Էջ:Mikael Nalbandian, vol. 3.djvu/389

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


այլ յուր ազգ ի փառքը, պատիվը, պարծանքը, նորա նվիրական պատմությունը և սուրբ եկեղեցին »։

1860 թ. տպագրվում են Ջ. Մսերյանի բանավիճային հոդվածները՝ կապված Սարգիս Տեր-Միքայելյան Վարշամյանցի նամակի հետ (տե՛ս սույն հատորի հավելվածն ու նրա ծանոթա գրությունը, էջ 453 — 455)։ Բուն հրապարակախոսական բանավեճն սկսվում է 1860 թ․, երբ «ճռաքաղի» էջերում տպագրվում են Հովսեփ Զերքեզյանի հոդվածները («Հերքումն կարծյաց այնոցիկ, որ քա րողում են, թե պետք է վերանորոգություն (րեֆորմ) առնել Հայաստանյայց եկեղեցումը» և «Մեկնություն մեկնության, որ տամ է Նազարյանցը «Հյուսիսափայլի» 3 ամսատետրակումը, Ալիշանյանցի անունով յուր անցյալ տարի գրած հայոց եկեղեցու րեֆորմին 10 ամսատետրակումը» («ճռաքաղ» 1860, № 9 և 1861, № 23, 24)։ Հայ ազգին ուղղված հրապարակային մի հոդվածով Ստ. Նազարյանը պատասխանում է Չերքեզյանին, սակայն «ճռաքաղիս խմբագիրներն շտապում են հրապարակել ոմն «բուն թիֆլիզեցի» Մարտիրոս Ադամյանցի բանավիճային ելույթը (1861, M 18, էշ 288 — 300, M 19, էջ 310 — 316)։ Մսերյանները, սակայն, չեն բավարարվում բանավիճային հոդվածներով։ Երբ Նալբանդյանը գտնվում էր արտասահմանյան ուղևորության մեջ, 1861 թվականի ապրիլին, «ճռաքաղումս զետեղում են Մեչիք Միսայել Հայկազնյանի «Երազ» այլաբանական բանաստեղծությունը՝ ուղղված Նազարյանի և Նալբանդյանի դեմ։ Բանաստեղծը երազում տեսնում է կախաղանի սյան մոտ կապված Նազարյանին, նրա գրքերը, «Հյուսիսափայլը», գրիչը և թանաքամանը դրված էին սևով ծածկված մի սեղանի վրա։ Դատապարտյալը պատմում է, որ Համադանցի է, ուսանել է Եվրոպայում, դադարել հարգելուց իր ազդի մեծատուններին և կրոնը։ Այդ վիճակում անգամ նա հայհոյում է հայ հոգևորականներին...

Սոցա մասին ի'նշ դրած եմ՝ շատ քի'չ են,

Բայց ես ունիմ ինձ հըպատակ մի ընկեր...

Պատրաստ ունի ինչ դեռ այժմուս հայտնի չեն,

Պիտի հետո լույս ընծայե նոր բաներ։
Նա հայտնում է, որ իր գրքերը պետք է այրեն, իսկ իրեն՝ կախեն։ Բանաստեղծն արթ նանում է քնից և կարդում դատավճիռը. Եվ վերջապես ասացի ես ինքս ինքյան, Pb ճշմարիտ' ո'վ որ իցե սրտաբան, Լիրբ, ազգատյաց, յուր կրոնին դավաճան, Պիտի արժա'ն [ինի այնպես վատ մահվան։ («ճռաքաղ», 1861, M 17, էջ 280)։ Մ սերյաններր շատ հետևողական էին։ Նրանք մշտական ուշադրության կենտրոնում էին պահում «Հյոլսիսափայլի» գործիչների յուրաքանչյուր քայլը։ Տէարմայր Մ սեր յան ը ոչ միայն հետևում էր «Հյոլսիսափայլիa հրատարակության ընթացքին, այլև զանազան, երբեմն ոչ ազնիվ, ճանապարհներով տեղեկությոլններ էր հավաքում Նազարյանի խմբա¬ գրական խոհանոցի անցուդարձի վերաբերյալ։ Այսպես, 1860-ին «Մեղու Հայաստանի» թերթին հաղորդելով, որ արդեն լույս է տեսնում «Հյոլսիսափայլի» ուշացած աոաջին հա¬ 389