Էջ:Mikael Nalbandian, vol. 3.djvu/363

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


Էմմանուելը չէր կարող ապրիլի 20-ին Մոսկվայում կարդալ՝ Թիֆլիսում ապրիլի 19-ին տպագրված «Մեղուի» 16-րդ համարը (տես՛ Կոմսի զրույցի սկիզբը՝ պարոն Խ.-ի հետ, սույն հատորում, էջ 7)։


Ղազար Մարգարյանը քննության էր առնում Նազարյանի աշխատությունները և քննադատում նրա լեզվաշինական տեսությունը, աշխարհարարից հեռանալու և լեզվական իբր ինքնանար ձևեր ստեղծելու մեթոդը. <րԱռաջին հոգեղեն կերակուր» գրքի մասին արվում է այն դիտողությունը , որ հեղինակը մատչելի բնագրերի փոխարեն խառնիխուռն պատմություններ էր հրամցնում երեխաներին։

ւ Անկանխակալության շղարշով էր պարուրված Թովմաս Դավթյանի հոդվածը' ուղարկ¬ ված Օդեսայիցt Ձևականորեն Դավթյանը բարձրացնում էր աշխարհաբար լեզվի, ավելի ճիշտ' հայ բարբառների ուսումնասիրության անհրաժեշտության հարցը։ Իրականում այդ հոդվածը նույնպես կառուցված էր բանավիճային հենքի վրա։ Վիճարկելով Նազարյանի այն միտքը, թե հայ բարբառներից ավելի շատ խանգարված են Ագուլիսի և Ո՚իֆլիսի բար¬ բառները, հոդվածագիրը պնդում է հակառակը և ընդգծում Թիֆլիսի բարբառի արժանիք¬ ները։ Դարձյալ ակնարկելով Նազարյանին, որին մեղադրում էր աշխարհաբար լեզվի մեջ ինքնահնար ձևեր և գրաբարյան տարրեր մտցնելու համար, Դավթյանը գրում է. «Լեզվի խանգարիչը պատմության նյոլթերոլ և ադբյոլրներոլ խանգարիչ է» (էջ 384)։ Սակայն եթե Մարգարյանը և Դավթյանը փորձում էին ռուսաց լեզվի զարգացման օրի¬ նաչափությունների հետևությամբ ինչ֊որ բանական տեսակետներ ձևակերպել, այդ նույնը չի կարելի ասել «Մեղու Հայաստանիի» թղթակից Զարմայր Մսերյանի մասին։ Վերջին» գոհունակություն հայտնելով Ս. Մ անգին յան ի ելույթի առիթով, իր հերթին «ՀյՈլսիսափայ- լի» աոաջին համարից դուրս է բերում մի շարք մտքեր և ասույթներ, «որոնք ազգի և աղ- գայնոց նախատինք են վերաբերում, կամ թե անիրավ մեղադրանքներ են և կամ արտա¬ քո ճշմարտության կարծիքներ»։ Դրանով նա ցանկանում էր օգնել «համազգի հարազա¬ տացա և նախազգուշացնել «Հյուսիսափայլի» խմբագրին' հետագա նման քայլերից։ Մուտքի այս խոսքին հաջորդում է Զ՝ Մսերյանի կողմից «Հյուսիսափայլից» քաղվածաբար հանված 14 հատվածների շարադրանքը և դրանց պատասխանները' դրված Մ անդին յան քահանայի մտածողության մակարդակով։ Այսպես, նա բողոքում է այն բանից, որ «Հյուսիսափա յլի» խմբագրությունը վիրավորական արտահայտություններով է խոսում հայ գիտնականների մասին, հոգևորականությանն անպատվում է' աբեղա անունը դարձնելով անմիտ բառի հո¬ մանիշ։ Նազարյանը մերժում է հայոց լեզվի «առաջնության իրավունքն» աշխարհի լեզու¬ ների մեջ, նսեմացնոլմ գրաբարի դերը նոր ժամանակներում, Նալբանդյանի երգիծական գրվածքներով «անպատվում» ազգի մեծերին, և այլն, և այլն։ 1858 թ* «Հյոլսիսափայլի» JW ll-ում տպագրվում է Նալբանդ անի նամակը հրատա- րակողին՝ Նոր Նախիջևանի եկեղեցական գումարների հարցի մասին։ Որ այս հոդվածի գրության ուղղակի առիթը կապված էր Գ. Այվազովսկու առաջնորդական գործունեության և հալիրյան դպրոցի հիմնադրման հետ, այդ վեր է կասկածից։ Սակայն, հետաքրքրական է, տվյալ հարցի հետ «Մեղու Հայաստանի» թերթի ունեցած առնչությունների պատմությունը* 1-p PW X 28-ում Ս. Մանդինյանը հրապարակում է Այվազովսկու հունիսի 27-ի թվա¬ կիր նամակը, որով նա ավետում էր «Մեղուի» խմբագրին, թե Նոր Նախիջևանի եկեղեցա¬ կան գումարների առիթով ծայր առած գժտությունները դադարել են, և որ ...«եղեվ հաշ¬ տություն և խաղաղություն մեծ» (էջ 220)։ Այվազովսկին այնուհետև պատմում էր «բազ¬ մավաստակ և հեռատես» ե/ալիբյանի «վեհանձն առատաձեռնությամբ և չքնաղ ազգասի¬ րությամբ» տված նվիրատվության և հալիրյան դպրոցի կառուցման մասին։ 363