Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/271

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՈՂՄՆՈՐՈՇՈՒՄ, գի–

աականորեն հիմնավորված միջոցառումների համակարգ, որը երիտասարդությանը նախապատրաստում է մասնագիտություն ընտրելու և աշխատանքի տեղավորվելու գործում, նպաստում անձի բազմակողմանի զարգացմանը, կարողությունների բացահայտմանը: Մ. կ–ման աշխատանքները ղեկավարում են ժողկրթության, պրոֆտեխնիկական կրթության և աշխատանքային ռեսուրսները տնօրինող մարմինները: ԽՍՀՄ հանրապետություններում, երկրամասերում ու մարզերում, շրջաններում ու քաղաքներում գործում են Մ. կ–ման միջգերատեսչական խորհուրդներ: Թոշոր կապիտալիստական

երկրներում Մ. կ. բուրժուական պետության գործունեության միջոց է՝ կապիտալիստական արտադրության շահերի տեսանկյունով երիտասարդ կադրերի տեղաբաշխման և նրանց վրա գաղափարական ներգործության բնագավառում:

ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ, դասակարգված գիտությունների և գործնական հմտությունների հանրագումար, որն անհրաժեշտ է ըստ մասնագիտության որակավոր աշխատանք կատարելու համար: Տես Պրոֆեսիոնաւ–տեխնիկական

կրթություն, Հատուկ–միջնակարգ կրթություն, Միջնակարգ մասնագիտական կըրթություն, Բարձրագույն կրթություն: ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՀԱՇՎՈՂԱԿԱՆ ՄԵՔԵՆԱ թվանշանային, նախատեսված է որոշակի դասի խնդիրների լուծման համար: Ունիվերսալ թվանշանային հաշվողական մեքենաներից (ԹՀՄ) ավելի պարզ է և էժան, սակայն ունի տրամաբանական և հաշվողական հնարավորությունների ավելի նեղ շրջանակ: Առավել տարածված են կառավարող (տարբեր իրական օբյեկտների և պրոցեսների կառավարման համակարգի մեջ մւոնող), որոշակի դասի մաթեմատիկական խնդիրների (զույգ արտադրյալների գումարների հաշվում, սովորական դիֆերենցիալ հավասարումների համակարգերի լուծում են) լուծման, ինֆորմացիոն–որոնող (տառա–թվանշանային մեծ ծավալի ինֆորմացիայի մեծ զանգվածների մշակման համար) մեքենաներ: Մ. հ. մ–ները կարող են արդյունավետ օգտագործվել նաև ունիվերսալ ԹՀՄ–ների հետ մեկտեղ, օրինակ, ինֆորմացիայի նախապատրաստման և մշակման մասնակի խնդիրների, ինչպես նաև տարբեր պրոցեսների մոդելավորման խնդիրների լուծման համար: ՄԱՍՆԱԳԻՏԱՑՈՒՄ ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ, աշխատանքի հասարակական բաժանման ձև. արտահայտվում է արտադրության գործող ճյուղերի տրոհմամբ, նորերի ձհավորմամբ, նաև ճյուղի ներսում աշխատանքի բաժանմամբ: Մ. ա. խորացման կարեվորագույն գործոններն են գիտատեխնիկական առաջընթացն ու արտադրության մասշտաբների ընդլայնումը: Այն զարգանում է հատուկ տեխնոլոգիայի ձևավորման, աշխատանքի առարկաների աճող բազմազանության, արուրքների տեսականու ավելացման ու դրանց ստանդարտացման, դետալների միատեսակացման հետ սերտ փոխազդեցության մեջ: Ա ր դ յ ու ն աբերության մեջ Մ. ա. իրականաց վում է մեկ կամ մի քանի միատիպ արտադրատեսակ (առարկայական Մ. ա.), պատրաստի արտադրանքի առանձին մաս թողարկ ող (դետալային Մ. ա.) ինչպես նաև արտադրության առանձին պրոցեսներ և օպերացիաներ կատարող (տեխնոլոգիական Մ. ա.) առանձին ճյուղերի, միավորումների (կոմբինատների), ձեռնարկությունների ձեավորմամբ: Գ յ ու ղ ա տ ը նտ և ս ու թ յ ա ն մեջ Մ. ա. ընթանում է, ըստ տնտեսական նշանակության՝ հիմնական, լրացուցիչ ու օժանդակ ճյուղերի և արտադրությունների, ըսա արտադրական ուղղության՝ հացահատիկային, կաթնային, մսակաթնային և այլ ուղղությունների տնտեսությունների կազմավորմամբ:

Տարբերում են միջանա., ներտնա., ներճյուղային, նաև նեղ (միաճյուղ) ու խորը (սահմանափակ թվով ճյուղերով) Մ. ա.: Տրանսպորտ ու մ մասնագիտացվում են ավտոմոբիլային, երկաթուղային, ծովային ու գետային տրանսպորտով փոխադրումները: Շ ի ն ա ր ա ր ու–

թ յ ա ն մեջ Մ. ա. արտահայտվում է նրանում, որ իր ֆունկցիաներն ավելի U ավելի սահմանափակում է շենքերի ու կառույցների մոնտաժման աշխատանքներով, իսկ շինարարական դետալների ու կոնստրուկցիաների արտադրությունը կազմակերպվում է գործարաններում: Մ. ա–յան շնորհիվ ամբողջանում է աշխատանքի գործիքների և նյութական ռեսուրսների օգտագործումը, բարձրանում աշխատողների որակավորումն ու աշխատանքի արտադրողականությունը, իջնում արտադրանքի ինքնարժեքը, աճում արտադրության շահութաբերությունը են:


Գրականություն

Берри Л. Я., Специализация и кооперирование в промышленности СССР, М., 1954; Сельское хозяйство СССР на современном этапе, М., 1972; Газалиев М.В., Никонова Т П., Планирование и экономическое стимулирование специализации промышленного производства, М., 1974.

ՄԱՍՆԱԿԱՆ ԱԾԱՆՏՅԱԼ, մասնակի ածանցյալ, աես Դիֆերենցիաւ հաշիվ'•

ՄԱՍՆԱԿԱՆ ԱԾԱՆՑՅԱԼՆԵՐՈՎ ՀԱՎԱՍԱՐՈՒՄՆԵՐ, հավասարումներ, որոնցում անհայտը մի քանի փոփոխականի ֆունկցիա է, ընդ որում՝ այդ հավասարումը, բացի անհայտ ֆունկցիայից, պարունակում է նաև այդ ֆունկցիայի մասնական ածանցյալները, ինչպես նաե՝ անկախ փոփոխականներ: Այսպիսով, եթե F-ը տրված ֆունկցիա է, ապա u = u(xi, χ2,. • • ,xn)(n) փոփոխականի անհայտ ֆունկցիայի նըկաամամբ Մ. ա. հ. ունի հեաեյալ տեսքը՝


(1) հավասարման մեջ ս–ի մասնական ածանցյալների ամենաբարձր կարգը կոչվում է (1) հավասարման կարգ: Եթե F ֆունկցիան ըսա յուրաքանչյուր արգումենտի (բացառությամբ գուցե хь х2, …,Χη-երի) գծային է, ապա (1)-ը կոչվում է գծային հավասարում:

տեսքի հավասարումը (аи=ал, bi-ն, c-ն, f-ը (χι, х2, …,Χη) փոՓոխականների հայտնի ֆունկցիաներ են, իսկ ս–ն՝ նույն փոփոխականների անհայտ ֆունկցիա) գծային, երկրորդ կարգի Մ. ա. հ. է:

Մտցվում է Մ. ա. հ–ի դասակարգում, այն առավել պարզ է (2) տեսքի հավասարումների համար, եթե

λ-ի նկատմամբ հանրահաշվական հավասարման բոլոր արմատներն ունեն նույն նշանը, ապա (2) հավասարումը անվանում են էլիպսական տիպի, եթե արմատներից մեկն հւնի մյուս (ո–1)-ին հակադիր նշան, ապա՝ հիպերբոլական, և եթե մեկ արմատը 0 է, իսկ մյուսները նույն նշանի՝ պարաբոլա կան:

Մ. ա. հ–ին բերվող խնդիրների համար մտցվում է կոռեկտության հասկացություն, խնդիրը կոչվում է կոռեկտ, եթե համապատասխան Մ. ա. հ–ման լուծումը գոյություն ունի, միակն է և կայուն՝ խնդրի պայմանների փոքր փոփոխությունները առաջ են բերում լուծման փոքր փոփոխություն:

Մ. ա. հ. մաթեմատիկական ֆիզիկայի հավասարումների մասն են կազմում:


Գրականություն

Б е р с Л., Джон Ф., Ш exтер М., Уравнения с частными производными, пер. с англ.» М., 1966. Ն. Թովմասյան ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳ, մի բաժնետիրական ընկերության վերահսկողությունը (երբեմն փոխադարձ) մյուսների նկատմամբ՝ նրանց արժեթըդթերը գնելու միջոցով: Կապիտալների

սերտաճման ձև է, զարգացման բարձր մակարդակի է հասնում իմպերիալիզմի փուլում: Կայանում է նրանում, որ գլխադաս՝ «մայր» ընկերությունը ձեռք է բերում մյուս՝ «դուստր» ընկերության բաժնետոմսերի հսկիչ ծրարը (տես Հսկիչ ծրար բաժնետոմսերի), իսկ վերջինն իրեն է ենթարկում «թոռ» ընկերությունները: Մ. հ. կազմավորվում է հիմնականում երեք ձևով, խոշոր ձեռնարկատերերն ու բանկատերերը տիրում են առետրաարդյունաբերական կորպորացիաների և ֆինանսա–վարկային հիմնարկությունների բաժնետոմսերը, վերջինները գնում են առետրաարդյունաբերական կորպորացիաների բաժնետոմսերը, և հակառակը: Այսպիսով, մեծաթիվ ձեռնարկություններ բազմաստիճան կախվածության մեջ են ընկնում ֆինանսական խմբերից կամ առանձին ֆինանսական մագնատներից, որոնք հնարավորություն են ստանում տնօրինել օտար կապիտալը (նույնիսկ բաժնետոմսերի 10-20%-ի դեպքում) և վերահսկվող ձեռնարկություններից մենաշնորհային բարձր շահույթ կորզել: Մ. հ. ամրապնդվում է անձնական ունիայով և ֆինանսական երկարաժամկետ կապերով: Պետական մոնոպոլիստական կապիտալիզմի պայմաններում պետ ու–