ՀՍՀ/ԱՆԱՏՈԼԻՈՍ ԲԵՐՅՈՒՏԱՑԻ

ԱՆԱՏՈԼԻՈՍ ԲԵՐՅՈՒՏԱՑԻ, Անատոլիոս Վինդանիոնիոս (ծն. և մահ. թթ. անհտ.), IV դարի հույն մատենագիր։ Ծնվել է Բերյուտոս (այժմ՝ Բեյրութ) քաղաքում։ Հայ մատենագրության մեջ Ա. Բ–ու անունով հայտնի է «Գիրք վաստակոց» խորագրով երկրագործական աշխատությունը՝ բաղկացած 332 գլուխներից (ըստ նախադրության պետք է բաժանված լիներ 14 գրքերի)։ Երկի հուն, բնագիրը «Գիրք մշակականաց» անունով՝ 12 գրքերով դեռևս IX դ. ծանոթ էր Բյուզանդիայի նշանավոր եկեղեցական, քաղաքական և մշակութային գործիչ Փոտին (մոտ 820– 891)։ Կա հուն. ևս մի բնագիր՝ «Գեոպոնիկա», 20 գրքերից բաղկացած, որը Փոտին ծանոթ բնագրի և հայ. թարգմանության հետ համեմատած վերախմբագրված է և ունի զգալի հավելումներ։ Այս աշխատությունը մի հեղինակի գործ չէ, այլ ժամանակի ընթացքում խմբագրվել ու լրացվել է տարբեր անձանց կողմից, որոնցից է նաև Ա. Բ.՝ ըստ հայ. թարգմանության Պոնիոս (ճիշտը՝ Իոնիոս) Անադալիոսը։ «Գիրք վաստակոց»–ի հայ. թարգմանության ժամանակն ու թարգմանիչը հայտնի չեն, այն թարգմանվել է արաբերենից հավանաբար XI–XIV դդ., Կիլիկիայում։ Հայ. բնագիրը արժեքավոր է երկրագործության հետ կապված տերմինների ճոխ պաշարով։ Մեզ է հասել նաև «Գիրք վաստակոց»–ի ասորերեն հին թարգմանությունը (հրտ. Լայպցիգ, 1860)։

Երկ. «Գիրք վաստակոց», εωлονιχά։ Թարգմանութիւն նախնեաց յարաբացի լեզուէ», Վնտ., 1877։ Геопоники. Византийская сельскохозайственная энциклопедия X века, М.-Л., 1960; Geoponica, sive Cassiani Bassi scholastici de re rustica eclogae recensuit Henr. Beckh, Lipsiae, 1895:

Գրկ. Անասյան Հ. Ս., Հայկական մատենագիտություն, հ. 1. Ե., 1959, Էջ 832–45։ Duval R., La Lite՚rature Syriacue, P., 1907; Sabath P., L՚Ouvrage géoponique d՚Anatolios de Berytos (Ive siécle). Manuscrit arabe, «Bulletin de l՚Isntitut d՚Egypte», v. 14, p. 47-54.