Էջ:Mikael Nalbandian, vol. 4.djvu/290

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված է


մեք չենք ճանաչում Սահմանադրություն, որ լոկ երկու նպատակով է հառաջացած, նախ՝ ազգը սալթ անհավատ ընելու, երկրորդ, տերության դեմ ապստամբեցնելու »:

Այս մի վասակյան մատնություն էր, մի մեհրուժանյան սուր, որշատ անգամ մերկացած լինելով, նաև տասն և վեց դար անցանելուցհետո վերստին քարշեցին ազդի ընդդեմ: Հայտնի է, թե տերություն ըառիթ ստացավ ներս մտանելու մեր ազգային ներքին գործերի մեջ. նորա ցանկությունն ևս այդ էր, իսկ խռովարարների և աղգի դավաճանների համար ամեն հնար սուրբ էր և շուն կարելի էր մատաղ առնել, միայն թե Սահմանադրությունը կործանվեր: Այնուհետև երևեցավ մի սոսկալի ճեղք, մի սարսափելի խռովություն, որ միմիայն Տաճկաստանի առհասարակ խառնափնդոր կառավարության մեջ կարող էր աննշմարելի կամ ոչ այնքան զգալի լինել, թեև այնտեղ ևս չմարսվեցավ, և եվրոպական օրագիրքը շատ անգամ էջեր լցուցին այդ մասին Երևեցան կուսակցությունք, Սահմանադրության պաշտսլանք և թշնամիք, հառաջընթացք և հետընթացք, լուսավորյալ և խավարյալ։ Եվ որովհետև բնականաբար «Ուր գէշն իցէ, անդր ժողովեսցին արծուիք», ուստի միացան այդ բոլոր գիշակերքը և յուրյանց կեռ կտուցները և սուր մագիլները առավել ևս սրեցին ևս սրեցին անպատսպար և աղավներամ ժողովրդի ընդդեմ, որ ոչ պեյ էր, ոչ էֆենտի և ոչ փաշաների առաջև ծունկ չոքելով մեջքի օղը կոտրած, հետևաբար և առավել տկար, տկար ասում ենք, բռնությունը հասկանալով մի կոպիտ ույժ։

Սահմանադրության բարեկամների միակ զենքն էր ճշմարտությունը, որ լուսափայլ էին կացուցանում հայկական խոսքի միջնորդությամբ,գրիչը ձեռքին անձանձիր ճգնելով․ և որովհետև ճշմարտությունը չունի մասն, չունի վարձ, ուստի և օտարոտի չէր, երբ ոմանք ճանապարհի․ կիսից հետ դարձան, երբ մյուսերը լավոդիկեցի դարձան, երբ մի քանի ուրիշներ անգլիական տրիմմերության օրինակը ցույց տվեցին։

Աղաղակեց հասարակ ժողովուրդը, հեղեղի պես վազեց նորա հոսանքը դեպի պատրիարքարան, ուր հակառակ ազգի կամքին և ընդդեմ Սահմանադրության, ազգի թշվառության պարտավորքը վերստին հավաքվել էին յուրյանց սովորական խաղը խաղալու և ազգն ևս խաղալիք շինելու, ազդր ցրվեց այդ ավազակաց ժողովը և զաթոռս աղաւնելիք շինելու,ազդը ցրվեց այդ վաճառացն և ղսեղանս հատավաճառացն կործանեաց»։ Այդ միջոցին արյուն քրտնեցան արի երիտասարդները, այդ խորհրդավոր միջոցին վերջին ճիգը թափեց հայկական խոսքը և Արիստոտելի գիտությունը։

Տերությունը մի քննիչ ժողով կազմեց, երկու կողմի մարդերից, որ