Նախերգանք (պիես)

Նախերգանք (պիես)

Մթության մեջ հնչում է Մենդելսոնի «Հարսանեկան քայլերգ»-ը։ Տղամարդը գլուխը ձեռքերի մեջ առած նստած է։ Ներս է մտնում կինը, լույսը վառում է, երաժշտությունն անջատում.

Տ. — Ինչու անջատեցիր: Միացրու:

Կ. — Ջղերիս վրա ազդում է : Մի տարի է՝ նույն բանն ես լսում:

Տ. — Ուրիշ բան չկա լսելու: (նորից միացնում է)

Կ. — (Անջատում է, դիսկը վերցնում, պատուհանից նետում է)

Տ. — (Տեղից վեր թռչելով, կախիչից վերցնում է կնոջ զգեստը, պատուհանից նետում)

Կ. — Ախ այդպե՜ս… (Տղամարդու հողաթափերը վերցնում շպրտում է պատուհանից)

（դրսից ինչ-որ մեկի հուզված ձայնը）

Ձայն — Հերիք է ձեր տան աղբը գլխիս թափեք , Էստեղ կանգառ է, ուղևորներ են կանգնած:

（Պատուհանից ներս՝ հետ են շպրտվում զգեստը, հողաթափերը, և դիսկը:）

Կ. — Ձայնասկավառակը պետք չէ, կարող եք ձեզ պահել: (դիսկը հետ է նետում պատուհանից)

Ձայն — Վախ աչքը՜ս… ես ձեր..

Տ. — Ինչու հանեցիր ուղևորի աչքը:

Կ. — Թող քիթը չխոթի իմ ընտանեկան գործերի մեջ:

Տ. — Հիմա ոստիկանությունը կգա:

Կ. — Ավելի լավ, վերջապես կազատվեմ քեզանից:

Տ. — Ինչու ինձանից: Դու ես հանել աչքը:

Կ. — Հետո ինչ: Ձայնասկավառակը քոնն է՝ նյարդեր սղոցող հարսանեկան քայլերգով հանդերձ:

Տ. — Բայց քայլերգը ես չեմ գրել , Մենդելսոնն է գրել:

Կ. — Ինձ համար մեկ է , թե ով է գրել: Ով գրել է, թող նա էլ պատասխան տա: (գնում է)

Տ. — (Կատաղած խփում է սեղանին)

Գրողը տանի: Քեզ թվում է, եթե դիսկը նետես , գլխիս մեջ կդադարի՞ հնչել այդ քայլերգը :

Կ. — (ներս է մտնում) Դու ես մեղավոր : Քեզ ով էր ստիպում հինգ անգամ ամուսնանալ և այն էլ միևնույն քայլերգի տակ:

Տ. — Ու՝խ ես ձեր… Դե սրանց բացատրի , որ ամուսնության ամենահուզիչ պահը քայլերգն է ինձ համար: (նկատելով ճամպրուկը) Էդ ի՞նչ ճամպրուկ է ձեռքիդ:

Կ. — Ես հեռանում եմ:

Տ. — Ընդմի՞շտ :

Կ. — Չէ , Ժամանակավորապես: Մինչև գլխուղեղիդ բջիջները կվերականգնվեն:

Տ. — Էդ դեպքում իմ ճամպրուկն ինչի՞ ես տանում:

Կ. — Քո ճամպրուկը չի:

Տ. — Իմի վրա ութոտնուկ էր դաջված, ահա՛ խնդրեմ:

Կ. — ի՞նչ կա որ , իմի վրա էլ է դաջված:

Տ. — Քոնն աջ անկյունում էր, իսկ սա ձախում է:

Կ. — (Ճամպրուկը շրջելով գլխիվայր) Հիմա է՞լ է ձախում:

Տ. — Հիմարություն: Մե՛ջը ցույց տուր : Հաստատ իմ շորերն են:

Կ. — Համոզվա՞ծ ես :

Տ. — Միանգամայն:

Կ. — Խնդրեմ : (բացում է կափարիչը , միջից հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը: Արագ փակում է) Գրողը տանի , նորից շփոթել եմ : Վերցրու քո տխմար Ճամպրուկը ․ (Շպրտում է, գնում):

Տ. — (Հավաքելով ճամպրուկը) Անսիրտ կին է, ոչ մի հարգանք չունի երաժշտության հանդեպ: (Կողքի սենյակում ուժեղ գմբոց է լսվում :) Այդ ի՞նչ էր:

Կ. — (ներս մտնելով գզգզված) Դու՞ էիր պահածոները շարել ճամպրուկիս մեջ:

Տ. — Ոչ : Դու:

Կ. — Ես ինչո՞ւ պիտի նման հիմար բան անեմ;

Տ. — Թաքցրել էիր , որ հանկարծ չուտեմ:

Կ. — Իսկ սա ի՞նչ է։

Տ. — ի՞նչը:

Կ. — Այս երկտողը: Դու՞ ես փակցրել ճամպրուկիս ;

Տ. — Տուր տեսնեմ: (կարդում է) Ո՛չ, սա իմ ձեռագիրը չէ:

Կ. — Խզբզոցի է նման, հաստատ դու ես գրել:

Տ. — Սա 19-րդ դարի ձեռագիր է, (հոտ է քաշում) , փետուրով է գրված:

Կ. — (խլում է ձեռքից , հոտ է քաշում) Ի՞նչ գիտես 19 -րդ դարի է:

Տ. — Տակը նայիր՝ գրված է՝ 1842 թիվ :

Կ. — Ուզում ես ասել 173 տարի ճամպրուկս չե՞մ բացել ;

Տ. — Այդպես է ստացվում:

Կ. — Հիմարություն: (նետում է) Բռնի՛ր քո անտիկվար երկտողը․ Սրանից լիքն է խոհանոցում: (գնում է :)

Տ. — Լիքն է ՞ (վերցնում է երկտողը կարդում , գերմաներեն) -<Հարսանեկան քայլերգ ավանակի և վհուկի ամուսնության տեսարանի համար: Ուվերտյուրա նվիրված «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիային : Մենդելսոն: (երկտողը դնում է գրպանը , հուզված սրբում ճակատի քրտինքը) (դռան զանգ) (վախեցած գերմաներեն) --Ով է : — Այս ի՞նչ է սա:

Կ. — (Ներս մտնելով ձեռքին ծռմռված երկաթե ջահ՝ լյուստրա) -- Սա մե՞նք ենք նետել պատուհանից :

Տ. — Չեմ հիշում:

Կ. — Հիշիր: Էդ մարդը պատասխանի է սպասում դռան մոտ :

Տ. — Ինչ մարդ :

Կ. — Աչքը կապտած ուղևորը :

Տ. — Ասա կորի գրողի ծոցը : Էս շենքում մենակ մենք չենք ապրում:

Կ. — Այդպես էլ ասացի : Չի գնում:

Տ. — Ասա թող կողքի դուռը զանգի , էնտեղ նորապսակներ են ապրում, հաստատ իրենցն է : (կինը գնում է , դռան մոտ աղմուկ չխկոց թխկոց , գոռգոռոց): (Նորից է հանում գրությունը կարդում): -- 1842 թիվ․

Կ. — (կինը ներս մտնելով) Խայտառակություն, նորապսակներն ամուսնալուծվել են , դռան վրա հսկա չափերի երկտող է փակցված:

Տ. — Ինչ է գրված:

Կ. — Ես ինչ իմանամ, գերմաներեն է : Մի աչքանին կարդաց ու հուզված փախավ․

Տ. — Գրողը տանի ․․․(հոտոտում է երկտողը) Սա պատերազմ է , մարտահրավեր ողջ քաղաքակիրթ մարդկությանը ...

Կ. — Չգիտեմ որտեղ ինչ պատերազմ է , բայց ինձ հիմա քո մեքենայի բանալիներն են հարկավոր;

Տ. — Ոչ մի դեպքում․ իմ մեքենան բեռներ փոխադրելու համար չի նախատեսված;

Կ. — Քո կարծիքով ճամպրուկս գրկա՞ծ եմ հասնելու կայարան :

Տ. — Ոնց կուզես․ Քո ճամպրուկը էս պահին ինձ չի հուզում:

Կ. — Ախ չի՜ հուզում.. (արագ մոտենում է , վերցնում տղամարդու ճամպրուկը պատուհանից նետում)

Տ. — Էդ ինչ արեցիր այ անմի՝տ․․․ երաժշտական ճամպրուկս․․

Կ. — Վաղուց էր պետք ազատվել քո այդ տխմար ճվճվան արկղից: (դրսում , փողոցով մեկ սկսում է հնչել հարսանեկան քայլերգը) (երկուսով վազում են պատուհանից կախվում, նայում ներքև)

Տ. — Բազմություն է հավաքվել

Կ. — Վայրենի ամբոխ է

Տ. — Հիմա կհոշոտեն ճամպրուկս

Կ. — Իջիր ներքև , անջատիր էդ մղձավանջը

Տ. — Ոտքերով խփում են ճապրուկիս․ Անկիրթ ժողովուրդ է , ոչ մի հարգանք չունեն երաժշտության հանդեպ :

Կ. — Սա մարդկության հաշվեհարդարն է հարսանեկան քայլեգի հանդեպ․ (բարձր ծիծաղում է) (քայլերգի ձայնը կտրվում է)

Տ. — Վերջ․ Ջարդեցին:

Կ. — Հիմա մի աչքանին կգա:

Տ. — (լաց է լինում)

Կ. — (ձեռքը պարզելով) - Բանալիները․

Տ. — (լացելով հանում է բանալիները գրպանից տալիս ․)

Կ. — Երբ մտքովդ անցնի կրկին ամուսնանալ, ինձ տեղյակ պահիր: (հիստերիկ ծիծաղում է , գնում է)

Տ. — Ծիծաղիր ծիծաղիր․ Մեկ է ձեզ չի հաջողվի kոտրել ամուսնության․․վեհ․․գերազնիվ գաղափարը , համամարդկային այդ մոլուցքը իմ արմատներում է, չեք վերացնի՝ ոչ դու , ոչ վայրենի ամբոխը, ոչ էլ անգամ Մենդելսոնի այս ․․ծաղրական երկտողը: Մեկ է չեմ հավատում , սուտ է սուտ է ․․․ բարբաջանք․․ (պատռում, օդ է նետում երկտողը , և երկնքից բազում երկտողներ են սկսում թափվել) Տղամարդը խելագար պտտվում է թռուցիկների տակ, երկնքից լսվում է թավ ազդեցիկ ծիծաղ

Տ. — Ով ես դու․․․

Թավ ձայն — Ֆելիքս․

Տ. — Ֆելի՞քս …

Թավ ձայն — Ֆելիքս Աբրահամ Բերտոլդի Մենդելսոն :

Տ. — Հաստա՞տ ․․Էն ռոմանտիկ հրեա՞ն ․․ում քայլերգի տակ հպարտ ամուսնանում է ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը ;

Թավ ձայն — Ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը մոլորության մեջ է ապու՝շ Դա պարզապես կոմիկական ուվերտյուրա է Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիայում, որտեղ հարսանեկան քայլերգս գրել եմ ոչ թե մարդկանց, այլ Ավանակի և Վհուկի ամուսնական արարողության համար, Հատվածն այդպես էլ կոչվում է՝ Ավանակի պսակադրությունը :

Տ. — Ստում ես : Դու հավանաբար էս տան նախկին տերն ես , քեզ կինս է վարձել, որ ինձ գժվացնես․

Թավ ձայն — Լռիր ոչնչություն․ Ասացի ես Մենդելսոնն եմ, բանկիր Աբրահամի որդին՝ Ֆելիքսը

Տ. — Ինչ է ուզածդ, Ֆե՛լիքս,

Թավ ձայն — (կատաղած) Ամոթ է վերջ տվեք ․իմ երաժշտական քմծիծաղը վերածել եք հարսանեկան հանդիսության ու լուրջ դեմքերով բազմանում եք իմ ծաղրական պաթետիկ քայլերգի տակ․Այդ քայլերգը ավանակի ամուսնության համար է գրված պա՞րզ է: Հումորի զգացում չունե՞ք ինչ է :

Տ. — Մի ասեք այդպես : Լռեք․․․ես 5 անգամ ամուսնացել եմ ձեր քայլերգի տակ․

Թավ ձայն — Պարզվում է ․․ ամենա անհումորը էս մարդկության մեջ, դու ես ՝ որդյակ իմ․

Տ. — Մի վիրավորեք, ինչու եք ծաղրում, ես ախր էդ ձեր.. անիծյալ քայլեգի երդվյալ երկրպագուն եմ :

Թավ ձայն — Դրա համար էլ ավանակի կերպարում ես հայտնվել եղբայր․ վհուկ կանայք երբ ուզում լքում են քեզ ; (բարձր ծիծաղում է , ֆանագրաման ավարտվում է:) (Կինը վառում է լույսը; Տղամարդը կարծես երազի մեջ սթափվում է:)

Կ. — (մեղմ ձայնով) - Ինչու ես մթության մեջ նստել․ (նստում է կողքը, շոյում գլուխը) Ամբողջովին ջրի մեջ ես :

Տ. — Ուր է ճամպրուկս:

Կ. — Քո ճամպրուկը հոշոտված տեսք ուներ , վաղուց եմ դեն նետել:

Տ. — (գլուխը ձեռքերի մեջ առնելով) Աստված իմ՝․․

Կ. — Ուզու՞մ ես այսօր մեր գիշերը տոնի վերածենք ;

Տ. — Ինչ տոն ;

Կ. — Դե թեկուզ․․․ քո սիրած ռիտուալը ; (վերցնում է դիսկը, որ միացնի)

Տ. — Ոչ ոչ , միայն ոչ դա ․․ (դիսկը կնոջ ձեռքից խլում է պատուհանից շպրտում)

（Դրսում հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը :）

---

Հետաքրքիր է նշել, որ Շեքսպիրի մոտ «Հարսանեկան քայլերգի» ներքո ամուսնություն են գրանցում կատակերգության հերոսները՝ Էշն ու կախարդված Թագուհին։ Այլ կերպ ասած՝ այս քայլերգը կարելի է անվանել «էշի ամուսնության գրանցում», իսկ ընդհանուր առմամբ «Հարսանեկան քայլերգը» ոչ այլ ինչ է, քան կոմպոզիտորի հեգնանքը ամուսնության շքեղ հանդիսության հանդեպ։

Տասնյոթ տարեկանում Մենդելսոնը գրել է իր հռչակավոր «Ամառային գիշերվա երազը» ուվերտյուրան՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի կատակերգության համար (այս կատակերգության մյուս երաժշտական համարները Մենդելսոնն ավարտել է 16 տարի անց)։ Այս ուվերտյուրան հատկապես հայտնի է իր մասերից մեկով՝ «Հարսանեկան քայլերգով»։ Այս քայլերգն ավանդաբար ուղեկցում է հարսանիքները ողջ աշխարհում՝ Ամերիկայից մինչև Ճապոնիա, Իսլանդիայից մինչև Ավստրալիա։ «Հարսանեկան քայլերգն» առաջին անգամ հնչել է 1843 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Պոտսդամում՝ «Ամառային գիշերվա երազը» ներկայացման ժամանակ։ Սակայն լայն ժողովրդականություն այն ձեռք է բերել 15 տարի անց՝ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV-ի և Վիկտորյա թագուհու ավագ դստեր՝ անգլիական արքայադուստր Վիկտորյա Ադելհայդի հարսանիքին կատարվելուց հետո։