Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 11.djvu/45

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակից հետո Վ. Ի. Լենինը առաջնահերթ խնդիրների շարքում առաջ է քաշել նաև սոցիալ. հետազոտություններ անցկացնելու անհրաժեշտությունը (տես Երկ. լիակտ. ժող., հ. 36, էջ 457): Սովետական արդի Ս-ի ուսումնասիրական կարևորագույն պրոբլեմներն են կոմունիստական շինարարության ընդհանուր և առանձնահատուկ օրինաչափությունները, գիտատեխ. հեղափոխությունը և դրա սոցիալ. հետևանքները, հասարակության սոցիալ. կառուցվածքի փոփոխությունները, աշխատանքի նկատմամբ մարդու վերաբերմունքը, ուրբանացումը, ընտանեաամուսնական հարաբերությունները, ազատ ժամանակը, պետ. կառավարման կատարելագործման ուղիները և միջոցներ ևն: Մարքսիստական Ս. կատարում է կարևոր գործնական ֆունկցիա, նպաստում է սոցիալ. պլանավորման իրականացմանը և բազմաթիվ կիրառական խնդիրների լուծմանը: Ոչ մարքսիստական Ս. որի նախահայրը Օ. Կոնտն է, ունեցել է զարգացման մի շարք փուլեր: 14րդ դ. 2-րդ կեսին Ս. գտնվում էր պոզիտիվմի ազդեցության տակ և հիմնականում ուներ պատմաէվոլյուցիոն բնույթ: Կախված այն բանից, թե հասարակական զարգացման որ գործոնն էր համարվում գլխավոր, Ս. բաժանվել է տարբեր հոսանքների՝ աշխարհագրական դետերմինիզմ, ռասայական մարդաբանական դպրոց (Ժ. Ա. Գոբինո, Հ. Չեմբեռլեն, Օ. Ամմոն և ուրիշներ), սոցիալական դարվինիզմ ևն: 19րդ դ. վերջին լայնորեն տարածվել են Ս-ի հոգեբանական ուղղությունները (ինստինկտիվիզմ, բիհևիորիզմ, ինտրոսպեկցիոնիզ): Ի հայտ են եկել տեսություններ, որոնք շեշտում էին ոչ թե անհատական, այլ հասարակական, կոլեկտիվ գիտակցությունը (Է. Դյուրկհեյմ, Չ. Քուկի և ուրիշներ) կամ «սոցիալական փոխգործունեության» տարբեր ձևերը (Ֆ. Տյոնիս, Գ. Զիմմել և ուրիշներ): 20րդ դ. սահմանագլխին Ս-ի վրա ուժեղ ազդեցություն ունեին նեոկանտականությունը, կյանքի փիլիսոփայությունը, պսիխոանալիզը: 1920-ական թթ. արմ., առանձնապես ամեր., Ս-ում կտրուկ ուժեղացան էմպիրիիկ միտումները Ս. սկսեց արագ մասնագիտացվել՝ առաջացան ընտանիքի, քաղաքի, քաղ. և այլ Ս-ներ: Գաղափարական առումով արդի ոչ մարքսիստական Ս. խիստ անմիատարր է: 1940-1950-ական թթ. առավել ազդեցիկ ուղղություն էր Թ.Պարսոնսի և Ռ. Մերտոնի կառուցվածքային ֆունկցիոնալիզմը: Այժմ առաջնության համար մրցակցում են ինտերակցիոնիզմը, ֆենոմենոլոգիան()()()()()()()()()()()()()()