cm	2	6	10	7	2	6	1	2
Բերկլիում	97	Bk	2	6	10	8	2	6	1	2
Կալիֆոռնիում	98	Cf	2	6	10	9	2	6	1	2
էյնշտեյնիում	99	Es	2	6	10	11	2	6	0	2
Ֆերմիում	100	Fm	2	6	10	12	2	6	0	2
Մենդելենիում	101	Fm	2	6	10	13	2	6	0	2
	102*)	-	2	6	10	14	2	6	0	2
Լոուրենցիում	103	Lr	2	6	10	14	2	6	1	2

• ) Առայժմ համընդունված անվանում չունի։

րություն)։ Ա. է. ռեակցունակությունը բնորոշող, քիմիական ռեակցիայի արագությունը և նրա ջերմաստիճանային կախումը պայմանավորող կարևոր մեծություն է։ Ա. է–ի հաշվումն առայժմ հնարավոր է միայն պարզագույն համակարգերի համար։ Այն սովորաբար որոշում են փորձնական եղանակով՝ քիմ. ռեակցիայի արագության ջերմաստիճանային կախումից։ Մոլեկուլների միջև ընթացող ռեակցիաների համար Ա. է. փոքր է քանդվող քիմ. կապերի էներգիայից և հավասար է մի քանի տասնյակ կկալ/մոլ։ Ազատ ռադիկալների և ատոմների մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիաներում այն ավելի փոքր է։ Վ. Ազատյան