Էջ:Mikael Nalbandian, vol. 3.djvu/410

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


հրապարակախոսության զինանոցի հարստությունը, հարկ եղած դեպքում հայ դասական գրականության ամենաընտիր էջերը «խոսեցնելու» նրա մեծ հմտությունը։

էջ 189, տ. 31-32. ...արգելառիթ է այս գաղափարի իրագործությանը — Պարբերու֊ թյունն անավարտ է մնացել, թերևս գրաքննական միջամտության հետևանքովւ էջ 192, տ. 27. ...եդմոհ Շերթիե ֆրանսիացու գիրքը — էդմոն Շերթիե, Ռեֆորմները Թուրքիա յոլմ, Փարիզ, 1858 (ֆրանս.)։ Էջ 193, տ. 11. ...Մեսրոպ Տիրաաարյանի ստորագրությամբ — Նալբանդյանի գրական կեղծանունն երից մեկը' «Հիշատակարանում»։ Մեր կարծիքով, այս ծածկանվան համար հիմք է ծառայել Մեսրոպ Մաշտոցի անձ¬ նավորությունը, որին հեղինակը տալիս է Տիրատոլրյան, աստծուց տրված ազգանունը։ Այս ենթադրությունն ինչ֊որ լափով հաստատվում է նաև նամակի բովանդակությամբ^ որն ամբողջովին նվիրված է «հայ ազգության շինվածի» կատարելագործմանը։ նամակա¬ գիրը կոշ է անում որոնել և հայտնաբերել հայ ձեռագրական հուշարձանները, խնամքով պահպանել դրանք և տպագրել։ Նա հորդորում է հայերին զբաղվել հնագիտական աշխա¬ տանքներով, հետազոտել ձեռք բերված նյութերը և այլն։ Ի վերջո Մեսրոպ Տիրատուրյանը խորհուրդ է տալիս' մշակութային և նյութական՛ արժեքների հայտնաբերված նմուշների հիման վրա ստեղծել հայ ժողովրդի գիտական պատմությունը, իբրև ազգությունը հզորացնելու «ամենամեծ և զորավոր հնարներիր մինը» (էջ 194)։ Էջ 195, տ. 12. «Հահաիւապատում» գիրքը սկիզբն գնում է քրիստոնեական հայոգ մատենագրության — «Հաճախապատում» — ճառերի ժողովածու, որն ըստ ավանդույթի վե¬ րագրվում է Գրիգոր Լուսավոր չին։ Գիտնականների զգալի մասը, սակայն, գտնում է, որ՛ այդ ժողովածուն Մեսրոպ Մաշտոցի գրչի արգասիքն է։ Էջ 199, տ. 11 —12. . ,.ինչո'ւ համար լուո մնացինք կարդալով... Ջերքեզյանցի հսւյհո- յությունքը — «Հյուսիսափայլի» դեմ տպագրված բանավիճային հոդվածների առատության մեջ առանձնահատուկ կրքով աչքի են ընկել Նազարյանի երդվյալ հակառակորդ, ժամանա¬ կի հետադեմ մտավորականության ներկայացուցիչ Հովսեփ Չերքեղյանի հոդվածները.* Ապրելով Մոսկվայոլմ, որտեղ նա ի մոտո ծանոթ էր և' «Հյուսիսափայլի» շրջանակեի գոր¬ ծիչներին, և' «ճռաքաղի» խմբագիրներին, Չերքեզյանը մշակում է պայքարի հիմնավոր մեթոդների մի ամբողջ սիստեմ։ Պետք է ենթադրել, որ նա այդ գործին ձեռնամուխ էր եղել դեռևս 50 ֊ական թվականներից, երբ սկսում են հրատարակվել Նազարյանի աշխատու¬ թյունները։ Տիրապետելով մի շարք եվրոպական լեզուների, նա հնարավորություն ուներ օտարալեզու սկզբնաղբյուրների հետ համեմատելու Նազարյանի գրքերը, որոնք հետա¬ գայում անարդար կերպով համարում է սոսկ թարգմանություններ, «Վարդապետարան կրոնի» գրքի Թագերի հիման վրա Նազարյանին հռչակում լութերական և այլն։ «Հյոլ- սիսափայլի» տպագրությունը Չերքեզյանին նոր հարձակման առիթ է տալիս, և նա վըճ- ոում է իջնել հրապարակախոսության ասպարեզը։ Այսպես, «Մեղու Հայաստանի» թերթի I860 թ. Л? 13-ոլմ, որի մասին տվյալ դեպ¬ քում խոսում է Կոմս էմմանոլելը, Չերքեզյանը զետեղում է մի հոդված, խմբագրին ուղըզ- ված կից նամակում հայտնելով այն միտքը, թե քանի որ «Հյուսիսափայլր» «դուրս է եկեք ամենևին պատշաճավոր խոսակցության սահմաններից», ապա ինքը վճռել է հրա պա¬ րտկել իր կարծիքը Նազարյանի գրվածքների մասին։ Առաջին հոդվածի հենց մուտքի խոսքում Չերքեզյանը վարկաբեկում է Նազարյանիս, նրան ներկայացնելով իբրև անուսում, սնապարծ, լոլթերամիտ, «լեգվագևա լեզվագար? 410