ՏՏՀ/Երշիկ

ԵՐՇԻԿ, ըստ արտադրության տեխնոլոգիայի և օգտագործվող հումքի տարբերում են լցոնած (լեզվի), եփած (սիրողական, բժշկական, կաթնային, առանձին, խոզապուխտի, թեյի), կիսապխտած (պոլտավյան, կրակովյան, ուկրաինական), հումապխտած կամ պնդապխտած (մոսկովյան, սերվելատ ևն), եփած-ապխտած, լյարդութոքի (սովորական, ձվի ևն) Ե., մսաբատոն և նրբերշիկ։ Ե-ի պատրաստման հիմնական հումքը տավարի և խոզի անյուղ, սակավ՝ ոչխարի միսն է և թռչնամիսը։ Լյարդութոքի և արյունեփ Ե-ի հումքը ենթամթերքն է և սպանդային կենդանիների սննդային արյունը։ Գրեթե բոլոր տեսակի Ե. պատրաստելիս օգտագործում են խոզի ենթամաշկային ճարպը։ Ե-ի լցոնը լիարժեք սպիտակուցներով հարստացնելու նպատակով ավելացնում են սննդային արյան պլազմա, անարատ և յուղազերծված կաթ, կաթնային սպիտակուց, ձու, իսկ համը բարելավելու համար՝ աղ, շաքար, համեմունք (սև, կարմիր և բուրավետ պղպեղ, մշկընկույզ, հիլ, գինձ, չաման, սոխ, սխտոր)։ Մսաբատոնների և հումապխտած Ե-ների որոշ տեսակների մեջ ավելացնում են կոնյակ կամ մադերա։ Ե-ի մսի կարմիր գույնը պահպանելու համար լցոնի մեջ ավելացնում են նատրիումի նիտրիտի նոսր լուծույթ։ Ե-ին որոշակի ձև տալու և արտաքին ազդեցություններից պաշտպանելու նպատակով կիրառում են բնական (աղիքային) և արհեստական (սպիտակուցային, ցելյուլոզային, պոլիմերային նյութերից) թաղանթներ։ Տարբեր անվանումների Ե-ները տարբերում են ըստ պատրաստի բատոնի արտաքին տեսքի, տրամագծի և բատոնը լարանով կապելու եղանակի։ Բատոնի պոլիմերային թաղանթի վրա արվում է Ե-ի անվանմանը համապատասխանող մակնշում։

Լցոնած, եփած, կիսապխտած, հումապխտած, լյարդութոքի և այլ Ե-ներն առավելապես օգտագործում են իբրև խորտիկ կամ բուտերբրոդների պատրաստման համար։ Եփած, կիսապխտած Ե-ները և մսաբատոններն օգտագործում են նաև տապակած (ձվածեղի և այլ կերակուրների պատրաստման համար)։ Լյարդութոքի Ե. թեթևակի խորովում են ջեռոցում։

Լցոնած, եփած Ե-ները և մսաբատոնները տան պայմաններում պահում են սառնարանում՝ 1 օրից ոչ ավելի։ Այդ Ե-ների կտորները լույսի ազդեցությունից գունաթափվում են և վարդագույնից դառնում գորշագույն, հետևաբար Ե-ի նշված տեսակները խորհուրդ չի տրվում նախապես դասավորել ափսեների մեջ և թողնել լուսավոր տեղում (անգամ մի քանի ժամ)։ Կիսապխտած Ե. տան պայմաններում կարելի է պահել մինչև 3 օր՝ 20 °C–ից ոչ բարձր ջերմաստիճանում, իսկ սառնարանում՝ մինչև 15 օր։ Հումապխտած Ե. կարելի է ավելի երկար պահել, սակայն անպայման զով մութ տեղում։ Եփած-ապխտած Ե. նվազ դիմացկուն է հումապխտածի համեմատությամբ։ Եթե կիսապխտած, եփածապխտած կամ հումապխտած Ե-ի թաղանթի վրա բորբոս է գոյացել, բատոնը պետք է տրորել կերակրի աղի 20 %-անոց լուծույթով կամ քացախաթթվի 3 %-անոց լուծույթով թրջած մաքուր լաթով, ապա չորացնել։ Այդպիսի Ե. այլևս պահել չի կարելի։ Բորբոսը հեռացնելիս պետք է աշխատել թաղանթը չվնասել։ Հումապխտած Ե-ի թաղանթին երբեմն կերակրի աղի չոր բարակ շերտ է գոյանում, որը մթերքի թերություն չի համարվում և Ե-ի համը չի փոխում։ Կտրտած և վակուումի տակ պոլիմերային թաղանթով փաթեթավորած հումապխտած, եփած-ապխտած և կիսապխտած Ե-ները 15-16 °C-ում կարելի է պահել մինչև 4 օր, իսկ սառնարանում՝ մինչև 6-7 օր։ Լյարդութոքի և արյունեփ Ե-ները խորհուրդ է տրվում օգտագործել գնելու օրը։

Տես նաև Սուջուխ։