Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 3.djvu/299

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


Մոսկվայի Ժող․ ստեղծագործության տնե–րի ցուցահանդեսներին։ Ինքնագործ ար–վեստի համամիութենական փառատոևի դափնեկիր (1967)։ Տեղինակ է «Տայկա–կան ժաևյակ» (1966), «Տայկական ասեղ–նագործություն» (1972) և «Տայկական կարպետ» (1975) գրքերի։ Պարգնատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքա–նշանով։

ԴԱՎԹՅԱՆ Վահագն Արմենակի (ծն․ 15․8․ 1922, Արաբկիր, Արնմտյան Տայաստան), հայ սովետական բանաստեղծ, թարգ–մանիչ, հրապարակախոս։ ՍՄԿԿ անդամ 1952-ից։ ՏՍՍՏ կուլտուրայի վաստ․ գոր–ծիչ (1971)։ ՏՍՍՏ պետ․ մրցանակի դափ–նեկիր (1977)։ 1926-ին ընտանիքով Արաբ–կիր գյուղաքաղաքից փոխադրվել է Սովե–տական Ռուսաստան (Կրասնոդար)։ 1932-ին հաստատվել է Երնանի արվարձան Արաբկիր ավանում։ Մասնակցել է Տայ– րենական մեծ պատերազմին։ Ավարտել է Երնանի պետ․ համալսարանի բանա–սիրական ֆակուլտետը (1948)։ Խմբա–գրել է «Գրակաև թերթ»-ը (1962–65), «Տայրենիքի ձայն»-ը (1965–67)։ 1967-ից աշխատում է Սփյուռքահայության հետ մշակութային կապի կոմիտեում որպես նախագահի տեղակալ։ Անդրանիկ գիրքը («Առաջին սեր») հրատարակել է 1947-ին, հետագա տարիներին՝ «Աշխարհի առա–վոտը» (1950), «ճանապարհ սրտի միջով» (1953), «Լուսաբացը լեռներում» (1957), «Ամառային ամպրոպ» (1964), «Գինու երգը» (1966), «Ծուխ ծխանի» (1969), Վ․ Ա․ Դավթյան «Անկեզ մորենի» (1972) ժողովածուները։ Գրել է քնարական բանաստեղծություն, բալլադ, ասք, պոեմ։ Դ–ի երկերում ընդ–գծվում են սերը, հողի և աշխատանքի պոեզիան, բնությունը, պատմության առա–վել դրամատիկ դրվագները [պատմական ասքերը ե, մասնավորապես, «Թոնդրա– կեցիներ» (1961) պոեմը՝ նվիրված IX դ․ հայ սոցիալական շարժումներին]։ Դ․ թարգմանություններ է կատարևլ Ս․ Եսե– նինից, Շ․ Պետեֆիից, Ռ․ Բյոռնսից, Ա․ Բլոկից, Ա․ Կիրակոսյանից ն ուրիշնե–րից։ Գրել է ակնարկներ, հրապարակա–խոսական, գրականագիտական հոդված–ներ, հուշագրային նոթեր նն։ Տեղինակն է «Մհերի դուռը» դրամատիկ երկի, որը 1970-ին բեմադրել է Գ– Սունդուկյանի անվ․ պետ․ ակադեմիական թատրոնը։ Ստեղծագործությունները թարգմանվել են ռուս․, ուկր․, վրաց․, ադրբ․, անգլ․, ֆրանս․, իսպաներեն, պարսկ․ և այլ լևզուեերով։ Երկ․ Երկ․ ժող․, 2 հատորով, հ․ 1–2, Ե․, 1973-75։ Գրկ․ Թամրազյան Տ․, Պոեզիան պատմության քառուղիներում, Ե․, 1971, էջ 207 – 66։ Աղաբաբյան Ս․, Գրական հերկերում, Ե․, 1974, Էշ 186 – 96։

ԴԱՎԹՅԱՆ Տիգրան Տովնանի (10․12․1905, Թավրիզ – 1938, Լենիևգրադ), հայ սո–վետական քանդակագործ։ 1923-ին Թավ– րիզից տեղափոխվել է Երևաև; Սովորել Է Տ․ Դավթյան․ «Լողորդուհի», կավ (1936-1937) Գեղարվեստա–արդյունաբերական տեխ– նիկումում (1925–27) և Լենինգրադի պո–լիտեխնիկական կերպարվեստի ինստ–ում (1928–32, ղեկ․ Ա․ Տ․ Մատվեն)։ Ապրել և ստեղծագործել է Լենինգրաղում։ Աշխա–տել է մոնումենտալ դեկորատիվ արձա–նագործության (պատմահեղափոխական և մարզակաև թեմաներ) և դիմաքանդակի ասպարեզում։ Կերտևլ է Վ․ Ի․ Լենինի կերպարը։ Դ–ի լևնինիանայից մեզ են հասել մարմարե կիսանդրիներ, որոնք գտնվում են Վ․ Ի․ Լենինի թանգարանի լենինգրադյան ֆիլիալում (երկուսը), Լե–նինգրադի պիոներների պալատում և Տա–յաստանի պևտական պատկերասրահում։ Շահել է մրցանակներ, որոնցից երկուսը միութենական մրցույթներում (Ս․ Շահում– յանի մոնումենտի Էսքիզ, 1928, Երնան, խրախուսական մրցանակ, Վ․ Ի․ Լևնինի մոնումենտի Էսքիզ, 1933, Լենինգրադ, երկրորդ մրցանակ)։ Դ–ի աշխատանքնե–րի զգալի մասը չի պահպանվել։ Գործե–րից են՝ «Ջութակահար Տ․ Նալբանդյանի կիսանդրին» (1928, ՏՍՍՏ գրականության և արվեստի Ե․ Չարենցի անվ․ թանգա–րան, Երնան), Ա․ Ս․ Պուշկինի երկու դի–մաքանդակը (1937, Լենինգրադի պիոներ–ների պալատ, Միխայլովսկոյե, Պուշկինի տուն–թանգարան), «Գրոև» (բարձրաքան– դակ–պաննո, 1935), Ս․ Մ․ Կիրովի արձա–նը (1936–37), «Լողորդուհի» (1936–37), «Բասկետբոլ» (1937)։ Լոմոնոսովի անվ․ ճենապակու գործարանի համար ստեղծել է կենցաղային մանրաքանդակներ։ Գրկ․ Հարությունյան Վ․, Արձա–նագործ Տիգրան Դավթյան, Ե․, 1968։ Վ․ Հարությունյան

ԴԱՎԻԴ (David) ժակ Լուի (30․8․1748, Փարիզ – 29․12․1825, Բրյուսել), ֆրան–սիացի նկարիչ։ 1766–74-ին սովորել է Փարիզի գեղանկարչության և քանդակա–գործության թագավորական ակադեմիա–յում՝ պատմանկարիչ ժ․ Մ․ Վիենի մոտ, 1775–80–ին՝ Իտալիայում, ուր մոտիկից ծանոթացել է անտիկ արվեստին։ Դ․ եղել է նախահեղափոխական կլասիցիզմի ամե– նանշանավոր ներկայացուցիչը։ Առաջին անգամ կււսսիցիզւէի սկզբունքները Դ–ի մոտ ի հայտ են եկել «Բելիզարիոսը ողոր– մություն է խնդրում» (1781, Գեղեցիկ արվեստների թանգարան, Լիլլ) կտավում և լիովին արտահայտվել են «Տորացիոս– ների երդումը» (1784, Լուվր) գործում, որը հասարակությունը ընդունել է իբրն պայքարի կոչ։ 1780-ական թթ․ գործերին («Սոկրաաեսի մահը», 1787, Մետրոպո–լիտեն թանգարան, Նյու Ցորք) բնորոշ են մտահղացման վեհությունը, կերպարնե–րի հանդիսավորությունը, կոմպոզիցիայի քանդակայնությունը։ 1780–90-ական թթ․ դիմանկարներում մարմնավորվել են եռան–դուն և կամային մարդու կլասիցիստա– կան պատկերացումները («Բժիշկ Ա․ Լե– րուա», 1783, Ֆաբր թանգարան, Մոն– պելյե)։ Դ․ ֆրանսիական բուրժուական մեծ հեղափոխության մասնակիցն Էր, յակոբինյան Կոնվենտի անդամ, Լուվրում ստեղծել է Ազգային թանգարան, նրա ղե–կավարությամբ է արձակվել Թագավորա–կան ակադեմիան, որի անդամն էր 1784-ից։ 1790-ական թթ․ վերջին, թերմիդորյան հակահեղափոխական հեղաշրջումից հե–տո, Դ․ նորից է դիմել անտիկ պատմու–թյան դրամատիկ դեպքերին («Տռոմեա– ցիների և սաբինների ճակատամարտը դադարեցնող սաբիևուհիները», 1799, Լուվր)։ 1804-ից եղել է Նապոլեոնի «առա–ջին նկարիչը»։ Նրա պատվերով կատարել է «Թագադրություն» (1805–07, Լուվր) նկարը։ 1790–1810-ական թթ․ ստեղծել է հանդիսավոր («Մադամ Ռեկամիե», 1800, Լուվր), ռեալիստական (Սերիզիա ամու–սինների, 1795, Լուվր) դիմանկարներ։ 1816-ին Բուրբոնների վերահաստատու–մից հետո Դ․ մեկնել է Բրյուսել։ Եղել է Ա․ Գրոյի, Ֆ․ ժերարի, ժ․ 0․ Դ․ Էնգրի և շատ ուրիշների ուսուցիչը։ Գրկ․ Кузнецова И․ А․, Луи Давид, М․, 1965․ ժ․ Լ․ Դավիդ․ «Մարատի մահը» (1793, ժամանակակից արվեստի թանգարան, Բրյու– սել)