ՀՍՀ/ԽԱՂԱՂ ԳՈՅԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ
ԽԱՂԱՂ ԳՈՅԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ տարբեր հասարակարգ ունեցող պետությունների, միջպետական հարաբերությունների սկզբունք, որը ենթադրում է՝ հրաժարվել պատերազմից որպես պետությունների միջև վիճելի հարցերը լուծելու միջոց, այդ հարցերը լուծել բանակցությունների միջոցով, իրավահավասարություն, փոխըմբռնում և վստահություն պետությունների միջև, հաշվի առնել միմյանց շահերը, չմիջամտել ներքին գործերին, ընդունել, որ յուրաքանչյուր ժողովուրդ իրավունք ունի ազատ կերպով ընտրելու իր սոցիալ-տնտ. և քաղ. կարգը, խստորեն հարգել բոլոր երկրների սուվերենությունն ու տերիտորիալ ամբողջականությունը, զարգացնել տնտ. և մշակութային համագործակցությունը լիակատար հավասարության և փոխադարձ շահավետության հիման վրա: Տարբեր հասարակարգ ունեցող պետությունների գոյակցության անխուսափելիությունը բխում է կապիտալիզմի անհավասարաչափ տնտ. և քաղ. զարգացման Վ. Ի. Լենինի բացահայտած օրենքից, որից հետևում է, որ մի որոշ պատմ. ժամանակամիջոց սոցիալիստական պետությունների կողքին գոյություն կունենան նաև կապիտալիստական պետություններ: Երկու սիստեմների պետությունների գոյակցության ժամանակամիջոցը սկզբնավորվել է սոցիալիստական հեղափոխությամբ և սովետական պետության ստեդծմամբ Ռուսաստանում: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո կապիտալիստական սիստեմից պոկվեցին մի շարք պետություններ և կանգնեցին սոցիալիզմի կառուցման ուղու վրա: Սոցիալիզմը դարձավ համաշխարհային սիստեմ: Խ. գ. դասակարգային պայքարի առանձնահատակ ձև է միջազգային ասպարեզում: Այն չի վերացնում երկու հակադիր սիստեմների պայքարը, այլ հանդիսանամ է համաշխարհային սոցիալական հակամարտության դրսևորման ձևերից մեկը: Խ. գ. չի բացառում, ընդհակառակը, ենթադրում է պայքարը իմպերիալիզմի ագրեսիվ պլանների և մեքենայությունների դեմ, դրանց մերկացումը, մասսաների մոբիլիզացիան հանուն խաղաղության պայքարի: Խ. q-յան քաղաքականությունը շոշափում է միջպետական հարաբերությունները և չի վերաբերվում կապիտալի երկրների ներքին դասակարգային պայքարին, ինչպես նաև ազգային-ազատագրական շարժմանը: IV. գ. բացառում է ամեն մի կոմպրոմիս կոմունիստական և բուրժ. գաղափարախոսությունների միջև: Ընդհակառակը, այն ենթադրում է պայքարի ուժեղացում բուրժ. գաղափարախոսության դեմ: Սոցիալիզմի և կապիտալիզմի միջև չի կարող լինել գաղափարախոսական Խ. գ.: Բայց գաղափարական և քաղ. վեճերը չպետք է լուծվեն ռազմ. միջոցներով: Սովետական պետությունը Խ. գ-յան սկզբունքով է առաջնորդվել իր գոյության առաջին իսկ օրվանից, դա իր արտացոլումն է գտել 1917-ի հաշտության մասին դեկրետում (տես Դեկրետ հաշտության մասին), Աֆղանստանի, Իրանի, Չինաստանի, Թուրքիայի հետ՝ Սովետական Ռուսաստանի կնքած բարեկամության և համագործակցության առաջին պայմանագրերում, մինչպատերազմյան և ետպատերազմյան տարիների, արդի ժամանակաշրջանի արտաքին քաղաքականության ակտերում, ՍՍՀՄ նոր Սահմանադրության մեջ: Այդ սկզբունքը միջազգային լայն ճանաչում է գտել և դրվել է ՄԱԿ-ի կանոնադրության (1946) և Հելսինկիի համաեվրոպական խորհրդակցության եզրափակիչ ակտի (1975) հիմքում: Խ. գ-յան սկզբունքը այժմ դարձել է միջազգային զարգացման ռեալ ուժ: Միջուկային զենքի առկայության պայմաններում պատերազմը մեծ արհավիրքներ կբերեր բոլոր երկրներին ու ժողովուրդներին: Խ, գ. մարդկային հասարակության զարգացման օբյեկտիվ անհրաժեշտությունն է: