Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/263

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


րել ոչ պրոլետարական ապադասակարգային տարրերի ու երիտասարդության ոչ հասուն խավերի միջոցով: Մ. պնդում է, որ սոցիալիզմի պայմաններում, ներառյալ նրա հասուն Փուլը, զարգացման կապիտալիստական ու սոցիալիստական ուղիների միջև տեղի է ունենում մշտական պայքար, որ առկա է կապիտալիզմի վերականգնման վտանգ, որը կանխելու համար անհրաժեշտ են «հեղափոխություններ»: Նման «հեղափոխության» տիպար էր 60-ական թթ. 2-րդ կեսին Մաոի ղեկավարությամբ կազմակերպված այսպես կոչված կուլտուրական հեղափոխությունը: Այդպիսի «հեղափոխությունները», որոնք փաստորեն Մ–ի հնարավոր հակառակորդներից ազատվելու միջոց է, ըստ Մաոի, պետք է կրկնվեն պարբերաբար: Մաոիստները իրենց պրակտիկ գործունեության մեջ անտեսում են ժողովրդի կենսամակարդակի բարձրացման հարցը, հետամնացությունն ու աղքատությունը համարելով նոր հասարակարգի կառուցման բարենպաստ պայմաններ՝ դրանով իսկ արդարացնելով իրենց վարած ռագմաարկածախնդրական գիծը Չինաստանում: Մ. աչքի է ընկնում ծայրահեղ էկլեկտիզմով և սուբյեկտիվիզմով տեսության մեջ և վոլյունտարիզմով՝ քաղաքականության մեջ: Մ–ի վրա մեծ ազդեցություն են թողել անարխիզմը U կոմունիստական շարժման մեջ տեղ գտած ռեիզիոնիսաական հոսանքները՝ առանձնապես արոցկիզմը: Մ. պայքարի սլաքն ուղղում է սոցիալիզմի առաջին երկրի՝ Խորհրդային Միության դեմ, այդ թշնամանքը բացատրելով իբրև գոյություն ունեցող անհաղթահարելի սկզբունքային տարաձայնություններով, մինչդեռ, իրականում, հակասովետիզմի հիմնական պատճառը մեծապետականխանական շովինիզմի գաղափարախոսությունն է: Մ. դեմ է միջազգային լարվածության թուլացմանը և տարբեր սոցիալական սիաոեմ ունեցող երկրների խաղաղ գոյակցության լենինյան սկզբունքին: Համաշխարհային սոցիալիստական հեղափոխության հաղթանակը Մ. կապում է համաշխարհային պատերազմի հետ: Մաոիստները լիովին հեռացել են պրոլետարական ինտերնացիոնալիզմի դիրքերից՝ քարոզելով երկու «գերտերությունների հեգեմոնիայի դեմ պայքարի» տեսությունը: Մաո Ցզե Դունի մահից (1976) հետո նույնպես Մ. շարունակում է մնալ չին. ղեկավարության գաղափարական–քաղւմքական գործունեության հիմքը: Մաո Ցզե Դունի առանձին դրույթների և մաոական գործունեության որոշ կողմերի սրբագրումը չի փոխում Պեկինի հակասոցիալիստական կուրսի էությունը: Մ. իր գաղափարներով և պրակտիկ գործունեությամբ դարձել է վտանգավոր հոսանք միջազգային կոմունիստական շարժման մեջ՝ խաղալով հակակոմունիզմի ու իմպերիալիզմի կամակատարի, գործակցի դեր: Կոմունիստական U բանվորական կուսակցությունների 1969-ի Մոսկվայի միջազգային խորհրդակցության պատվիրակությունների մեծամասնությունը դաւոապարտեց Մ., որը վտանգի տակ է դնում սոց. շինարարությունը Չինաստանում, վարկաբեկում գիտական սոցիալիզմը:


Հակագիտական, հասարակական զարգացման օրինաչափություններին հակասող Մ. իբրև քաղ. հոսանք անհեռանկարային է:


Գրականություն

ԽՄԿԿ XXIY հտմագումարի նյութերը, Ե., 1971: ԽՄԿԿ XXY համագումարի նյութերը, Ե., 1976: ԽՄԿԿ XXVI համագումարի նյութերը, Ե., 1981: Международное совещание коммунистических и рабочих партий, М., 1969-73; Маоизм глазами коммунистов, М., 1969; Критика теоретических концепций Мао Цзедуна, М., 1970; Маоизм без маски (Сб. статей), М., 1970; Критика теоретических основ маоизма, М., 1973; Маоистский курс: против мира и прогресса, М., 1973; Маоизм-идейный и политический противник марксизма-ленинизма, М., 1974; Маоизм: военная теория и практика, М., 1978; Маоизм без Мао, (Сб. статей), М., 1979.

ՄԱՈՐԻՆԵՐ, Նոր Զելանդիայի բնիկները: Թիվը՝ մուո 250 հազար (1980): Պատկանում են պոլինեզիական ռասային, նմանություններ կան մոնղոլոիդների և ավսարալոիդների հարավային ճյուղի հետ: Խոսում են մաորիական լեզվով, մեծ մասը տիրապետում է նաև անգլերենին: ժամանակակից Մ. քրիստոնյաներ են (անգլիկաններ, կաթոլիկներ, բապտիստներ են): XIX դ. 1-ին կեսին Մ–ի բազմաթիվ ցեղերի մեջ քայքայվել են նախնադարյան համայնական կարգերը: Այժմյան նորզելանդացիների մեջ Մ. կազմում են ազգային փոքրամասնություն: Մ. զբաղվում են հողագործությամբ, անասնապահությամբ, անտառային տընտեսությամբ և այլն: XX դ. սկսվեց Մ–ի էթնիկական համախմբումը, որն ընթանում է անգլո–նորզելանդացիների հետ նրանց ձուլմանը զուգահեռ:

ՄԱ9ԱԴՈ–Ի–ՌՈՒԻՍ (Machadoy Ruiz) Шь տոնիո (1875-1939), իսպանացի բանաստեղծ: Հրատարակել է «Անձկություն» (1903), «Կաստիլիայի դաշտերը» (1912), «Նոր երգեր» (1924), «Պատերազմ» (1937) ժողովածուները: 1920-30-ական թթ. եղբոր՝ Մանուել Մաչադո–ի–Ռուիսի հետ գրել է մի քանի չափածո պիես: Իսպ. ժողովրդի ազգային–հեղափոխական կռիվների (1936-39) սկզբից եեթ նվիրվել է հանրապետության պաշտպանության գործին: ճառով հանդես է եկել գրողների միջազգային երկրորդ կոնգրեսում (1937)՝ նվիրված մշակույթի պաշտպանությանը:

1939- ի հունվարին բանաստեղծը բաժանել է իսպ. գաղթականների ողբերգությունը ն ֆրանս. սահմանն անցնելուց մի փոքր հետո մեռել: Ա. ԱԼչիքյան

ՄԱՊՈՒՏՈՒ (Maputo) (մինչե 1976-ը՝ Լորենսու Մարկիշ), Մոզամբիկի մայրաքաղաքը: Մոտ 400 հազար բն. (1976): Նավահանգիստ է Հնդկական օվկիանոսի Գելագոա խորշի ափին, երկաթուղիով կապված է Հարավ–Աֆրիկյան Հանրապետության և Զիմբաբվեի հետ: Կան մեքենաշինական, նավթավերամշակման, սննդի, տեքստիլ, քիմիական, փայտամշակման U արդյունաբերական այլ ձեռնարկություններ, օդանավակայան, համալսարան: Ծովային կուրորտ է: ՄԱԶԱԴԻԱ, Մ ա ճ ա տ ի ա, հայաբնակ գյուղ Վրացական ԽՍՀ Ախալքալաքի շըրջանում, շրջկենտրոնից 7,5 կմ հյուսիսարեելք: Կոլտնտեսությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, կարտոֆիլի, բանջարեղենի, մասամբ հացահատիկի մշակությտմբ և այգեգործությամբ: Գյուղում գործում է միջնակարգ դպրոց, գրադարան, ակումբ, բուժկայան և կինո: Մ. հիմնադրել են էրզրումի նահանգի համանուն գավառի Ումոււոում գյուղից գաղթած հայերը (29 ընտանիք), 1830-ին: Գյուղում կա եկեղեցի (1869):

ՄԱՋԱՋ, միջնադարյան գյուղատեղի Վանա լճի արևելյան ափին, Հայոց ձոր գավառում: Ըստ ավանդության Հայկ նա հապետը բռնակալ» Բելին հաղթելուց հետո այստեղ է դտկար առել և հաղթական տոնախմբություն սարքել՝ վառելով հազար խարույկ, որն անշեջ են պահել երեք օր: Մ. երկար դարեր ուխտատեղի է եղել հայերի համար:

ՄԱՋԱՐՍ, գյուղ Աբխազական ԻԽՍՀ ԳուլրիՓշիի շրջանում, շրջկենտրոնից 11 կմ հյուսիս–արևմուտք: Բնակչությունը՝ հայեր, վրացիներ, աբխազներ, ռուսներ: Կոլտնտեսությունն զբաղվում է ծխախոտի, ցիտրուսային կուլտուրաների և եգիպտացորենի մշակությամբ, այգեգործությամբ, մեղվաբուծությամբ, անասնապահությամբ: Ունի հայկական, վրաց. և ռուս, տարրական դպրոց, կապի բաժանմունք: Հայերը եկել են Տրապիզոնի շրջանից, 1896-ին:

ՄԱՋԱՐՆԵՐ, աես Հունգարներ:

ՄԱՌ Նիկողայոս Չակովլեիչ (25.12.1864, Բութայիս–20.11.1934, Լենինգրադ), խորհրդային արևելագետ, հայագետ, լեզվաբան: Ակադեմիկոս (1909-ից): Հայրը շոտլանդացի էր, մայրը՝ վրացուհի: Մանկության տարիներին ապրել է վրաց. Օզուրգեթ (այժմ՝ Մախարաձե) գյուղավանում: 1884-ին ավարտել է Բութայիս ի գիմնազիան U ընդունվել Պեաեբբուրգի համալսարանի արևելյան ֆակուլտետը, մասնագիտացել հայագիտության, վրացագիտության, իրանագիտության ու դասական բանասիրության բնագավառներում: 1891-ին նշանակվել է Պետերբուրգի համալսարանի հայագիտության ամբիոնի պրիվաա–դոցենտ, 1900-ին՝ հայ–վրացական բանասիրության ամբիոնի վարիչ, 1901-ին սաացել է բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան և պրոֆեսորի կոչում: 1915-16-ին Հ. Օրբելու հեա մեկնել է Վան հ ուսումնասիրել ուրարտ. սեպագիր արձանագրությունները:

1924- ին մշակել է հնէաբ անութ յան մեջ վերլուծական մեթոդը և գործադրել մի շարք գիր չունեցող ժողովուրդնեըի լե–