ՀՍՀ/ՀՈՒՆԱԿԱՆ ԳԻՐ

ՀՈՒՆԱԿԱՆ ԳԻՐ, մ. թ. ա. մոտ IX դ. փյունիկյան բաղաձայնական գրի հիման վրա ձևավորված առաջին հնչյունական գիրը, որ ներառնում է նաև ձայնավորների համակարգը: Ոմանց կարծիքով Հ. գ–ին նախորդել է կրետե–միկենյան գծային գիրը (մ. թ. ա. XIV դ.): Ըստ Վ. Գեորգիևի, փյունիկյան, հուն. և էտրուսկյան այբուբեններն իրարից անկախ առաջացել են մինոսյան վանկագրից: Հուն. հնագույն գրավոր հուշարձանները (մ. թ. ա. VIII– VII դդ.) գտնվել են Եգեյան ծովի հվ. կղզիներում, որտեղ եղել են փյունիկյան բնակեցումներ: Հույները, ձայնավորների համար առանձին տառեր ստեղծելուց բացի, փոխեցին բաղաձայնական կազմը. Փյունիկյան որոշ բաղաձայններ հանվեցին, ավելացվեցին, բաղաձայնները: Փոխվեցին նաև փյունիկյան տառերի անունները, հատկապես վերջից ավելացավ հնչյունը (ալեֆ–ալֆա, բետ–բետա, գիմել–գամմա ևն), աջից ձախ գրությանը հաջորդեց պարուրաձևը (բուստրոֆեդոն, հուն.` «եզան շրջադարձ»), ապա, մ. թ. ա. IV դ., հաստատվեց ձախից աջ գրությունը: Հնագույն Հ. գ–ի արլ. տարբերակի հիման վրա Հոնիայում ձևավորվեց «դասական» Հ. գ., որը մ. թ. ա. 403–ին Աթենքում պաշտոնականացվեց և աստիճանաբար դարձավ միակ գրային համակարգը ամբողջ Հունաստանի համար: Հուն. դասական այբուբենն ունի 24 տառ (17 բաղաձայն, 7 ձայնավոր): Աղյուսակում փակագծով նշված անունները միջին դարերից են: Հին հուն. այբուբենն ունեցել է ևս երեք տառ, որոնք V դ. ատտիկյան այբուբենում արդեն չեն պահպանվել, ունեցել են միայն թվական արժեք: Հ. գ. հետագայում հիմք ծառայեց այլ լեզուների այբուբենների համար: (Կետ–գծիկով միացված են գրային այն համակարգերը, որոնց վրա հուն. կամ լատ. գիրը մասնակի ազդեցություն է գործել):

Մեծատառ	Փոքրատառ	Հունարեն	Լատինական տառադարձություն	Հին հունական (Ատտիկյան)	Նոր հունական (Բյուզանդական)	Հին հունական արտասանություն	Նոր հունական արտասանություն
Α	α	ἄλφα	alpha	ἄλφα	άλφα	a	a
Β	β	βῆτα	bēta	βῆτα	βήτα	b	v
Γ	γ	γάμμα	gamma	γάμμα	γάμμα	g	ɣ
Δ	δ	δέλτα	delta	δέλτα	δέλτα	d	ð
Ε	ε	ἔψιλον	epsilon	ἔψιλον	έψιλον	e	e
Ζ	ζ	ζῆτα	zēta	ζῆτα	ζήτα	dz	z
Η	η	ἦτα	ēta	ἦτα	ήτα	ē	i
Θ	θ	θῆτα	thēta	θῆτα	θήτα	tʰ	θ
Ι	ι	ἰῶτα	iōta	ἰῶτα	ιώτα	i	i
Κ	κ	κάππα	kappa	κάππα	κάππα	k	k
Λ	λ	λάμβδα	lambda	λάμβδα	λάμβδα	l	l
Μ	μ	μῦ	mu	μῦ	μυ	m	m
Ν	ν	νῦ	nu	νῦ	νι	n	n
Ξ	ξ	ξῖ	xi	ξῖ	ξι	ks	ks
Ο	ο	ὄμικρον	omikron	ὄμικρον	όμικρον	o	o
Π	π	πεῖ	pi	πεῖ	πι	p	p
Ρ	ρ	ῥῶ	rho	ῥῶ	ρο	r	r
Σ	σ, ς	σῖγμα	sigma	σῖγμα	σίγμα	s	s
Τ	τ	ταῦ	tau	ταῦ	ταυ	t	t
Υ	υ	ὖ ψιλον	upsilon	ὖ ψιλον	ύψιλον	u, y	i
Φ	φ	φῖ	phi	φῖ	φι	pʰ	f
Χ	χ	χῖ	chi	χῖ	χι	kʰ	x
Ψ	ψ	ψῖ	psi	ψῖ	ψι	ps	ps
Ω	ω	ὠμέγα	ōmega	ὠμέγα	ωμέγα	ō	o

Գրկ. Լոուկոտկա Ձ., Գրի զարգացումը, Ե., 1955: Георгиев В., Происхождение алфавита, «Вопросы языкознания», М., 1952, No 6 Истрин В. А., Возникновение и развитие письма, М., 1965. Ա. Մուրադյան