Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 1.djvu/293

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված է


Աղ. 2. Արդյունաբերական կարևոր ճյուղերի արտադրանքը

Չափի միավոր 1960 1965 1970 1971
Քարածուխ մլն. տ 394 477 556 551
Նավթ մլն. տ 348 385 474 469
Բնական գազ մլրդ․ մ³ 359 455 620 645
Էլեկտրաէներգիա մլրդ. կվտ. ժ 841 1157 1638 1718
Երկաթի հանքաքար մլն. տ 81 84 91 84
Չուգուն մլն. տ 60 80 83 74
Պողպատ մլն. տ 90 119 119 109
Պղինձ (ոաֆինացված) հզ. տ 1378 1553 1601 1444
Ցինկ հզ. տ 787 978 799 695
Կապար (մետաղի պարունակությունը
արդյունահանված հանքանյութում)
հզ. տ 224 266 519 520
Ալյումին հզ. տ 1828 2499 3607 3661
Ուրանի կոնցենտրատներ (
պարունակությունը)
հզ. տ 16.0 9.4 11.6 11.6
Ցեմենտ մլն. տ 54 65 67 72
Ֆոսֆորային պարարտանյութեր (
պարունակությունը)
մլն. տ 2.4 3.5 4.2 4.5
Ազոտային պարարտանյութեր (ազոտի
պարունակությունը)
մլն. տ 2.8 6.1 6.5 7.4
Պլաստմասսաներ և սինթետիկ խեժեր մլն. տ 2.7 5.0 7.4 7.6
Սինթետիկ կաուչուկ հզ. տ 1459 1844 2232 2277
Ծծմբաթթու (100 %) մլն. տ 16 22 27 27
Տրակտորներ (առանց
այգեբանջարանոցայինների)
հզ. հատ 179 272 190 174
Ավտոմոբիլներ այդ թվում մարդատար մլն. հատ 179 272 190 174
Նավեր (ջրարկված) մլն. տ 394 477 556 551
Քարածուխ հզ. բրուտտո
գրանցված տ
378 270 338 482


են պատկանում էլեկտրաէներգետիկան, քիմիական և սննդի րդյունաբերությունը։ Էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաների արտադրությունը, որը առավել արագ զարգացող ճյուղերից է, էապես դանդաղել է. իրացման ծավալը, որը բարձր մակարդակի վրա էր (տարեկան գրեթե 7 մլրդ. դոլար), 1970-ին համարյա չի ավելացել։ Նույն թվականին թողարկվեց էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաների 4-րդ սերունդը, սակայն օգտագործման բարդության պատճառով դրանց պահանջարկը աննշան է։

ԱՄՆ–ի արդ. արտադրանքի հիմնական տեսակների թողարկման վերաբերյալ տվյալները տես աղյուսակ 2։

Քարտեզը տես 296 էջից հետո՝ ներդիրում։

Գյուղատնտեսությունը։ Գյուղատնտ. մթերքների արտադրությամբ ԱՄՆ կապիտալիստական աշխարհում գրավում է առաջին տեղը։ Տիրապետող են բարձր մեքենայացված և էլեկտրիֆիկացված կապիտալիստական տնտեսությունները։ Վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում գյուղատնտեսության մեքենայացումը հասել է բարձր մակարդակի։ Առ 1 հունվ. 1970-ի գյուղատնտ. ֆերմաներում հաշվվում էր 4790 հզ. տրակտոր (առանց այգեբանջարանոցայինի), 3185 հզ. բեռնատար ավտոմեքենա, 850 հզ. հացահատիկային կոմբայն, 795 հզ. խոտ հավաքող և մամլող մեքենա և 331 հզ. սիլոսի համար հնձող կոմբայն։ Գյուղատնտեսության մեքենայացման աճն ուղեկցվում է աշխատանքի արտադրողականության բարձրացմամբ, մանր և միջակ ֆերմերների քայքայմամբ և վարձու բանվորների թվի կրճատմամբ։ 1960-ական թթ. ֆերմաների թիվը կրճատվել է 1991-ով (1960-ին կար 3962 հզ. ֆերմա, իսկ 1969-ին՝ 2971 հզ.)։ Միաժամանակ խոշոր ֆերմաների թիվը, որոնց իրացրած արտադրանքի տարեկան արժեքը 10 հզ. դոլարից ավելի է, ավելացել է՝ 837 հզ–ից հասնելով 1073 հզ–ի։ Դա նշանակում է, որ նրանց տեսակարար կշիռը 21,1%-ից հասել է 36,1%-ի։ Միաժամանակ ամենախոշոր ֆերմաների թիվը, որոնք տարեկան իրացնում են 40 հզ. դոլարից ավելի արժողությամբ արտադրանք, 1969-ին 1960-ի համեմատությամբ ավելացել է 87%-ով (98 հզ. ֆերմայով) և 211 հզ. այդպիսի ֆերմաներին (ընդհանուր թվի 7,1%) բաժին է ընկել գյուղատնտ. արտադրանքի իրացումից ստացված դրամական հասույթի 51,3%, արտադրական ծախսերի 35,9% և ամերիկյան ֆերմերների զուտ իրացված եկամուտների 35,9%: Ֆերմերական ակտիվների արժեքը 1970-ի հունվ. 1-ին կազմել է 311,4 մլրդ. դոլար, իսկ ֆերմերների ընդհանուր պարտքը ավելացել է 6,4%-ով է հասել 50,4 մլրդ. դոլարի։ Այժմ ԱՄՆ–ում կա 2,9 մլն. ֆերմերական տնտեսություն 1950-ի 5,4 մլն. փոխարեն։ Առ 1 դեկտ. 1971-ի գյուղատնտեսության մեջ զբաղված բնակչության ընդհանուր թիվը (ներառյալ ֆերմերների ընտանիքների բոլոր անդամներին) կրճատվել է մինչև 9 մլն. մարդու՝ 1950-ի 23 մլն. դիմաց։ Արագորեն դուրս են մղվում հատկապես Հարավի նեգր վարձակալները՝ «քրոփերները»։

Ֆերմերների 90%-ից ավելին տնտեսության մեջ կիրառում է էլեկտրաէներգիա։ Աճել է մոլախոտերի և վնասատուների դեմ քիմիական զանազան նյութերի կիրառումը։ 1965-ին վաճառվել է 1 մլրդ. դոլարի թունաքիմիկատներ։ 1966-ին օգտագործվել է 12181 հզ. տ պարարտանյութ՝ 194,6-ի 2777 հզ. տ փոխարեն։ ԱՄՆ–ի հողային ֆոնդը կազմում է 770 մլն. հա. 21% վարելահողերն են, 52,6%՝ արոտավայրերը, 16,5%՝ անտառները, 9,9% ՝ բնակավայրերը, ճանապարհները ե ոչ պիտանի հողերը։ Գյուղատնտեսության մեջ օգտագործվում է 566 մլն. հա, որից 422 մլն. հա պատկանում է ֆերմերներին, 145 մլն. հա կազմում են պետական արոտավայրերը, որոնք գտնվում են Արևմուտքում։ վարելահողերի բաժինը կենտրոնական նահանգներում, եգիպտացորենի և ցորենի գոտում, կազմում է 90–95%։ Արևմուտքում արոտավայրերը կազմում են ֆերմերների հողային ֆոնդի 90%։ Երկրի 16 մլն. հա ոռոգելի հողերի 70% գտնվում է Արևմուտքում։ Հողագործության համար բնական պայմանները բարենպաստ են հվ–արլ–ում, որտեղ լավ են հասունանում բամբակենին և մյուս տեխնիկական կուլտուրաները։ Մոնոպոլիաների՝ գյուղատնտեսության մեջ ներթափանցելու հետևանքով հաստատվել են անմիջական արտադրական կապեր արդյունաբերության և գյուղատնտեսության միջև՝ ֆերմաների և վերամշակող ձեռնարկությունների միջև կնքված կոնտրակտների կամ պայմանագրային հարաբերությունների ձևով։ Այսպիսով գյուղատնտեսական արտադրողները լրիվ կամ մասամբ կորցնում են ինքնուրույնությունը։ Օրինակ, 1960-ական թթ. ագրոարդյունաբերակսւն կոմպլեքսները տվել են գյուղատնտ. արտադրանքի 40%-ից ավելին (առանց հացահատիկի)։

ԱՄՆ կապիտալիստական երկրների մեջ գրավում է առաջին տեղը եգիպտացորենի ցորենի, սոյայի, բամբակի, ծխախոտի, մսի և կաթնամթերքների արտադրությամբ։

Գյուղատնտ. արտադրանքի աճի դինամիկայի վերաբերյալ տվյալներ տես աղյուսակ 3։

Աղ. 3. Գյուղատնտ. արտադրանքի ծավալը (1967=100)

1960 1965 1970 1971
Գյուղատնտեսությունն
ամբողջությամբ
90 97 104 111
Բուսաբուծություն 92 98 104 112
Անասնապահություն 87 95 101 108

Գյուղատնտեսության առաջատար ճյուղը անասնապահությունն է, որը տալիս է ապրանքային արտադրանքի կեսից ավելին։ Հատկապես զարգացած է մսատու անասնապահությունը, որի տեսակարար կշիռը համեմատաբար բարձր է Հյուսիսում։ Այստեղ և Արևմուտքում անասնապահությունն ինտենսիվ է. աշխատանքների մեծ մասը մեքենայացված և էլեկտրիֆիկացված է։ Հարավում անասնապահությունը թույլ է զարգացած։ Կաթնատու անասնապահությունը զարգացած է մերձքաղաքային տնտեսություններում, առանձնապես Ատլանտյան ծովափի և Մերձլճային շրջաններում։

Անասունների գլխաքանակի վերաբերյալ տվյալներ տես աղյուսակ 4։

1971-ին արտադրվել է տավարի և հորթի միս 10274 հզ. տ, խոզի միս՝ 6668 հզ. տ, գառի և ոչխարի միս՝ 249 հզ. տ, ճտի միս՝ 4861 հզ. տ, հնդկահավի միս՝ 1020 հզ. տ։