Էջ:Հայկական Հարց Հանրագիտարան (Armenian Question Encyclopedia).djvu/127

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


ԶԱՀՐ ԷԴ ԴԻՆ Սալեհ (ծ.1951), լիբանանցի արաբ պատմաբան։ Սովորել է Բեյրութում և Փարիզում։ Արաբ, ազգազատագրական պայքարի, սիոնիստական շարժման («Հայերը և արաբները պանթուրանիզմի և սիոնիզմի միջև», 1994), Լիբանանի պատմության մասին աշխատությունների հեղինակ է։ «Հայերը, ժողովուրդ և դատ» (1988) աշխատութւունը նվիրված է հայկական հարցին և հայերի ցեղասպանությանը։ Զ. խոսում է հայ ժողովրդի ծագման, թուրք, լծի տակ նրա թշվառ կացության, հայկական կոտորածների, 1915-ի Մեծ եղեռնի, նրանում թուրքերի, իմպեր. պետությունների, սիոնիստական շարժման ունեցած պատասխանատվության մասին։ Գրքի վերջին գլուխը վերաբերում է Լիբանանի հա; համայնքի պատմությանը։

U. Սանջյան (Լիբանան)

ԶԱՎԵՆ ՏԻԳՐԱՆ (Չուքասզյան) (18741938), հրապարակախոս, հրատարակիչ։ Սովորել է Կ. Պոլսի Կեդրոն, վարժարանում, ապա Փարիզի և ժնևի հաՆ. Հովհաննիսյան մալսարաններում։ 1903-08-ին Թիֆլի ԶԱՀՐԱՎԻ (Zahravi) Աբդել Համիդ (1855-1916), արաբ ազգային-քաղաքական գործիչ, թուրքական լծի դեմ արաբական ազատագրական շարժման ղեկավար։ Գործունորեն հանդես է եկել հայերի իրավունքների պաշտպանությամբ և արևմտյան Հայաստանում բարեփոխումներ անցկացնելու օգտին։ Ելնելով Օսմանյան կայսրությունն ապակենտրոնացնելու սկզբունքից՝ Զ. գտնում էր, որ այդ հարցում հայերի և արաբների շահերը համընկնում են, և նրանք պետք է միավորեն իրենց ուժերը։ Արաբ, առաջին կոնգրեսում (1913) արտասանած ճառում Զ. ընդգծել է, որ «Մեր հայ եղբայրների դրությունը նման է մեր դրությանը։ Նրանք այնպիսի մարդիկ են, ինչպես մենք, … նրանք մտածում են այնպես, ինչպես մենք, նրանք պահանջում են ինչպես մենք։ Եվ մենք հաջողություն ենք ցանկանում ինչպես մեզ, այնպես էլ նրանց։ Եվ մենք միասնական ենք Օսմանյան կայսրության ապակենտրոնացման պահանջում»։ ՋԵմալ փաշայի հրամանով Զ. արաբ, ազգ-ազատագրական շարժման մի խումբ ղեկավարների հետ կախաղան է բարձրացվել։

ԶԱՎԱՐՅԱՆ Սիմոն Մելիքի (կուս. ծածկանունը՝ Անտոն, Օհանյան Սմբատ) (1866, գ. Այգեհատ-1913, Կ. Պոլիս, թաղված է Թիֆլիսի Խոջիվանքի գերեզմանատանը), հասարակական-քաղաքական գործիչ, հայ հեղափոխական դաշնակցություն կուսակցության հիմնադիրներից։ Զ-ին զինակիցներն անվանել են «կուսակցության խիղճն ու սիրտը»։ Ավարտել է Ներսիսյան դպրոցը, Մոսկվայի գյուղատնտ. ակադեմիան։ 1890-ին Թիֆլիսում մասնակցել է ՀՀԴ կուսակցության ստեղծման աշխատանքներին, մտել ղեկավար «Կենտրոնի» (վարչության) մեջ։ ՀՀԴ կազմակերպություն հիմնելու նպատակով Հ. Արղությանի հետ (որպես ուսուցիչ) գործել է Տրապիզոնում, որտեղ ձերբակալվել է և որպես ռուսահպատակ հեռացվել Թուրքիայից։ 1892-ին Թիֆլիսում մասնակցել է Գ. Արծրունու հուղարկավորությանը (տպավորիչ դամբանական է ասել, որը մեծ արձագանք է գտել) և դրան հաջորդած ցույցերին։ 1902-ին անցել է ժնև, աշխատել «Դրոշակի» խմբագրությունում։ Ք. Միքայելյանի մահից հետո ՀՀԴ կուսակցության ամենահեղինակավոր գործիչն էր։ Եղել է 1906-ին Էջմիածնում գումարված ազգային կենտրոնական ժողովի նախագահը։ 1908-ի երիտթուրքական հեղաշրջումից հետո ապրել և գործել է Կ. Պոլսում։ Մասնագիտությամբ գյուղատընտես լինելով՝ Զ. ուսումնասիրել է Երեվանի, Կարսի նահանգների, Ղարաբաղի գյուղատնտեսության վիճակը, այդ մասին գրել ուսումնասիրություններ։

Գրականություն

Վարան դյ ա ն Ա, Սիմոն Զավարյան (գծեր իր կյանքեն), խ տ.) 1927։ Նշխարներ Սիմոն Զա֊ վարյանե, Բեյրութ, 1968։

Գ. Խոլդինյան

սում աշխատակցել է «Մուրճ» ամսագրին, այնուհետև խմբագրել է «Երկրի ձայն» թերթը։ Ապրելով Կ. Պոլսում՝

1918—20-ին խմբագրել է «ժողովուրդ» թերթը։ Մի շարք հոդվածներում դատապարտել է հայերի ցեղասպանությունը կազմակերպող թուրք, կառավարող շրջաններին։ Ձգտել է համաշխարհային հասարակայնությանը ներկայացնել ճշմարտությունը Թուրքիայում հայերի կացության վերաբերյալ, պահանջել դատապարտել հայ ժողովրդի ողբերգության մեղավորներին։ Քեմալականների իշխանության գալուց հետո, Զ. Տ. տեղափոխվել է Փարիզ, մտել ֆրանս. կոմկուսակցության մեջ, կապեր հաստատել հաս-քաղաքական և մշակութային գործիչների (Անրի Բարբյուս և ուրիշներ) հետ։

1933-ից բնակվել է խորհրդային Հայաստանում, գործունորեն մասնակցել հանրապետության մշակութային կյանքին։

ԶԱՎՐԻԵՎ (Զավրյան) Հակոբ (1866, Թիֆլիս-1920, Մոսկվա), ազգայինազատագրական շարժման գործիչ, բժիշկ։ Ազնվական։ ՀՀԴ կուսակցության անդամ։ 1892-ին ավարտել է Պետերբուրգի ռազմաբժշկ. ակադեմիան։ Ուսանող տարիներից զբաղվել է հայ ժողովրդի ազատագրության հարցերով։ 1902-ից աշխատել է Բաքվում՝ Բալախանիի շրջ. հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ։ Այստեղ մտերմացել է Հ. Քաջազնունու, Նիկոլ Դումանի հետ։ Մեծ դժվարություններով բազմիցս անցել է արևմտյան Հայաստան, Մուշում հիմնել հիվանդանոց, բուժ, օգնություն կազմակերպել ժողովրդին, քարոզել ազատագրական գաղափարներ։ Հետապնդվելով թուրք, իշխանություններից՝ անցել է Եվրոպա, կատարել դիվանագիտական հանձնարարականներ։ Բալկանյան պատերազմների ժամանակ (1912-13) Փարիզում, Պետերբուրգում և Լոնդոնում փորձել է եվրոպական կառավարությունների ուշադրությունը հրավիրել