Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 5.djvu/438

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


ՍՍՀՄ առավել խոշոր Կ–ները գտնը– վում են Մոսկվայում («Մոսֆիլմ», Մ. Գոր– կու անվ. մանկապատանեկան ֆիլմերի Կ.), Կինում (Ա. Դովժենկոյի անվ. Կ.), Լենինգրադում («Լենֆիլմ»): Կ–ներ կան նաև բոլոր միութենական հանրապետու– թյուններում: ՀՄՄՀ–ում գործում են «Հայ–՝ ֆիլմ», Հայաստանի վավեյլագրական ֆիլ– մերի և «Երևան» հեռուստատեսային ֆիլ– մերի Կ–ները:

ԿԻՆՈՍՑԵՆԱՐ, տես Կինոդրամատուր– գիա:

ԿԻՆՈՎԱՐ (< հուն. KivvaPapi), մինե– րալ: Քիմ. կազմը՝ HgS, պարունակում է 86,2% Hg: Բյուրեղագիտական համա– կարգը տրիգոնային է: Առաջացնում է ռոմբոէդրիկ բյուրեղներ, հատիկավոր, կամ փոշեխառն զանգվածներ: Գույնը՝ վառ և շագանակագույն կարմիր, փայլը՝ ալ– մաստի: Կարծրությունը՝ 2–2,5, խտու– թյունը՝ 8000 կգ/մ3: Կ. սնդիկի առավել տարածված միներալն է: Հանդիպում է հիդրոթերմալ մերձմակերևութային քվար– ցի, կալցիտի, բարիտի, սակավ՝ ռեալ– գարի, բնածին ոսկու հետ: Հանքավայ– րերը հայտնի են ՄՄՀՄ–ում (Ուկրաինա, Կիրգիզիա, Ալթայ), Իսպանիայում, Հա– րավսլավիայում, Իտալիայում, ԱՄՆ–ում: Կիրառվում է սնդիկի ստացման, գեղար– վեստական ներկերի պատրաստման հա– մար: Որպես գեղարվեստական ներկ, Կ. օգտագործում էին տակավին Հին Եգիպ– տոսում:

ԿԻՆՈՏԵԻՆԻԿԱ, տեխնիկայի բնագավառ, կազմավորվել է կինոնկարների արտա– դրության, բազմացման և ցուցադրման զարգացման շնորհիվ: Կ. օգտագոր– ծում է լուսանկարչությունը, օպտիկան, մեխանիկան, լուսատեխնիկան, էլեկտրո– նիկան ևն: Լայնորեն կիրառվում է գեղար– վեստական խաղարկային և վավերագրա– կան կինեմատոգրաֆիայում, գիտական հետազոտությունների, ինֆորմացիայի պահպանման, ուսուցման, հրահանգման և սիրողական նպատակների համար: Հիմնական պրոցեսը կինոժապավենի վրա նկարահանման օբյեկտի շարժման կամ վիճակի հաջորդական փուլերի պատկե– րումն է և, կինոպրոյեկցիոն էկրանի վրա, որոշակի արագությամբ այդ փուլերի վե– րարւհադրումը: Կ. կինոարվեստի տեխ. բազան է: Կինեմատոգրաֆի հայտնադոր– ծումից հետո (1895) Կ–ի հիմնական տեխ. միջոցներն են. կինոնկարահանման ապա– րաւոը, կինոպրոյեկցիոն ապարատը և կինոժապավենը: Կինեմատոգրաֆիայի զարգացման պրոցեսում ստեղծվեցին հայտածման մեքենաները, կինոպաաճե– նահան ապարատները, լուսավորման սար– քավորումը ևն: Կ–ի զարգացման էտապ– ներն են՝ համր, հնչուն, ցերեկային (տես Հնչուն կինո, Ցերեկային կինո), գունավոր, լայնէկրան, պանորամային (տես Լայնէկ– րան կինո, Պանորամային կինո), լայնֆոր– մատ կինոն և սաերեոկինոն: Համր կինոն կինեմատոգրաֆի գոյության առաջին 30 տարիների անվանումն է, երբ Կ–ի մա– կարդակը դեռևս հնարավորություն չէր տալիս թողարկել հնչուն կինոնկարներ: Գունավոր կինոն գունավոր կինոնկար– ների արտադրությունն ու ցուցադրումն է, առաջացել է կինեմատոգրաֆի ստեղծման հետ միաժամանակ: Լայնֆորմատ կինոն կինեմատոգրաֆիայի տեսակ է, որը կինո– նկարների նկարահանման և ցուցադրման համար օգտագործում է լայն (50, 55, 65, 70 մմ) ժապավեններ: Կ. անընդհատ կա– տարելագործվում է, լավանում է պատ– կերի և ձայնի որակը, ընդլայնվում են կինոցուցադրման արտահայտիչ հնարա– վորությունները, ստեղծվում ավելի լու– սազգայուն կինոժապավեններ:

ԿԻՆՏԱԼԻ ԿՈՆՖԵՐԱՆՍ 1916, Ցիմեր– վալդյան կոնֆերանսում (տես Ցիմեր– վաւդյան կոնֆերանս 1915) ստեղծ– ված՝ Ցիմերվալդյան միավորման մաս– նակիցների 2-րդ կոնֆերանսը: Բացվել է 1916-ի ապրիլի 24-ին, Բեռնում (Շվեյցա– րիա), ապա՝ շարունակվել Կինտալ ավա– նում: Մասնակցել են ավելի քան 40 պատ– վիրակներ՝ Գերմանիայից, Ֆրանսիայից, Իտալիայից, Ռուսաստանից, Լեհաստա– նից, Մերբիայից, Շվեյցարիայից և Պոր– տուգալի այից: խաղաղության հարցի և Միջազգային սոցիալիստական բյուրոյի (ՄՄԲ) գումարման հարցի նկատմամբ պրոլետարիատի վերաբերմունքը քննար– կելիս, ծավալվեց սուր գաղափարա–քա– ղաքական պայքար՝ մի կողմից Վ. Ի. Լենինի գլխավորությամբ Ցիմերվաւդյան ձախ խմբի և մյուս կողմից՝ կոնֆերանսի աջ ցենտրիստական թևի (Ռ. Գրիմ. Ա. Հոֆ– ման, Զ. Մոդիլյանի և ուրիշներ) միջև: Դիմելով պատերազմող ժողովուրդներին՝ ձախերի բանաձևը կոչ էր անում զենքն ուղղել ընդհանուր թշնամու՝ կապիտալիս– տական կառավարությունների դեմ: Քանի որ ցենտրիստների մեծամասնությունը մերժեց ձախերի նախագիծը, կազմվեց բանաձևի կոմպրոմիսային նախագիծ, որը, Վ. Ի. Լենինի և նրա կողմնակիցների պնդմամբ բարելավվելուց հետո, ընդուն– վեց: ՄՄԲ–ի հարցը քննարկելիս աջերը հանդես եկան նոր գումարում հրավիրելու պահանջով: Ձախերի բանաձևը պահան– ջում էր «ստեղծել գաղաՓարական և կազ– մակերպչական նախադրյալներ նոր ին– տերնացիոնալի նախապատրաստման հա– մար»: Փոխզիջումների շնորհիվ ընդուն– ված բանաձևը կոչ էր անում «մերկացնել նացիոնալիստական սոցիալիզմի իրական մտադրությունները»: Կ. կ–ի մանիֆես– տում նշված էր, որ պատերազմները խան– գարելու միակ միջոցը պրոլետարիատի կողմից քաղ. իշխանության նվաճումն է: Կ. կ. մեծ դեր խաղաց ձախ խմբերի ակ– տիվացման գործում, նրանցից հետագա– յում կազմավորվեց Կոմունիստական Ին– տերնացիոնալի կորիզը: Գրկ. Լենին Վ.Ի., Երկրորդ սոցիալիս– տական կոնֆերենցիայի գումարման մասին որոշման նախագիծ, Երկ., հ. 22: Նույնի, 1916 թ. ապրիլի 24-ի կոնֆնրենցիայի առթիվ: Դելեգացիայի առաջարկություն, նույն տե– ղում: Ն ու յ ն ի, «Հաշտության ծրագրի» մա– սին, նույն տեղում: Hctophh KIICC, t. 2, M., 1966; JleHHH h MejK/jyHapoAHoe pa6oqee abh- tfceHHe, M.f 1969; T e m k h htIJhm- MepBajibfl-KHHTajib, M., 1967.

ԿԻՆՏԱՈՒՐԻ, վրացական քաղաքային պար: Ձևավորվել է XIX դ. վերջերին, պա– րում էին կինտոները: Մենապար է: Շար– ժումները կտրուկ են, շեշտավորված: Պարի ընթացքում կատարողները ցուցադրում են իրենց ճարպկությունն ու արագաշարժու– թյունը: Ռիթմը և տեմպը փոփոխական են: Հետագայում Կ. մտել է կովկասյան պա– րտշարքի մեջ:

ԿԻՆՈՒԳԱՍԱ Տեյնոսկե (ծն. 1896), ճապո– նացի կինոռեժիսոր: 1932-ին ստեղծել է ճապոնական առաջին հնչուն ֆիլմերից մեկը՝ «47 սամուրայներ»-ը: Կ–ի «Օսակա– յի դղյակի ամառային պաշարումը» (1937) նպաստել է ճապոնական պատմական կի– նոնկարների զարգացմանը: «Տիրոջ մի գիշերը» (1948) ֆիլմը մերկացնում է ֆեո– դալական կարգերը: Առավել հանրահայտ է Կ–ի «Դժոխքի դարբասները» ֆիլմը (1954), որ արժանացել է եվրոպական մի շարք կինոփառատոների մրցանակների: է. կիշ ԿԻՇ (Kiss), Գ ի շ (Կիշյան, հնագույն տոհ– մանունը՝ Ագոնց), էրնե Օգոստինոսի [1799, Տիմիշոարա (այժմ՝ Ռումինի ա– յում)–6.10.1849, Արադ (այժմ՝ Ռումինիա– յում], 1848–49-ի հունգարական հեղա– փոխության հայազգի հերոս և զորավար: Գերդաստանը սերել է Տրանսիլվանիայի Եղիսաբեթուպոլիս քաղաքի հայ Ագոնց– ներից: Այնուհետև Կիշերը տ՞եղափոխվել են Բանատ, գնել կալվածքներ (էլեմերում, էտեբեում, Կովաչ Հազայում, Կունակա– տայում և այլուր) և 1760-ին ստացել ազ– նըվականության տիտղոս: 1817-ից Կ. մտել է զինվորական ծա– ռայության և ենթասսյայից հասել աս– պետի ու գնդապետի (1842) աստիճանի, նշանակվել Հանովերյան հեծելազորային գնդի հրամանատար: Հեղափոխության սկզբին (1848, մարտ) միացել է հեղափո– խական զորքերին՝ հեղափոխության տրա– մադրության տակ դնելով իր գերդաստանի հարստությունը (գնահատվում էր 6–7 մլն ֆլորին): Մեծ դեր է խաղացել Բանատում սերբական հակահեղափոխական զորքե– րին ջախջախելիս, որի համար ստա– ցել է (1848) գեներալի կոչում, պարգևա– տրվել հեղափոխության շքանշանով և նշանակվել հունգ. հեղափոխական բանա– կի հվ. ուժերի ընդհանուր հրամանատար: Սեպտ. 11-ին ազատագրել է Պերլաշը, ապա՝ էլեմերը: Հոկտեմբերին, կայսերա– կան բանակի կողմն անցնելու հորդորով, Կ–ին հատուկ նամակ է հղել Բանատի ավստ. զորքերի հրամանատարությունը: Կ. մերժել է, դեկտ. 14-ին գրավել Տոմա– շևացի բերդը և միացել գեն. Ցա. Դամյա– նիչի հեղափոխական ուժերին: Այնուհետև, հեղափոխության վայրէջքի ժամանակ, երբ հունգ. հեղափոխական զորքերի գըլ– խավոր հրամանատար գեն. Ա. Գերգեյը հանձնվելու բանակցություններ էր վա– րում հակառակորդների հետ, հեղափոխա– կան կառավարությունը Կ–ին ուղարկեւ է Ա. Գերգեյի մոտ, որպեսզի նրան պար–