Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 8.djvu/271

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


աությունննր՝ Սոնգհաի, Կանեմ Բորնու ևն։ XIX դ․ սկզբին հվ․ շրջանները մտել են Սոկոաո պետության կազմի մեջ։ 1890-ական թթ․ Ֆրանսիան սկսել է Ն–ի զավթումը և 1904-ին ստեղծել «Նիգեր ոազմ․ տարածքը» Ֆրանսիական Արևմըտ– յան Աֆրիկայի (ՖԱԱ) մեջ մտնող Վե– րին Սենեգալ–Նիգեր գաղութի կազմում։ Ն–ի բնակիչները բազմիցս ապստամբել են գաղութարարների դեմ (1905, 1906– 1914, 1914–17)։ 1922-ին Ն․ դարձել է աոանձին վարչական միավոր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից (1939– 1945) հետո Ն–ում վերելք է ապրել ագգա– յին–ազատագրական շարժումը։ 1946-ին հիմնադրվել է Ն–ի աոաջադիմական կու– սակցությունը (ՆԱԿ)։ 1947-ին Ն․ ստացել է Ֆրանսիայի «անդրծովյան տարածքի» ստատուս, 1958-ին՝ Ֆրանս․ Համագոր– ծակցության անդամ պետության ստատուս և հայտարարվել «ինքնավար հանրապե– տություն»։ Կառավարության գլուխ է ան– ցել ՆԱԿ–ի ղեկավարը։ 1960-ի օգոստոսին դուրս է եկել Ֆրանս․ Համագործակցու– թյունից և հռչակվել անկախ պետություն։ 1960-ի սեպտեմբերից ՄԱԿ–ի անդամ է։ 1961-ից Աֆրիկա–մալգաշական միու– թյան (1974-ից4 Աֆրիկա–մավրիկիոսյան ընդհանուր կազմակերպություն), 1963-ից՝ Աֆրիկյան միասնության կազմակերպու– թյան անդամ է։ 1974-ի ապրիլին Ն–ում տեղի ունեցավ զինվորական հեղաշրջում, իշխանությունն Գյուղ Նիգեր գետի ափին անցավ Գերագույն զինվորական խորՈըր– դին, քաղ․ կուսակցություններն արգել– վեցին, ՆԱԿ–ը արձակվեց։ 1974-ին Ն–ից դուրս բերվեցին ֆրանս․ զորքերը։ 1972-ին դիվանագիտական հարաբերու– թյուններ են հաստատվել Ն–ի և ՍՍՀՄ–ի միջև։ Արհմիությունները։ Ն–ի աշխատա– վորների արհմիություննե– րի միավոր ու մ (ՆԱԱՄ), հիմնա– դրվել է 1959-ին։ 1962-ից մտնում է Արհ– միությունների աֆրիկյան կոնֆեդերա– ցիայի մեջ։ Տնտեսաաշխարհագրական ակնարկ։ Ն․ թույլ զարգացած ագրարային երկիր է։ Համախառն ազգային արդյունքի մեջ գյու– ղատնտեսության բաժինը կազմում է մոտ 50%։ Կառավարությունը ձգտում է օտար– երկրյա (գլխավորապես ֆրանս․) և ազ– գային մասնավոր կապիտալի օգտագործ– մամբ ընդլայնել տնտեսության պետ․ սեկ– տորը։ Կազմված են ժող․ տնտեսության զարգացման ծրագրեր։ Գ յ ու ղ ա տ ն տ և ս ու թ յ ու ն ը։ Ապ– րանքային արտադրանքի հիմնական մասը տալիս են մանր գյուղացիական տնտեսու– թյունները։ Մշակվող հողատարածություն– ներն զբաղեցնում են երկրի տարածքի 22% ~Ը» խոտհարքներն ու արոտավայրե– րը՝ 23%-ը։ Երկրագործական գլխավոր շրջաններն են երկրի հվ–ը և հվ–աբմ–ը։ Ոռոգվում է 5 հզ․ հա հողատարածություն։ Մշակում են գետնանուշ, կորեկ, սորգո, մանիոկա, շաքարեղեգ, լոբազգիներ, բրինձ, բատատ, յամս, բանջարեղեն, բամ– բակ, ծխախոտ են։ Հավաքում են սոսնձա– խեժ։ Կարեոր տեղ ունի քոչվորական անասնապահությունը։ 1979-ին Ն–ում կար 3,26 մլն խոշոր, 9,6 մլն մանր եղջերավոր անասուն, 360 հզ․ ուղտ։ Ձկնորսություն (որսը՝ 15,1 հզ․ տ, 1975) կա Չադ լճում և Կոմադուգու 0ոբե, Նիգեր գետերում։ Արդյունաբերության հիմնա– կան ճյոսղերն են լեռնահանքային և մշա– կող արդյունաբերությունը։ Կարեոր նշա– նակություն ունի ուրանի (1980-ին արտա– դրվել է 4,3 հզ․ ա ուրանի խտանյութ), անագի, գիպսի, քարաղի, սոդայի արդյու– նահանումը։ Նիամեյ, Զինդեր, Մարադի, Տահուա, Ագադես քաղաքներում գործում են ՋԷԿ–եր։ 1980-ին արտադրվել է 39,2 մլն կվա»ժ էլեկտրաէներգիա։ Մշակող արդյունաբերության մեծ մասը տալիս է սննդի արդյունաբերությունը։ Կան գետ– նանուշի զտման և ձիթհան, ալրաղաց, բրնձազտիչ, բամբակազտիչ, ոչ ալկոհո– լային խմիչքների, կաթի, կաշվի, մետաղե իրերի, գյուղատնտ․ գործիքների, ցեմեն– տի ձեռնարկություններ։ Զարգացած են արհեստները՝ պղնձի և արծաթի դրվա– գումը, կաշվե իրերի դրոշմազարդումը, դաշույնների պատրաստումը, բրուտա– գործությունը են։ Տրանսպորտի հիմնական տե– սակը ավտոմոբիլայինն է։ Ավտոճանա– ՛պարհների երկարությունը ավելի քան 19 հզ․ կւէ է (1980)։ Երկաթուղիներ չունի։ Միջազգային օդանավակայան կա Նիամե– յում։ Արտաքին առևտուրը։ Արտա– հանում է ուրանի խտանյութ (արտա– հանության արժեքի 70%–ը, 1980), գետնա– նուշ, բանջարեղեն, կենդանի անասուն են, ներմուծում՝ տրանսպորտի միջոց– ներ, մեքենաներ, էլեկտրատեխնիկական սարքավորում, նավթամթերք, պարեն ևն։ Առևտրական գործընկերներն են Ֆրան– սիան, Նիգերիան, ԳՖՀ, Փղոսկրի Ափը։ Դրամական միավորը աֆրի– կական ֆրանկն է։ 1 աֆրիկական ֆրան– կը =1 դոլլարի։ Բժշկաաշխարհագրական բնութագիրը։ 1970–75-ին ծնունդը կազմել է 1000 բնակ– չին 52,2, ընդհանուր մահացությունը՝ 25,5, մանկական մահացությունը 1000 ողջ ծնվածին՝ 200։ Գերակշռում են վարակիչ և մակաբուծական հիվանդությունները։ Տարածված են մենինգոկոկային հիվան– դությունները, տուբերկուլոզը, կապույտ հազը, քութեշը, ջրծաղիկը, խոլերան, մա– լարիան, տրախոման, տեղաճարակային տրեպոնեմատոզները, սիֆիլիսը։ 1970–75-ին Ն–ում գործել է 56 հիվան– դանոց՝ 3,7 հգ․ մահճակալով (1000 բնակ– չին 0,8 մահճակալ)։ Արտահիվանդանո– ցային օգնություն են կազմակերպել հի– վանդանոցների ամբուլատորային 7 բա– ժանմունք, գյուղական 42 ամբուլատորիա, օկրուգային 37 բժշկ․ կենտրոն, 112 դիս– պանսեր, մոր և մանկան պահպանության 17 կենտրոն, 37 ծննդատուն։ 1976-ին աշ– խատել են 110 բժիշկ (43 հզ․ բնակչին 1 բժիշկ), 248 բժշկի օգնական, 70 մանկա– բարձ, 6 ատամնաբույժ, 8 դեղագործ և ավելի քան 700 միջին բուժաշխատող։ 1970-ին առողջապահության ծախսերը կազմել են պետ․ բյուջեի8,1%-ը։ 1976-ին Նիամեյում հիմնվել է բարձրագույն բժշկ․ դպրոց՝ ազգային բժիշկների պատրաստ– ման համար։ Լուսավորությունը։ 1970-ին անգրա– գետ էր երկրի բնակչության 90% –ը։ Տար– րական դպրոցը 6-ամյա է (7 տարեկանից)։ Գործում են լրիվ (լիցեյ, 7-ամյա) և ոչ