Էջ:Թումանյանի ԵԺ 4հատորով-4.djvu/155

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


քւսագռւյն ժամաք*ակէերից նստափ պտշտւա1։ է իրՄէծ Հւպտււ* տանը, իր ազգային նվիրական վայրերն ա ււրրաէթյանները ու էն հողի վրա էլ հարուցանում ու զարգացնում է հայկական հարցը; էս տեսակետից էլ հայկական հարցը Տաճկաստանը հուզող ամենածանր ցավերից մինն է. և հետզհետե թերևս դաոնա ավե– |ի ու ավելի ծանր, քանի թուրքն ստիպված լինի սեղմվել դեպի էս կողմերը։ Եվ ահա էս հարցից ազատվելու հնարը էսպես է վճռել թարքի պետական հանճարը— հայերին կոտորել կամ հալածել, քշել, գաղթեցնել։ Այո՛, վայրագ ու անօրեն է էս այ–

քե խելագար, սակայն հաստատ։ Եվ էս ճանապարհով էլ նա արդեն հասել է մեծ հետևանքի։ Թե՛ եվրոպական մ^ծ պետությունների հյուպատոսների ու դեսպանների, թե՛ գիտնական ճանապարհորդների, թե՛ հայոց պատրիարքարանի տված ստատիստիկական տեղեկություններով Տաճկաստանի ինը հայաբնակ վիլայեթներում Яиц ժողովրդի պրոցենտը տատանվում է 14—24-ի մեջ, իսկ ոչ մի վիլայեթում հայը չի կազմում ազգաբնակության 50 տոկո– տը։ էս դեռ 80-ական թվականների ստատիստիկան, իսկ նրանից հետո ի՜նչքան ժողովուրդ կոտորվեց, ի՜նչքան ժողովուրդ, գլուխն առավ փախավ, գաղթեց, ի՜նչքան ժողովուրդ պակասեց…

Վանի ռուսաց հյուպատոս Մայեվսկին իր «Ванский виляет» ււաումնասիրության մեջ ասում է՝ Վանի վիլայեթից 15—20 տոկոս պակասեց հայ ժողովուրդը միայն 1895 թվի կոտորածով։ Ասում է գյուղեր ու տեղեր կան, ուր ժողովրդի կիսից ավելին ջարդվեց ա գաղթեց։

Եվ էս ջարդին ու գաղթին վերջ չկա։

էսպեսով էլ ստեղծվել է մի դրություն, որ նշանավոր գիտնական էլիզե Ռեկլյտին տրամադրում է լուրջ կերպով կարծիք հայտնելու, թե հայ ժողովուրդը ոչնչանալու ճանապարհի վրա է, և շատ չի քաշիլՏ որ, Արևելքի մի քանի անհետացած կուլտուրական ազգերի նման, նա էլ կիջնի պատմության ասպարեզից։

Մի դրություն, որ մանավանդ երբ տեսնում եք չի փոխվում, ե որի վրա ձեր հիշողության մեջ երբ գալիս ավելանում են հենց միայն; վերջին։ դարիս նախճիրները– 1822 թվի հույների կոտո– րածքէ, 1860 թվի ; նեստորականների կոտորածը, 1880 թվի մա–