Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 10.djvu/733

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


8-ը4 ձկնորսական) տնտեսության։ 1980-ին գյուղատնտեսության մեջ աշխատում էր 19,4tեզ․ տրակտոր, 3,5 հզ․ հացահատի¬ կահավաք կոմբայն, 12,6 հզ․ բեռնատար ավտոմեքենա։tԳյուղատնտ․tհողահան¬ դակները 1980-ին կազմում էին 1,5 մլն հա (տարածքի 32%-ը), որից վարելահողեր՝ 1 մլն հա Մեծ նշանակություն է տրվում ոռոգմանը։tԳյուղատնտ․ առաջատար ճյուղը անասնապահությունն է, որը մաս¬ նագիտանում է կաթի և բեկոնի արտա¬ դրությամբ (1980-ին տվել է գյուղատնտ․ համախառն արտադրանքի 69%-ը)։ Բու¬ սաբուծությունը սպասարկում է հիմնա¬ կանում անասնապահությանը։tԳյուղա- տնտ․ կուլտուրաների համախառն բերքի և ցանքատարածությունների մասին տես աղյուսակ 2։ Պտուղ-հատապտղային տնկիները ըզ- բաղեցնում են 13 հզ․ հա (1980)։ Անասուն¬ ների և թռչունների գլխաքանակի մասին տես աղյուսակ 3, անասնապահական ապ¬ րանքների աճի մասին՝ աղյուսակ 4։ Տրանսպորտի գլխավոր տեսակներն են երկաթուղայինը, ծովայինը և ավտոմո¬ բիլայինը։ Զարգացած է օդային տրանս¬ պորտը։tԽոշորագույնtնավահանգիստը Տալլինն է։ հանրապետության աշխատավորների կենսամակարդակը անշեղորեն աճում է։ Ազգային եկամուտը 1980-ին 1970-ի հա¬ մեմատությամբ ավելացել է մոտ 1,6 ան¬ գամ։ 1980-ի վերջին քաղաքային բնակ․ ֆոնդը կազմել է 17,1 մլն մ2 9—49 տարեկան հասակ ունեցող ազ¬ գաբնակչության գրագիտությունը 1939-ին կազմում էր 98%, 1979-ի մարդահամարով այն հասել է 99,8%-ի։ 1982-ի նախադպրո¬ ցական հաստատություններում ընդգըրկ- ված էր 86 հզ․ երեխա։ 1982—83 ուս․ տա¬ րում 0,6 հզ․ հանրակրթական դպրոցնե¬ րում ուսանում էր 0,2 մլն աշակերտ, 39 պրոֆտեխ․ ուս․ հաստատություններում՝ 15,9tհզ․ սովորող, 37 միջն․ մասնագիտ․ ուս․ հաստատություններում՝ 23,4 հզ․, 6 բուհերում՝ 25,4 հզ․ ուսանողներ։ Ւաշո- րագույն բուհերն են Տալլինի պոլիտեխ․ ինստ-ը և Տարտուի համալսարանը։ Գիտ․ կենտրոնը էստոն․ ԱԱՀ ԳԱ-ն է։ 1982-ին գիտ․ հաստատություններում աշխատում էին 6,7 հզ․ գիտ․ աշխատողներ։ 1982-ի վերշին հանրապետությունում գործում էր 9 թատրոն, 0,6 կինոսարքավորում, 0,5 հզ․ ակումբային հաստատություն, 66 թանգա¬ րան։ Հանրապետության Ֆր․ Ռ․ Կրեյց- վալդի անվ․ էստոն․ ԱԱՀ պետ․ գրադարա¬ նը (հիմնադրվել է 1918-ին) 1979-ին ուներ մոտ 3 մլն օրինակ գիրք, բրոշյուր, ամսա¬ գիր են։ Մնացած 0,7 հզ․ մասսայական գրադարաններում կար 12,6 մլն օրինակ գիրք և ամսագիր։ 1982-ին հրատարակվել է 2195 անուն գիրք և բրոշյուր՝ 16,4 մլն օրինակ տպաքանակով։ Լույս է տեսել 109 ամսագրային հրատարակություն՝ 27,74tմլն օրինակ տարեկան տպաքանա¬ կով, 44 լրագիր՝ 251,8 մլն օրինակ տարե¬ կան ընղհանուր տպաքանակով։tէստո¬ նական հեռագրական գործակալությունը գործում է 1918-ից։ Գրքերի հանրապետա¬ կան պալատը հիմնադրվել է 1941-ին։ Կանոնավոր ռադիոհաղորդումները տըր- վում են 1926-ից։ Հեռուստահաղորդում¬ ները սկսվել են 1955-ից։ 1982-ին հանրա¬ պետությունում կար 145 հիվանդանոցա¬ յին հիմնարկ՝ 19 հզ․ մահճակալով, աշ¬ խատում է 6,5 հզ․ բժիշկ U 15,6 հզ․ միշին բուժանձնակազմ։ Հանրահայտ են Պյառ- նուի և Իոսապսալուի առողջարանները։ XII․tՍՄԿԿ բարձրագույն մարմիննե¬ րի U ՍՍՀՄ պետական մարմինների կազմը (1984-ի հոկտ․ 1-ի դրությամբ) ՍՄԿԿ Կենտկոմի քաղբյուրոն 1ւ քար¬ տուղարություն ը ԱՄԿԿ Կենտկոմի քաղբյուրոյի անդամ¬ ներ․ Կ․ Ու․ Չեռնենկո, Հ․Ա․ Ալին, Մ․ Մ․ Գորբաչով, Վ․Վ․ Գրիշին, Ա․ Ա․ Գրոմիկո, Դ․ Ա․ Կունաե, Վ․ Վ․ Շչերբիցկի, Գ․ Վ․ Ռոմանով, Մ․ Ա․ Աոլոմենցե, Վ․ Ի․ Վորոտ- նիկով, Ն․ Ա․ Տիխոնով, Դ․ Ֆ․ Ուաոինով։ ԱՄԿԿ Կենտկոմի քաղբյուրոյի անդա¬ մության թեկնածուներ․ Պ․ Ն․ Դեմիչե, Վ․ Ի․ Դոլգիխ, Վ․ Վ․ Կուզնեցով, է․ Ա․ Շեարդնաձե, Վ․ Մ․ Չեբրիկով, Բ․ Ն․ Պո- նոմարյով։ ԱՄԿԿ Կենտկոմի գլխ․ քարտուղար՝ Կ․ Ու․ Չեռնենկո։ ԱՄԿԿ Կենտկոմի քարտուղարներ․ Մ․ Ա․ Գորբաչով, Գ․ Վ․ Ռոմանով, Վ․ Ի․ Դոլգիխ, Բ․ Ն․ Պոնոմարյով, Մ․ Վ․ Զիմ- յանին, Ի․ Վ․ Կապիտոնով, Ե․ Կ․ Լիգաչե, Ն․ Ի․ Ռիժկով, Կ․ Վ․ Ռուսակով։ ԱՄԿԿ Կենտկոմին կից Կուսակցական վերահսկողության հանձնաժողովի նա¬ խագահ՝ Մ․ Ա․ Աոլոմենցե։ ԱՄԿԿ Կենտրոնական վերստուգիչ հանձնաժողովի նախագահ՝ Գ․ Ֆ․ Աիզով։ ՍՍՀՄ Գերագույն սովետի Նախագա¬ հություն ԱԱՀՄ Գերագույն սովետի Նախագահու¬ թյան նախագահ՝ Կ․ Ու․ Չեռնենկո, ԱԱՀՄ Գերագույն սովետի Նախագահության նա¬ խագահի առաջին տեղակալ՝ Վ․ Վ․ Կուզ¬ նեցով։ ԱԱՀՄ Գերագույն սովետի Նախա¬ գահության նախագահի տեղակալներ․ Մ․ Ա․ Ցասնով (ՌԱՖԱՀ-ից), Ա․ Ֆ․ Վատչենկո (Ուկր․ ԱԱՀ-ից), Ի․ Ե․ Պոլյակով (Բելո¬ ռուս․ ԱԱՀ-ից), Ա․ Ու Աալիմով (Ուզբ․ ԱԱՀ- ից), P․ Ա․ Աշիմով (Ղազախ․ ԱԱՀ-ից), Պ․ Գ․ Գիլաշվիլի (Վրաց․ ԱԱՀ-ից), Կ․ Ա․ Իոս- լիլով (Ադրբ․ ԱԱՀ-ից), Ա․ Ա․ Բարկաուս- կաս (Լիտվ․ ԱԱՀ-ից), Ի․ Պ․ Կալին (Մոլ- դավ․ ԱԱՀ-ից), Պ․ Ցա․ Ատրաուտմանիս (Լատվ․ ԱԱՀ-ից), Թ․ Խ․ Կոշոե (Կիրգ․ ԱԱՀ-ից), Գ․ Պալաե (Տաշիկ․ ԱԱՀ-ից), Բ․ Ե․ Աարկիսով (Հայկ ԱԱՀ-ից), Բ․ Ցազ- կուլիեե (Թուրք․ ԱԱՀ-ից), Ա․ Ֆ․ Ռյույտել (էստոն․ ԱԱՀ-ից)։ ԱԱՀՄ Գերագույն սովե¬ տի Նախագահության քարտուղար՝ Թ․ Ն* Մենթեշաշվիլի։ ԱԱՀՄ Գերագույն սովետի Նախագահության անդամներ․ Ն․ Գ․ Բա¬ սով, Ռ․ Ա․ Գավրիլովա, Ա․ Վ․ Գիտալով, Վ․ Վ․ Գրիշին, Գ․ Մ․ Եգորով, Բ․ Ն․ Ել- ցին, Լ․ Ն․ Զայկով, Ն․ Ա․ Զլոբին, Դ․ Ա․ Կունաե, Ռ․ Հ․ Համզաթով, Վ․ Մ․ Միշին, Ա․ Ա․ Շալաե, Մ․ Զ․ Շակիրով, Վ․ Վ․ Շչեր- բիցկի, Ն․ Ն․ Ռիժովա, Ն․ Ն․ Ալյունկով, Ռ․ Ն․ Ատախիե, Վ․ Վ․ Տերեշկովա, Գ․ Ի․ Ուսմանով, Ի․ Բ․ Ուսմանխոջաե, Ն․ Պ․ Օտկե։ Միության սովետի նախագահ՝ Լ․ Ն․ Տոլկունով։ Ազգությունների սովետի նա¬ խագահ՝ Ա․ Ե․ Վոս։ ՍՍՀՄ Մինիստրների խորհուրդ ՄՄՀՄ Մինիստրների խորհրդի նախա¬ գահ՝ Ն․ Ա․ Տիխոնով։ ԱԱՀՄ Մինիստրնե¬ րի խորհրդի նախագահի առաջին տեղա¬ կալներ․ Հ․ Ա․ Ալիե, Ա․ Ա․ Գրոմիկո, Ի․ Վ․ Արխիպով։ ԱԱՀՄ Մինիստրների խոր- հըրդի նախագահի տեղակալներ՝ Ա․ Կ․ Անտոնով, Ն․ Կ․ Բայբակով, Ի․ Ի՛․ Բոդյուլ, Վ․ Է․Դիմշից, Գ․ Ի․ Մարչուկ, Ն․ Վ․ Մար- տինով, Զ․ Ն․ Նուրիե, Բ․ Ե․ Շչերբինա, 6ա․ Պ․ Ռյաբով, Լ․ Վ․ Ամիռնով, Ն․ Վ․ Տալիզին։t, Մինիստրների խորհրդի կազմի մեջ են մտնում ԱԱՀՄ 62 մինիստրները, պետ․ կոմիտեների 20 նախագահները, ԱԱՀՄ ժող․ վերահսկողության կոմիտեի նախա¬ գահը, ԱԱՀՄ պետ․ բանկի վարչության նախագահը, ԱԱՀՄ կ£նտր․ վիճվարչոլ- թյան պետը, ԱԱՀՄ Մինիստրների խոր- հըրդի գործերի կառավարիչը, ԱԱՀՄ գե¬ րագույն դատարանի նախագահը, ԱԱՀՄ գլխ․ դատախազը, ինչպես նաև ի պաշտո- նե՝ միութեն․ հանրապետությունների մի¬ նիստրների խորհուրդների նախագահնե¬ րը։ Միութենական հանրապետությունների Կենտկոմների առաշին քարտուղարներ․ Վ․ Վ․ Շչերբիցկի (Ուկր․ կոմկուս), Ն․ Ն․ Ալյունկով (Բել․ կոմկուս), Ի․Բ․ Ուսմանխո- ջաե (Ուզբ․ կոմկուս), Դ․ Ա․ Կունաե (Ղա¬ զախ․ կոմկուս), է․ Ա․ Շեարդնաձե (Վրաստ․ կոմկուս), Կ․ Մ․ Բաղիրով (Ադրբեջ․ կոմկուս), Պ․ Պ․ Գրիշկյավիչ- յուս (Լիտվ․ կոմկուս), Ա․ Կ․ Գրոսու (Մոլդ, կոմկուս), Ա․ է․ Վոս (Լատվ․ կոմկուս), Տ․ Ուսուբալիե (Կիրգ․ կոմկուս), Ռ․ Նա- բիե (Տաջ․ կոմկուս), Կ․ Ա․ Դեմիրճյան (Հայկ․ կոմկուս), Մ․ Գապուրով (Թուրքմ․ կոմկուս), Գ․ Կ․ Վայնո (էստոն, կոմկուս)։ Միութենական հանրապետություննե¬ րի Գերագույն սովետների Նախագահու¬ թյունների նախագահներ Մ․ Ա․ Ցասնով (ՌԱՖԱՀ), Ա․ Ֆ․ Վատ¬ չենկո (Ուկր․ ԱԱՀ), Ի․ Ե․ Պոլյակով (Բել․ ԱԱՀ), Ա․ Ու․ Աալիմով (Ուզբ․ ԱԱՀ), Բ․ Ա․ Աշիմով (Ղազախ․ ԱԱՀ), Պ․ Գ․ Գիլաշվիլի (Վրաց․ ԱԱՀ), Կ․ Ա․ 1սալիլով (Ադրբ․ ԱԱՀ), Ա․ Ա․ Բարկաուսկաս (Լիտվ․ ԱԱՀ), Ի․ Պ․ Կալին (Մոլդ․ ԱԱՀ), Պ․ Ցա․ Ատրաուտմանիս (Լատվ․ ԱԱՀ), Թ․ Կոշոե (Կիրգ․ ԱԱՀ), Գ․ Պալաե (Տաշ․ ԱԱՀ), Բ․ Ե․ Աարկիսով (Հայկ․ ԱԱՀ), Բ․ Ցազկուլիե (Թուրքմ․ ԱԱՀ), Ա․Ֆ․ Ռյույտել (էստոն․ ԱԱՀ)։tւ Մատենագիտություն Տա սարա կական U պետական կարգը։ Մ ու- սախանյան Վ․ Ա․, Սոցիալիստական պե¬ տության ձեերը, Ե․, 1979։ P և գ յ ա ն U․ Չ․, ՍՍ^ՀՄ ազգային-պետական կաոուցվածքը, Ե․# 1980։ Նույնի, Հասուն սոցիալիզմի սահ¬ մանադրությունը և հասարակության սոցիա¬ լական զարգացման սկզբունքները, Ե․, 1982։ Մովետական պետության և իրավունքի հի¬ մունքներ, Ե․, 1981։ Հակոբյան Ի»․ Հ․, Կոմունիզմի կառուցումը և սովետական դե¬ մոկրատիայի հետագա զարգացումը, Ե․, 1981։ История национально-государственного строительства в СССР, т- 1—2, М․, 1972; Образование и развитие Союза Советских Социалистических республик, М․, 1973; Ке¬ римов Д ж․ А․, Демократия развитого социализма, М․, 1980; Конституционные ос¬ новы народовластия в СССР, Л․, 1980; Ис¬ тория государства и права СССР, М․, 1981-