ՀՍՀ/ԱՅՐՈՒՄ (ԱՎԱՆ)

ԱՅՐՈՒՄ, քաղաքատիպ ավան (1960) Հայկական ՍՍՀ Նոյեմբերյանի շրջանում, Դեբեդ գետի ափին, շրջկենտրոնից 20 կմ հյուսիս–արևմուտք։ Երկաթուղային կայարան է։ 1982 բն. (1972), հայեր, ռուսներ։ Կա պահածոների գործարան, որը մշակում է Նոյեմբերյանի և Թումանյանի շրջանների միրգը։ Ունի միջնակարգ դպրոց, ակումբ, գրադարան, բուժկայան, կապի բաժանմունք, ջրմուղ–կոյուղի։ Ըստ ավանդության, վաղ անցյալում թշնամիները, գրավելով այդ բնակավայրը, «այրել» են, որից և առաջացել է Ա. անունը։

(նկ․) Այրումում գտնված արձանիկների (մ. թ. ա. X–VIII դդ.) գծապատկերներ։

1962-ին Ա–ի երկաթուղու կայարանից 3 կմ հվ–արմ. ընկած հնագույն ամրոցի ավերակներում հայտնաբերվեցին բրոնզե 49 արձանիկներ (մարդկանց, ինչպես և եզան, ձիու, բորենու, գայլի), որոնք վերաբերում են մ. թ. ա. X–VIII դդ., ձուլված են մեծ վարպետությամբ, կրում են ժամանակի կատարելագործված արվեստի կնիքը և պատկերված են շարժման մեջ։ Գ. Նախշքարյան, Հ. Մնացականյան

(նկ․) Բնակելի նոր թաղամաս Այրում քաղաքատիպ ավանում։