Էջ:Mikael Nalbandian, vol. 4.djvu/385

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


թող այդ եկեղեցիքը կենան յուրյանց համար, իսկ հայոց ազդի եկեղե¬ ցին մեր համար։

Խորտակված ազգության տեղը բռնում է կրոնը․ ստո՛ւյգ է, լեզուն ևս կա, բայց շատ տեղ մոռացված․ մինչդեռ կրոնը ամեն տեղ անմոռաց։ Եվ որովհետև ազգության հայտարարը դարձել է եկեղեցին, ապա ուրեմն նորա վերա ձեռք բարձրացնողը ձեռք է բարձրացնում ազգի վերա։ Այս ոչ մի դիպվածում ներելի չլինելով, ամեն կողմից ևս դատապարտելի է և մ տնավանդ երբ յուրյանդ անձը լուսավորյալ մարգերի շարքում կար¬ ծող Մխիթարյանք մի կռվածաղիկ ժողովի պատճառով դանակ են սրում, որ ազդի վերջին շնչի պահապան անոթր ևս խորտակեն։ Այս ասելով ոչ թե երկյուղ ունենք, թե նոքա պիտի կարողանային գլուխ բերել այդ բա¬ նը, այլ որպեսզի հանցանքի ծանրությունը հասկացնենք։ Եվ ծա'նր թող չլինի Մխիթարյանց լսել, եթե ասենք աշխարհի առաջև, թե այդ ստրկու- թ,ան որդեգիրների սիրտը նաև մի կորեկի չափով չէ ցավում ազդի վերա» և ինչ որ դրսևանց ցույց են տալիս, այդ բոլորը Վենետիկյան կարն ավա¬ լից և սուրբ Մարկոսյան դիմակախաղից սովորած դիմայլակությունք են։ Եթե այսպես չէ, ուրեմն Մխիթարյանք առիթ ունին տակավին ուսանելու եվրոպական տարրական դպրոցներում, թե ինչ ասել է ազգ, կամ ազգություն և թե ինչպես կամ ինչ պա յմ աններով մ եռան ում է ազդը, կամ ինչպես դարձյալ կանգնում է մեռածը։ Կրոնական ուսումը թողնում ենք, որովհետև ուր ազատ չէ փիլիսոփայությունը այնտեղ ոչ միայն կրո¬ նական ուսում չկա, այլ և բուն ուղղահավատ քարոզված կրոնը ևս լոկ ստվեր է և վնասակար ստվեր, ըստ որում կապում և կաշկանդում է մարդկային բանականությունը. Ազատ և վերահամբարձ ըմբռնողությու¬ նը կրոնի իսկության, կրոնի փիլիսոփայության, անհնար է, առանց տիե¬ զերական ճշգրիտ կրթության և դաստիարակության։ Իսկ այն մարդը որ կարոտ է տակավին տարրական դպրոցների նստարանին, հայտնի է թե նորա համար չէ համալսարանի ամբիոնը։ Այս երկու ստորագրություններից որը կամին թող առնուն Մխիթար- յանք, բայց սոցանից մինը (եթե ոչ երկուքը ևս, որ շատ ողբալի մի բան էր) հարկավորապես պիտի ընդունին, քանի որ 19-րդ դարում քարոզում են այնպիսի ծդրած դաղափարք։ Աշխարհի լուսավորությունը, ճշգրիտ գիտությունը ամեն օր աշխա¬ տում է տգիտության և խավարի ձեռքով թշնամացած մարդիկը միմյանց հետ հաշտեցնելու. խեչացի և շրջանկատ մարդիկ առանց եկեղեցու խըտ- րոլթյան վերջին ճիգն են թափ, ,ւմ սե'ր, միաբանությո՞ւն, ներքին և ըն¬ տանեկան վերքերի բժշկություն և փրկարար և կենարար հնարների 885 26—71Տ