Էջ:Mikael Nalbandian, vol. 2.djvu/56

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված է


նայն հողմոց հնչիւնք էին յականջս իմաստնոց Հայոց, որոց շատ և կարի շատ էր, եթե միայն սքանչանային ընդ բառից բաղդասութինս ոմանց հեղինակաց յորս մանաւանդ դերբայն ի վերջոյ քան զխնդիրն և կամ ի գործ ածեալ էին գոյական անուանք, արմատք ներգործական և ներդործակերպ բայից ընդ նոյնաձայն բայից, որպիսի զքուն ննջել, հարկ հարկանել, գերի գերել և այլն, թող պարարեսցին քիմք դոցա և նմանապիսեաց այդունակ կերակրովք, եթէ միայն կարելի էր իրօք պարարել և կերակրել հանգոյն աղուիսուն սառուցակերի, որ զկոկորդն միայն սառուցեալ ի սառն կերակրոյն, յորովայնն զջոլր և եթ արկանէր։ Առ ի՛նչ դոցա հոգալ զլուսաւորոլթենէ ազգի. Հերիք է զաւակաց ազգի, եթէ միայն կարող էին իմանալ զքանի մի մեռեալ և փտեալ ի բառս հին հայախօսութեան, որք ըստ կարծեաց նոցա կա բեն փոխանակել զամենայն ազգ գիտութեանց, որովք բարձր ի գլուխ պանծան Եւրոպացի մանկտիք։

Դէպ եղև մեզ երբեմն խօսիլ ընդ ուրումն հնասիրի (որ շատ թէ փոքր շահեալ էր զվտրկ ժողովրդեանն) ի վերայ խնդրոյ մատենագրութեան, և յապացոլցանել մեր զօգտակարոլթիլն և զանհրաժեշտ հարկ մշակելոյ զլեզուն։ Պատուելի հնասէրն ի ջատագովոլթիւն բանից իւրոց: յաւել մեզ ասել, թէ ազգն կործանի և չքանայ մինչ ի սպառ, եթէ նորն լեզու լիցի կիրառական ի մատենագրութեան, ուրեմն և հինն անտեսեալ, այլ ի հարցանել մեր զվասն էրն՝ շարունակեաց, թէ Հայք Ռուսաստանի առեալ ի ձեռին զտաղաչափոլթիւնս և առ հասարակ բանաստեղծութիւնս հեղինակաց Ռուսաց, որպիսիք են Պուշկին, Ժուկովսկի, Լերմոնտով, Գոգըլ և այլն, սքանչանան և հրճոլին զճաշակ առեալ քաղցրոլթեան լեզուին, որ փոքր մի ազնիլ էր քան զհասարակացն բարբառ. առ մեզ հինն լեզու կրէ յինքեան զայս արժանաւորութիւն. զի ազնոլագոյն է քան զկիբառականն, իսկ թէ մատենագրեալ եղիցի նոր և հասարակաց հասկանալի բարբառով, ժողովուրդն մեր գրկի ի հոգեպարար զուարճութեանց, զորս կարէր գտան ել ի գրա կանութեան Ռուսաց և ի հին հայկական դպրութեան։ Առ այսոսիկ անտեղի պատճառանս յիշեալ իմաստնոյն Հայոց տուեալ զպատասխանիսն ոչ անարժան համարեմք զնոյն կրկնել աստանօր, մի՝ զի ժողովուրդն մեր չհասկանալով զհինն լեզուն չկարէր հրճուել և զու արճանալ, երկրորդ, զի հոգեկան ղուարճոլթիւն, զոր պատճառէր ընթերցողին մատենագրոլթիւնն Ռուսաց, չէր միայն ազբերացեալ ի յորդոլթեան կամ ի ճոխութհան լեզուին, այլ ի բանաստեղծական գեղեցիկ մտացն, որք առ մեզ բնալին չիք և թէ տացեն ևս այսպիսի գաղափարք զգեստու, ժողովուրդն ոչ ճանաչե և ոչ հասկանայ