Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/172

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Այս էջը սրբագրված չէ


5-ին, Վ. Գ. Լա զար Սի հետ թռիչք է կատարել «Սոյուզ» տիեզերանավով, սակայն թռիչքն ընդհատվել է կրող հրթիռի շարժման պարամետրերի շեղման պատճառով: 1978-ի հունվար 10-16-ը, Վ. Ա. Ջանիբեկովի հետ, որպես բորտ–ինժեներ, թռԻչք է կատարել «Սոյուզ–27» տիեզերանավով և «Սոյուզ–26» (տիեզերագնացներ 6ու. Վ. Ոոմանենկո, Գ. Մ. Գրեչկո) տիեզերանավին կցված «Սալյուտ–6» ուղեծրակայանով: Վայրէջք է կատարել «Սոյուզ26» տիեզերանավով: 1980-ի նոյեմբեր 27-ին Լ. Դ. Կիգիմի և Գ. Մ. Սէորեկաչովի հետ, որպես բորա–ինժեներ, թռիչք է կատարել «Սոյուզ–Տ–3» տիեզերանավով: Նոյեմբ. 28-ին տիեզերանավը կցվել է «Սալյուտ–6» ուղեծրակայանին, և համատեղ թռիչքը շարունակվել է մինչև դեկա. 10-ը: Մ. Լ. Կիզիմի և Գ. Ստրեկալովի հետ վայրէջք է կատարել «Սոյուզ–Տ–3» տիեզերանավով՝ 1980-ի դեկտեմբեր 10-ին: Պարգևատրվել է Լենինի 2 շքանշանով:

ՄԱԿԱՐՈՎՍ Տամարա Ֆեոդորովնա (ծնվել է 1907, Պետերբուրգ), ռուս խորհրդային կինոդերասանուհի: ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1950): ԽՄԿԿ անդամ 1943-ից: 1930-ին ավարտել է Լենինգրադի բեմական արվեստի ինստիտուտը: 1944-ից դասավանդում է Համամիութենական պետական կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտում (պրոֆեսոր՝ 1968-ից): 1934-ից հիմնականում հանդես է եկեյ Ս. Ա. Գերասիւէովի ֆիլմերում: Ստեղծել է մեղմ կանացիությամբ, ջերմ հոգով օժտված ռուս, ազգային բնավորություններ: Լավագույն դերերից են՝ Նատաշա («Կոմսոմոլսկ», 1938), Ագրաֆենա («Ուսուցիչը», 1939), Նինա («Դիմակահանդես», 1941), Պանինա («ժուռնալիստը», 1967), Պետրուշկովա («Սիրե) մարդուն», 1972): Արժանացել է ԽՍՀՍ պետական մրցանակների (1941, 1947):

ՄԱԿԱՐՏԻ (McCarthy) Ջոգեֆ Ռայմոնււ (1908-1957), ամերիկյան քադաքակաէ գործիչ: 1946-57-ին սենատոր (հանրապետական) Վիսկոնսին նահանգից: Ս–\ անվան հետ է կապված 1950-ական թթ սկզբի ԱՄՆ–ի քաղ. կյանքի խիստ հետա դիմական հոսանքը՝ մակարտիզմը: Որ պես սենատական հանձնաժողովի նախա գահ, հանդես է եկել հօգուտ «սառը պա տերազմի» ուժեղացման, հակադեմոկրա տական և հակաբանվորական օրենք ների ընդունման, բորբոքել հակակոմու նիստական հիստերիա:

ՄԱԿԲԱՅ, խոսքի Սաս, որը ցույց է տալխ առարկայի հատկանիշի հատկանիշը: Նյու թական իմաստ ունեցող խոսքի մասերխ միակն է, որ չի թեքվում՝ չի ենթարկվոււ քերականական փոփոխության: Կան սա կավաթիվ Մ–ներ, որ ունեն համեմատու թյան աստիճան (արագ–ավելի արագ–ամենաարագ, ուշ–ավելի ուշ–ամենաուշ): Մ. դրվում է հատկանիշ արտահայտող բառերի, առավելապես՝ բայի (միշտ աշխատել, բարոյապես հաղթել), ինչպես նաև ածականի (հազիվ նկատելի, արտաքուստ գեղեցիկ), թվականի (ընդամենը հարյուր, մոտավորապես քսան), դերանվան (համարյա բոլոր, գրեթե նույնքան), բայանվան (միանգամից արգելակում, լիովին ոչնչացում) վրա: Ըստ իմաստի Մ–ները լինում են տեղի, ժամանակի, ձևի, չափի: Որոշ Մ–ների մեջ համատեղվում են մեկից ավելի իմաստներ, և այդ պատճառով դրանք կոչվում են ընդհանրական (շարունակ, մերթ ընդ մերթ Մ–ներն ունեն և՝ ժամանակի, և՝ ձևի, և՝ չափի իմաստ): Մ. չթեքվող խոսքի մասերից միակն է, որ հանդես է գալիս որպես նախադասության անդամ, գերազանցապես լինում է պարագա՝ տեղի (բարձրացան վեր), ժամանակի (հիմա կգան), ձևի (արագ հեռացավ), չափի (բազմիցս հայտնվել է), ստորոգելիական վերադիր (ընթացքն արագ էր), որոշիչ (դանդաղ ընթացք): Շատ Մ–ներ նախադասության անդամ են դառնում այլ բառի հետ կապակցված (կրկնակի շքանշանակիր գունդ, մոտ հազար գիրք): Որոշ Մ–ներ ինքնուրույնաբար կազմում են միակազմ նախադասություն (Ուշ է: Շուտ է): Ավելի Մ. հանդես է գալիս որպես ածականի բաղդատական աստիճանը կազմող ձևաբանական միջոց (ավելի լավ):

Կազմավորման ու կազմության տեսակետից Մ. ինքնատիպ խոսքի, մաս է: Մի շարք արմատական Մ–ներ (դեռ, միշտ, վաղ) գալիս են հին հայերենից, շատ Մ–ներ առաջացել են քերականական ձևերի քարացումից (մասամբ, հազիվ, շուտով), շատերն էլ կազմվում են բառաբարդումով (բացեիբաց), առավել արդյունավետ է Մ–ների կազմության ածանցման միջոցը: ժամանակակից հայերենի համեմատաբար գործուն մակբայակերտ ածանցներն են՝ (ա)բար (գիտակցաբար), (ա)պես (արմատապես, նյութապես), որեն (լայնորեն, տեսականորեն), ովին (լիովին, հիմնովին): Որոշ ածանցներ Մ–ների կազմությանը մասնակցում են երկրորդաբար՝ ակի (շեղակի), անց (սրտանց), ովի (յուրովի:


Գրականություն

Աբրահամյան Ս. Գ., Չթեքվող խոսքի մասերը և նրանց բառական ու քերականական հատկանիշների փոխհարաբերությունը ժամանակակից հայերենում, Ե., 1965: . Աբեղյան Մ., Երկ., հ.6, Ե., 1974:

Ս• Աբրահամյան

ՄԱ4ԴԻՎԻԴ (McDivitt) Ջեյմս (ծնվել է 1929), ԱՄՆ–ի տիեզերագնաց–օդաչու, ռազմաօդային ուժերի բրիգադային գեներալ:

Ավարտել է Միչիգանի համալսարանը • (1959), ռազմաօդային ուժերի փորձարկոդ օդաչուների դպրոցը (ռազմաօդային ուժերի էդուարդս բազայում, 1966), աերոտիեզերական հետազոտությունների օդաչուների պատրաստման դպրոցը (1961):

ԱՄՆ–ի տիեզերագնացների խմբում է 1962-ից: 1965-ի հունիսի 3-7-ը, է. Ոայթի ) հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կա! տարել «Ջեմինի–4» տիեզերանավով:

1969-ի մարտի 3-13-ը, Դ. Սկոաի և Ռ. Շվայկարթի հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կատարել «Ապոլլոն–9» տիեզերանավով: Երկու թռիչքների ընթացքում տիեզերքում մնացել է 338 ժ 57 ր:

ՄԱԿԴԻՐ, էպիտետ, բանարվեստի և ոճաբանության հասկացություն: Գեղարվեստական խոսքի ամենատարածված արտահայտամիջոցներից, որն առանձնահատուկ ձևով բնորոշում է առարկան, երևույթը, գործողությունը («լուսեղեն ճամփա» (Մ. Մեծարենց), «ողբանվագ, լացակումած լար» (Ե. Չարենց)): Մ. գեղարվեստական պատկեր ստեղծելու գլխավոր միջոցներից է: Երբեմն Մ. կարող է խտացնել մի ամբողջ նկարագրություն («մահախուճապ սերունդներ» (Ա. Իսահակյան)): Դ. Գասպաոյաև

ՄԱԿԴՈՆԱԼԴ (Macdonald) Ջեյմս Ռամսեյ (1866-1937), անգլիական պետական և քաղաքական գործիչ: Լեյբորիստական կուսակցության ղեկավարներից: 1924-ին և 1929-31-ին լեյբորիստական կառավարության պրեմիեր մինիստր: Նպաստել է, այսպես կոչված, Դաուեսի ւցչանի ընդունմանը: 1924-ին Մ–ի կառավարությունը դե յուրե ճանաչել է խորհրդային կառավարությունը, իսկ 1929-ին վերականգնել 1927-ին խզված դիվանագիտական հարաբերությունները: Մ–ի ժամանակ ըստ էության շարունակվել է պահպանողականների գաղութային քաղաքականությունը, ճնշվել է ազգային–ա զա տա գրական շարժումը Հընդկաստանում, Իրաքում և այլ անգլ. գաղութներում:

ՄԱԿԵԴՈՆԱԿԱՆ (ՀԱՅԿԱԿԱՆ) ԴԻՆԱՍՏԻԱ, կայսերական դինաստիա Բյուզանդիայում 867-1056-ին: Հիմնադիրը Մակեդոնիա բանակաթեմում ծնված (այստեղից էլ՝ դինաստիայի անվանումը) հայազգի Վասիւ I էր: Դինաստիայի կայսրերի զգալի մասը խոչընդոտել է խոշոր հողատիրության զարգացումը, վարել մանր գյուղացիական հողատիրությունը պահպանելու քաղաքականություն (գյուղացիությանը հարկատու և բանակը համալրող հիմնական տարրն էր): Բյուգանդական բանակը արաբներից վերագրավել է զգալի տարածքները, կայսրությանն է ենթարկել Բուլղարիան: Բանակում վճռական դեր է խաղացել հայ իշխանների զորքը, աչքի են ընկել հայազգի զորավարներ Մելիասը (Մլեհ Մեծ), Հովհաննես և Թեոփիլոս Կուրկուասները և ուրիշներ: Դինաստիայի կառավարման ժամանակաշրջանում Բյուզանդիան, Հուստինիանոս I-ից հետո, վերստին հասավ իր հզորության գագաթնակետին: Հայաստանը դիտելով իբրև արաբներին հակազդող ուժ, սկզբնական ժամանակաշրջանում վարել են հայերի հետ դաշնակցելու քաղաքականություն (893-ին կնքվել է առևտրական պայմանագիր, 973 կամ 974-ին՝ հաշտություն և այլն): Հետագայում՝ մասնավորապես Վասիլ II-ի և Կոստանդին IX Մոնոմախոսի ժամանակ, երբ խալիֆայությունը թուլացել էր, և Հայաստանի նշանակությունը ընկել, աստիճանաբար զավթել են Բագրատունյաց Հայաստանի հողերը, իսկ 1045-ին վերացրել թագավորությունը: Դինաստիայի կայսրերը՝ Վասիլ I (867-886), Լևոն VI Իմաստուն (886-912), Ալեքսանդրոս (912-913),