Էջ:Hagop Baronian, Collected works, vol. 4 (Հակոբ Պարոնյան, Երկերի ժողովածու, հատոր 4-րդ).djvu/545

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված է


1. Կամ Միջագյուղի. այստեղ Մ. Պեշիկթաշլյանի նախաձեռնությամբ հիմնվեց «Բարեսիրաց թատերական ընկերությունը»։ Թատրոնը 1856 թվականից ուներ արդեն հիմնական դերասանական խումբ, հանդես էր գալիս պարբերական ներկայացումներով և վայելում մեծ ժողովրդականություն:


2. «Քաթերին Հովարտ» — Ալեքսանդր Դյումայի (Հայր) դրամաներից:


ԽՏՂՏՈՒՄ

<1>

«Խտղտում» ընդհանուր վերնագիրը կրող երգիծական հաղորդումները, պատկերներն ու զրույցները առաջին անգամ տպագրվել են «Լույսում», 1879 թվականի սեպտեմբերի 6-ից (№ 1) սկսած, երբ այդ պարբերականը խմբագրում էր Հ. Պարոնյանը:


«Խտղտումը» Պարոնյանի հետագա հրատարակիչները լույս չեն ընծայել և այս առումով ընթերցող հասարակությանը այն ներկայացվում է առաջին անգամ։


«Լույսի» վերոհիշյալ տարվա հավաքածուն մեզ մոտ չկա. հատկապես սույն հրատարակության համար Փարիզից բերվել է այն, որից քաղել ենք այս բաժնի նյութերը։


«Խտղտումը» լույս է տեսել ռուս-թուրքական պատերազմին հաջորդող պետական խստությունների տարիներին, երբ արգելված էր քաղաքական երգիծանքը և մանավանդ հեռավոր ակնարկը հայ ժողովրդի քաղաքական պայքարի մասին: Պարոնյանը հավատարիմ մնալով «Կսմիթների» ժանրային առանձնահատկություններին, սահմանափակվել է ընթացիկ կյանքի այլ խնդիրների հրատարակությամբ և «Կսմիթներ» վերնագիրը փոխարինել է «Խտղտումի»՝ քաղաքական նոր պայմանների թելադրմամբ:


1. Սելամսըզը Պոլսի Սկյուտարի թաղերից է, հայտնի էր կրոնական և ազգային հարցերի շուրջր ծագած շարունակական վեհերով, որոնց Պարոնյանը անդրադարձել է «Պտույտ մը Պոլսո թաղերու մեջ» երկում հետևյալ սուր տողերով.


«Ահա վիճաբանելու, հայհոյելու և իրարու գլուխ պատռելու Հարմարություն ունեցող թաղ մը...»:


2. Ակնարկում է Ազգային ժողովի երեսփոխաններին:


3. Հակահասունյանները ի տարբերություն հասունյանների, ընդունելով պապի գերատեսչությունը, պայքարում էին հայ կաթոլիկ եկեղեցու և կաթոլիկ համայնքի ազգային ինքնուրույնության պահպանման համար (տե՛ս Հ. Պարոնյան, Երկերի ժողովածու, III հտ., «Պտույտ մը Պոլսո թաղերու մեջ», «Բերա», ծանոթ. № 2):


4. Բառախաղ. այսինքն՝ եկեղեցիները հասունյանական են դառնալու, ենթարկվելու են պապին։


5. «Պարզասեր ընկերություն» — «Պարզասեր հայուհյաց ընկերություն». նպատակն էր տարածել հայուհիների մեջ պարզասիրություն «...ջըն-