Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 10.djvu/732

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


թյուն՝ 10,9 մլն օրինակ տարեկան տպա¬ քանակով։tԼույս է տեսել 69 թերթ՝ 182,7tմլն օրինակ տարեկան տպաքանա¬ կով։ Թուրքմ․ հեռագրական գործակալու¬ թյունը աշխատում է 1925-ից։ Գրքերի հան¬ րապետական պալատը հիմնադրվել է 1926-ին։ Կանոնավոր ռադիոհաղորդում¬ ները տրվում են 1927-ից։ Հեռուստահա¬ ղորդումները սկսվել են 1959-ից։ 1980-ին հանրապետությունում կար 270 հիվան¬ դանոցային հիմնարկ՝ 32,3 հզ․ մահճա¬ կալով, աշխատում էր 8,9 հզ․ բժիշկ և 22,4tհզ․ միշին բուժանձնակազմ։ "Հայտ¬ նի են Արչման, Բայրամ Ալի, Մոլլակարա և Փիրյուզա առողջարանները։ էստոնական Սովետական Սոցիալիս¬ տական Հանրապետություն, Էստոն․ ՍՍՀ (Էստոնիա) Գտնվում է ՍՍՀՄ եվրոպ․ մասի հս- արմ-ում։ Արմ-ից և հս-ից ողողվում է Բալ- թիկ ծովի ջրերով։ Տարածքը՝ 45,1 հզ․ կմ2, բն․ 1519 հզ․ (1984), այդ թվում․ 948 հզ․ էստոնացիներ, 409 հզ․ ռուսներ և ուրիշ¬ ներ (1979-ի մարդահամարով)։ Բնակչու¬ թյան միջին խտությունը՝ 33,4 մարդ 1 կմ2 վրա (1983)։tՄայրաքաղաքը՝ Տալլին (458 հզ․ բնակիչ, 1984)։ Խոշոր քաղաքնե¬ րից է Տարտուն (109 հզ․, 1983)։ Կառուց¬ վել են Կոխտլա Ցարվե (76), Կիվիլլի, Միլլամյաէ նոր քաղաքները։tԲաժան¬ ված է 15 շրջանի, ունի 33 քաղաք և 24 քտա։t1917-ի հոկտեմբերի վերջին հաստատվել է սովետական իշխանություն։ 1918—20-ի քաղաքացիական պատերազմի տարիներին Նարվայում հռչակվել է (1918-ի նոյեմբ․ 29) սովետական հանրա¬ պետություն, որը, սակայն, 1919-ին ըն¬ կել է ազգայնական հակահեղափոխ․ և սպիտակգվարդիական ուժերի ճնշման տակ։ Ստեղծվել է էստոն, բուրժ․ հանրա- Արդյունաբերական ապրանքների առանձին արտադր ու թյ ու նը Աղյուսակ 1 տեսակների 1940 1970 1980 | 1982 էլեկտրաէներգիա, մլրդ կվսո․ժ 0,2 11,6 18,9 18,5 էքսկավատորներ, հատ — 1680 2251 2055 Հանք, պարարտանյութեր, հզ․ ա — 256 268 265 Տրիկոտաժե սպիտակեղեն, մլն հատ 1,3 13,7 13,1 14,8 Տրիկոտաժե վերնահագուստ, մլն հատ 0,2 4,7 5,4 5,6 Պահածոներ, մլն պայմանական տուփ 3,6 151 316,8 316,2 Միս, հզ․ ա17 99 155,3 134,4 Ցուղ, կենդանական, հզ․ ա13 22 30,4 29,3 Աղյուսակ 2 Գյուղատնտեսական կուլտուրաների ցանքատարած ու- թյունները և համախառն բերքը j 1940 1970 1980 1982 Ամբոդշ ցանքատարածությունը, հզ․ հա 918 798 957 943,7 ՀաօահաւոիԱաւհ1ւ կուլաուրանւհր 572 341 445 426,1 Տեխնիկական կուլտուրաներ 26 3 6 — այդ թվում՝ վուշ-երկարավուն 26 3 4,5 4,1 Կարտոֆիլ 83 79 72 63,5 Կերային կուլտուրաներ 235 368 428 443,5 Համախառն բերքը, հզ․ աՀացահատիկային կուլտուրաներ 655 726 1198 — Վուշաթել 7 1 1,4 — Կարտոֆիլ 1223 1414 1146 — Աղյուսակ 3 Անաս ունների և թռչ ունների գլխաքանակը (հունվ․ 1), հզ․ 1941 1971 1981 1983 խոշոր եղշերավոր անասուն 528 692 819 835,5 այդ թվում՝ կով

  • 402

309 314 308,2 խոզ 319 688 1086* 1080,1 Ոչխար և այծ 322 163 153 171,2 Թռչուններ, մլն 1,6 3,7 6,8 — Աղյուսակ 4 Անասնապահ ության հիմնական ապրանքների արտադր ու- թ յ ու ն ը 1940 1970 1980 1982 Միս (մորթված զանգվածով), հզ․ ա72 136 196 173,1 Կաթ, հզ․ ա782 1025 1169 1116,1 Զու, մլն հատ 134 359 542 556,2 պետություն։t1934-իtմարտին էստոնիա- յում կատարվել է ֆաշիստ, հեղաշրջում։ 1940-ի հունիսին է-ի աշխատավորները կարմիր բանակի օգնությամբ տապալել են ֆաշիստ, կառավարությունը։ Երկրում վերականգնվել են սովետական կարգերը։ Նույն թվականի հուլիսի 21-ին կազմվել է էստոն․ ՍՍՀ, որը օգոստ․ 6-ից մտել է ՍՍՀՄ կազմի մեջ։ 1941—45-ի Հայրենա¬ կան մեծ պատերազմի սկզբներին հանրա¬ պետությունը օկուպացրել են գերմանա¬ ֆաշիստ․ զորքերը։ Սովետական զորքերր էստոնիան ազատագրել են 1944-ին։ Շնոր¬ հիվ կոմունիստական կուսակցության ղե¬ կավարությամբ անցկացված ինդուստրաց¬ ման, գյուղատնտեսության կոլեկտիվաց¬ ման և կուլտուրական հեղավւոխության քաղաքականության հանրապետությու¬ նում հիմնականում կառուցվել է սոցիա¬ լիստ․ հասարակարգ։ էստոնիայի կոմու¬ նիստական կուսակցությունը 1983-ի հունվ․ 1-ին իր շարքերում ուներ 99550 անդամ և 3604 անդամության թեկնածու։ էստ․ ԼԿԵՄ շարքերում հաշվվում էր 165948 երիտա¬ սարդ։ Հանրապետության արհմիություն¬ ներին անդամագրվել էին 782882 աշխա¬ տավորներ։ էստոն․ ՍՍՀ աշխատավոր¬ ները, ՍՍՀՄ եղբայրական ժողովուրդների հետ, ետպատերազմյան հնգամյակների ընթացքում նշանակալի հաջողություննե¬ րի են հասել կոմունիստական հասարա¬ կարգի կառուցման գործում։ էստոն․ ՍՍՀ պարգևատրվել է Լենինի (1965), ժողո¬ վուրդների բարեկամության (1972) և Հոկ¬ տեմբերյան հեղափոխության (1980) շքա¬ նշաններով։ Սոցիալիստ, շինարարության տարինե¬ րին է․ դարձել է ինդուստրիալ-ագրարա- յին հանրապետություն։ ՍՍՀՄ ժող․ տըն- տեսության մեջ է․ առանձնանում է այր¬ վող թերթաքարերի արդյունահանմամբ և վերամշակմամբ, մեքենաշինությամբ, թե¬ թև և սննդի արդյունաբերությամբ։ 1980-ին արդ․ ապրանքների ծավալը 48 անգամ գերազանցել է 1940-ի մակարդակը։ Արդ․ ապրանքների արտադրության առանձին տեսակների մասին տես աղյուսակ 1։ Կարևորագույն էլեկտրակայաններն են էստոնական և Մերձբալթյան հէկերը։ ժող․ տնտեսության կարևոր ճյուղերից մեկը թերթաքարերի արդյունահանումն է (գլխ․ կենտրոնը՝ Կոխտլա Ցարվե), որի հիմքի վրա զարգացել է հզոր էներգետի¬ կա, գազի արտադրություն, քիմիա, շի¬ նանյութերի արդյունաբերություն։tԿա¬ տարվում է ֆոսֆորիտների արդյունա¬ հանում (Մաարդու)։ Առաջատար ճյուղերն են մեքենաշինությունը և մետաղամշա¬ կությունը, հատկապես էլեկտրատեխնի¬ կական մեքենաշինությունը (գլխ․ կենտ¬ րոնները՝ Տարտու և Տալլին)։tՔիմ․tար¬ դյունաբերության մեջ առանձնանում է հանքային պարարտանյութերի արտա¬ դրությունը։ Բարձր զարգացման է հասել թեթև արդյունաբերությունը։ Սննդի ար¬ դյունաբերության գլխ․ ճյուղերը ձկան, պանրի, յուղի և կաթի արտադրություն¬ ներն են (Տալլին, Տարտու, Պյառնու)։ Գյուղատնտ․ համախառն արտադրանքը 1980-ին 1940-ի համեմատությամբ ավելա¬ ցել է 1,8 անգամ։ 1983-ի սկզբում կար 154 սովետական և 150 կոլեկտիվ (որից