Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 10.djvu/724

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


ԱԷԿ-ը։ 1980-ին գյուղաանտեսության հա¬ մախառն աբաադբանքը 1940-ի համեմա¬ տությամբ ավելացել է 1,8 անգամ։ 1983-ի վերջին Լիտվայում եղել է 259 սովետա¬ կան և 740 կոլեկտիվ տնտեսություն։ Գյու¬ ղատնտեսության հանդակների տարածքը 1980-ին եղել է 3,6 մլն հա, այդ թվում վա- րելահողերը՝ 2,5 մլն հա։ Անասնապահությունը տալիս է գյուղա¬ տնտեսության համախառն արտադրանքի 70%֊ը (մսակաթնատու անասնապահու¬ թյուն և բեկոնային խոզաբուծություն, ինչպես նաև թռչնաբուծություն)։ 1982-ի հունվ․ 1-ին կար 2366,7 հզ․ խոշոր եղջե¬ րավոր անասուն, 2631,2 հզ․ խոզ, 94 հզ․ ոչխար ու այծ, 13,9 մլն թռչուններ։ Զար¬ գացած է մեղվապահությունը, գազանա¬ բուծությունը, ձկնորսությունը։tԱրդյու¬ նաբերական և գյուղատնտ․ արտադրու¬ թյան մասին մանրամասն տվյալները տես աղ․ 1, 2-ում։ ’՝Հիմնական տրանսպորտային միջոց¬ ները երկաթուղայինն ու ավտոմոբիլա¬ յինն են։ Երկաթուղիների երկարությունը 2,01tհզ․ կմ է (1980), ավտոճանապարհնե- րինը՝ 32,3 հզ․ կմ (1980), այդ թվում կոշտ ծածկով՝ 20,4 հզ․ կմ։ Կլայպեդան ծովա¬ յին չսառչող նավահանգիստ է։ Զարգա¬ ցած է օդային տրանսպորտը։ հանրապե¬ տության ազգաբնակչության կենսամա¬ կարդակը անշեղորեն աճում է։ 1980-ին ազգ․ եկամուտը 1970-ի համեմատ ավե¬ լացել է 1,5 անգամ։ 1939-ի մարդահամարով բնակչության 9—49 տարիքի մարդկանց մեջ գրագետ¬ ները կազմել են 76,7% ։1979-ին գրագիտու¬ թյունը հասել է 99,8%֊ի։ 1982—83 ուս․ տարում 2,3 հզ․ հանրակրթական դպրոց¬ ներում սովորել է 0,6 մյն աշակերտ, 94 պրոֆտեխնիկական ուս․ հաստատություն¬ ներում՝ 54,2 հզ․ սովորող, 67 միջնակարգ մասնագիտական հաստատություններում՝ 64,6tհզ․, 12 բուհերում՝ 71,1 հզ․ ուսանող։ ւ^ոշռրագւււյՆ բուհերն են՝ 4իլնյուսի հա¬ մալսարանը, Կաունասի պոլիտեխնիկա¬ կան և բժշկական ինստ-ները են։ Առաջա¬ տար գիտական հաստատությունը Լիտվ․ ՍԱՀ ԳԱ է։ 1980-ին Լ-ում եղել է 14,3 հզ․ գիտաշխատող։ 1982-ի վերջին գործել են 11 թատրոն, 1,5 հզ․ կինոսարք, 1,3 հզ․ ակումբային հիմնարկություն, 2,1 հզ․ մասսայական գրադարան։ 1982-ին հրա¬ տարակվել է 2309 անուն գիրք և գրքույկ՝ 19,35 մլն տպաքանակով (այդ թվում՝ 1870 անուն գիրք և գրքույկ 16,5 մլն տպաքա¬ նակ մայրենի լեզվով)։ հրատարակվում է 129 թերթ (լիտվերեն, ռուսերեն և լե¬ հերեն)։ Լիտվ․ հեռագրական գործակա¬ լությունը հիմնվել է 1919-ին, գրքերի պա¬ լատը՝ 1945-ին, Վիլնյուսում։ Ռադիոհա¬ ղորդումներ են տրվում 1926-ից, լիտվե¬ րեն, ռուսերեն և լեհերեն։ Վիլնյուսի հե¬ ռուստակենտրոնը գործում է 1957-ից։ 1982-ին հանրապետությունում կար 204 հիվանդանոցային հիմնարկ՝42,5 հզ․ մահ¬ ճակալով (77 հիվանդանոց՝ 8,9 հզ․ մահ- ճակա|ով, 1940)։ Աշխատում էր 14,2 հզ․ բժիշկ և 38,2 հզ․ միջին բուժաշխատող (2,0 հզ․ բժիշկ և 2,0 հզ․ միջին բուժաշխա¬ տող 1940-ին)։ Առողջարաններից հանրա- ճանաչ են Դրուսկինինկայը, Պալանգան են։ Մոլդավական Սովետական Սոցիալիս¬ տական Հանրապետություն, Մոլդ․ ՍՍՀ (Մռլդավիա) Գտնվում է ՍՍՀՄ եվրոպ․ մասի ծայր հվ-արմ-ում։ Սահմանակից ԷՌումինիային։ Տարածությունը՝ 33,7 հզ․ կմ2, բն․ 4083 հզ․ (1984)։ Ազգ․ կազմը (1979-ի մարդահամա¬ րի տվյալներով, հզ․ մարդ), մուդավացի- ներ՝ 2526, ուկրաինացիներ՝ 561, ռուս¬ ներ՝ 506, գագաուզներ՝ 138, բուլղարներ՝ 81, հրեաներ՝ 80 և այլք։ Բնակչության մի¬ ջին խտությամբ (1 կմ2 վրա՝ 120,3 մարդ, 1983) ՍՍՀՄ-ում գրավում է առաջին տեղը։ Մայրաքաղաքը՝ Քիշնև (605 հզ․ բնակիչ, 1984)։ Խոշոր քաղաքներն են (հզ․ մարդ)․ Տիրասպոլը (154), Բելցին (139), Բենդե- րին (114)։ Կառուցվել են նոր քաղաքներ․ Ռիբնիցա, Գուբոսարի, Ունգենի, Եդինցի են։ հանրապետությունը վարչականորեն բաժանված է 39 շրջանի, ունի 21 քաղաք, 46 քտա։t1924-ի հոկտ․ 12-ին Գնեստրի ձախափնյա մասում կազմավորվեց Մոլ- դավ․ ԻՍՍՀ (ՈւՍՍՀ-ի կազմում)։ 1940-ի օ- գոստ․ 2-ին կազմավորվեց Մոլդավ․ ՍԱՀ-ն։ Հայրենական մեծ պատերազմի (1941—45) սկզբին հանրապետությունը օկուպացրին գերմանաֆաշիստ․ զորքերը։ Ազատագըր- վել է 1944-ին։ Կոմունիստական կուսակ¬ ցության ղեկավարությամբ իրականացված ինդուստրացման, գյուղատնտեսության կոլեկտիվացման, կուլտուրական հեղափո¬ խության շնորհիվ հանրապետությունում հիմնականում կառուցվել է սոցիալիստ, հասարակարգ։ 1982-ի հունվ․ 1-ին Մոլդա- վիայի կոմկուսի շարքերում եղել է 166049 կուսանդամ, 8228 անդամության թեկնածու, Մոլդավիայի ԼԿԵՄ-ում՝ 601406 անդամ, արհմիություններում՝ 2053473 անդամ, Մոլդավ․ ՍԱՀ ժողովուրդը ՍՍՀՄ եղբայրա¬ կան ժողովուրդների օգնությամբ ետպա¬ տերազմյան հնգամյակներում նշանակա¬ լի հաջողությունների է հասել կոմունիս¬ տական հասարակարգի կառուցման գոր¬ ծում։ Հանրապետությունը պարգևատըր- վել է Լենինի (1958), ժողովուրդների բա¬ րեկամության (1972), Հոկտեմբերյան հե¬ ղափոխության (1974) շքանշաններով։ Սո¬ ցիալիստ․ շինարարության տարիներին Մ․ դարձել է ինդուստրիալ-ագրարային հանրապետություն՝ զարգացած վերամշա¬ կող արդյունաբերությամբ և ինտենսիվ գյուղատնտեսությամբ (խաղող, պտուղ, հատապտուղ, եգիպտացորեն, արևածա¬ ղիկ, բանջարեղեն)։ 1980-ին արդյունաբե¬ րական արտադրանքը 1940-ի մակարդա¬ կը գերազանցել է 51, իսկ 1913-ի մակար¬ դակը՝ 298 անգամ։ էլեկտրաէներգետիկայիtհիմքում ջէկերն են։ Առավել խոշորն է Մոլդավ․ ՊՇԷԿ-ը։ Արդյունաբերության հիմնական Արդյունաբերական արտադրանքի առանձին արտադրությունը Աղյուսակ 1 տեսակների 1940 1970 1980 1982 էլեկտրաէներգիա, մլրդ կվա․ժ 0,02 7,6 15,6 16,8 Խոշոր էլեկտրամեքենաներ, հատ — 371 2212 2599 Կենտրոնախույզ պոմպեր, հզ․ հատ — 61,3 90,0 94,7 Տրակտորներ, հզ․ հատ _ 7,5 9,6 9,7 Լվացքի մեքենաներ, հզ․ հատ — 186 241,2 254,3 Կենցաղային սառնարաններ, հզ․ հատ — 162,7 244,9 227,8 Դուլպա֊նասկեղեն, մլն զույգ — 29,0 36,7 — Տրիկոտաժե սպիտակեղե՛ն, Uլև հատ 0,0 24,0 46,7 ^ 59,8 Տրիկոտաժե վերնազգեստ, մլն հատ 0,1 5,7 10, V Կաշվե կոշիկ, մլն զույգ 0,1 13,0 16,5 15,5 Շաքարավազ, հզ․ ա11,8 356,5 406 427,1 Ձեթ, հզ․ ա14,0 154,7 133 89,1 Պահածոներ, մլն պայմանական տուվւ 48,5 945,7 1215 1619,6 Խաղողի գինի, մլն դկչ* 1,3 24,8 21,7 — Կոնյակ, հզ․ ղկչ* 2 422 635

  • Առանց գինու (կոնյակի), որոնց վերամշակումը և լցումը կատարվում է այլ

տություններում։ հանրապե- Ցանքատարածությունները և գյուղատնտեսակ ների համախառն բերքը Աղյուսակ 2 ա ն կ ու լ տ ու ր ա- 1940 1970 1980 1982 Ամբողջ ցանքատարածությունը, հզ․ հա 2057 1837 1839 1807,2 Հացահատիկային կուլտուրաներ 1672 832 842 807,9 Տեխնիկական կուլտուրաներ 261 381 373 338,0 Կարտոֆիլ 29 37 40 45,9 Բանջարեղեն 11 52 72 76,8 Կերային կուլտուրաներ 76 519 499 523,4 Համախառն բերքը, հզ․ աՀացհատիկային կուլտուրաներ 1810 2438 2815 2813,9 Շաքարի ճակնդեղ 119 2816 2726 2320,5 Արևածաղիկ 162 331 250 233,2 Ծխախոտ 5 87 78 — Բանջարեղեն 98 553 1303 1336,9 Խաղող 403 700 1201 2045 Պտուղ և հատապտուղ 177 621 638 736,1