Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 2.djvu/657

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


կողմում, ունի խաչաձև հատակագիծ (առանց հվ․ թևի, որը հնարավոր չէր իրա– կանացնել վանքի գավթին բավական մոտ տեղադրված լինելու պատճառով)։ Եկե– ղեցին ամբողջությամբ փորված է ժայռի մեջ՝ դեռ հեթանոսական ժամանակներից պաշտվող աղբյուրի վրա։ Հուշարձանի ողջ հորինվածքը վերևում ավարտվում է ստալակտիտային նուրբ մշակում ունեցող երդիկով, որը բարձրանում է որմնասյու– ներին հանգչող երկու զույգ խաչվող կա– մարների վրա։ ճարտարապետի անունը հիշատակող արձանագրությունը («Զվարդ– պետս Գալձագ յիշեցէք») պահպանվել է երդիկի հս․ ու արլ․ նիստերի երեսին։ Բեմի կիսաշրջանաձև աբսիդը զարդար– ված է դեկորատիվ կամարաշարով, իսկ գմբեթարդը՝ ստալակտիտներով։ Հս․ խաչ– թևում կան երկու ավազան՝ աղբյուրի համար, իսկ հվ․ տեղում՝ քանդակազարդ երեք խորշեր, որոնց վերևում փորագրված է Պռոշ իշխանի շինարարական արձանա– գրությունը։ Եկեղեցին ունենալով վեր– գետնյա կառուցվածքին բնորոշ առանձնա– հատկություններ՝ բավական ինքնատիպ է ճարտ–յամբ։ Միաժամանակ իր ձևերով և կատարման բարձր արվեստով աչքի ընկնող հարդարանքով այն առնչվում է Գեղարդի մյուս վիմափոր հուշարձաննե– րին։ Այդ պատճառով էլ ենթադրվում է, որ նրանց հեղինակը ևս Գ․ է (տես նաև Գեղարդ)։ Գրկ․ ՝’Հովսեփյան Գ․, Ի^աղբակյանք կամ Պոոշյանք հայոց պատմության մեջ, մաս 1, Վաղ–պատ, 1928, էջ 101։ Բ ա ր խ ու դ ա ր– յ ա ն Ս․, Միջնադարյան հայ ճարտարա– պետներ և քարգործ վարպետներ, Ե․, 1963, էջ 86–89։ G(h)egard, Milano, 1973 (Documenti di architecttura Armena, №6)․ Մ․ Հասրաթ յան

ԳԱԼՅՈՐԿԻՆ Բորիս Գրիգորևիչ [20․2 (4․3)․ 1871, Պոլոցկ – 12․7․1945, Լենին– գրադ], ռուս սովետական մեխանիկ, ՍՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1935), ինժեներական ծառայության գեներալ–լեյտենանտ։ Ավար– տել է Պետերբուրգի տեխնոլոգիական ինստ–ը (1899)։ Աշխատանքները վերաբե– րում են շինարարական մեխանիկայի և առաձգականության տեսության հարցե– րին։ Մշակել է առաձգականության տեսու– թյան հավասարումների ինտեգրման ճըշ– գըրիտ և մոտավոր եղանակներ։ Թաղանթ– ների տեսությանը վերաբերող աշխատանք– ներում կատարել է նոր ենթադրություն– ներ, որոնք ապահովում են մեծ ճշտու– թյուն և թույլ են տալիս տեսությունը կի– րառել միջին հաստության թաղանթների վրա։ Եղել է Վոլխովի, Դնեպրի, Զորա– գետի ՀԷԿ–երի և մի շարք ջերմաէլեկտրա– կայանների նախագծման ու կառուցման խորհրդատու։ Երկ․ Собр․ соч․, т․ 1–2, М․, 1952–53 (в 1 томе имеется библ․ трудов Г․)․

ԳԱԼՇՈՅԱՆ (Մ ա ն ու կ յ ա ն) Մուշեղ Հովեի [ծն․ 13․12․1933, գ․ Մեհրիբան (այժմ՝ Կաթնաղբյուր, ՀՍՍՀ Թալինի շըր– ջանում)], հայ սովետական գրող։ ՍՄԿԿ անդամ 1963-ից։ Ավարտել է Երևանի գյու– ղատնտեսական ինստ–ը (1957), Մոսկվայի Մ․ Գորկու անվան գրականության ինստ–ի բարձրագույն դասընթացը (1971)։ 1967– 1975-ին աշխատել է «Գարուն» ամսագրի խմբագրությունում։ 1975-ից «Հայաստան» Բ․ Գ․ Գալյորկին Ա․Կ․ Գալոյան հրատարակչության գեղարվեստական գրականության խմբագրության վարիչն է։ 1968-ին «Գարուն» ամսագրում լույս է ընծայել «Զորի Միրոն» վիպակը, առան– ձին գրքերով՝ «Կռունկ» (1969), «Ծաղկած քարեր» (1973) ժողովածուները, «Բովտուն» վեպը (1974, արժանացել է Հայաստանի գրողների միության առաջին մրցանակին)։

ԳԱԼՈՅԱՆ Աղասի Կնյազի (22․3․1899, Կարսի մարզի Գորխան գ․– 1936), սո– վետական կուսակցական և պետական աշխատող։ ՍՄԿԿ անդամ 1919-ից։ Սովո– րել է Կարսի դպրոցում։ Ընդհատակյա աշխատանք է կատարել Կարսում, Սա– րիղամիշում և Օլթիում։ Մասնակցել է Մայիսյան ապստամբությանը (1920) և 1921-ի քաղաքացիական կռիվներին։ Հա– յաստանում սովետական կարգեր հաս– տատվելուց հետո կատարել է պետական և կուսակցական ղեկավար աշխատանք։ Կյանքի վերջին տարիներին աշխատել է որպես ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի կուսակցական հանձնաժողովի քարտուղար։ 1927-ին Գ․ ընտրվել է ՀամԿ(բ)Կ Անդրկովկասյան ԿՎՀ–ի, իսկ 1930-ին՝ ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի բյուրոյի անդամ։

ԳԱԼՈՅԱՆ Արմեն Անուշավանի [ծն․ 1․5․ 1929, գ․ Փոքր Պարնի (այժմ՝ Անուշավան, ՀՍՍՀ Արթիկի շրջանում)], հայ սովետա– կան կենսաքիմիկոս։ Կենսբ․ գիտ․ դ–ր, ՀՍՍՀ ԳԱ թղթ–անդամ (1971)։ ՍՄԿԿ ան– դամ 1949-ից։ 1953-ին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստ–ը։ 1957–ից աշխատում է ՀՍՍՀ ԳԱ կենսաքիմիայի ինստ–ում որպես դիրեկտորի գիտական գծով տեղակալ և հորմոնների կենսա– քիմիայի լաբորատորիայի վարիչ։ Գ–ի գիտական աշխատությունները հիմնա– կանում նվիրված են ուղեղի հորմոնների առաջացման և ազդեցության մեխանիզմ– ներին։ Գ․ հայտնաբերել է ուղեղում գո– յացող պեպտիդային (սպիտակուցային) բնույթի երեք հորմոններ (К, C, D) և սրտի գործունեությունը կանոնավորող ֆիզիոլոգիապես ակտիվ այլ միացու– թյուններ։ Առաջարկել է նոր տեսություն սրտի պսակաձև շրջանառության նյար– դա–էնդոկրին կարգավորման մասին։ Գ․ ուղեղի ուսումնասիրության միջազգային կազմակերպության (NBRO) անդամ է (1974-ից)։ Երկ․ Некоторые проблемы биохимии ги- поталамической регуляции, Е․, 1965; Chan– ges in neurosecretion during various effects on the nervous․ Patologie et Biologie, P․ 9, 582, 1961․

ԳԱԼՈՅԱՆ Գալուստ Անուշավանի [ծն․ 1․3․1927, գ․ Փոքր Պարնի (այժմ՝ Անուշա– Ա․ Ա․ Գալոյան Գ․ Ա․ Գալոյան վան, ՀՍՍՀ Արթիկի շրջանում)], հայ սո– վետական պատմաբան։ Պատմ․ գիտ․ դ–ր (1963), պրոֆեսոր (1964), ՀՍՍՀ ԳԱ թղթակից–անդամ (1971)։ ՍՄԿԿ անդամ 1946-ից։ Ավարտել է Երևանի պետ․ հա– մալսարանի միջազգային հարաբերու– թյունների ֆակուլտետը (1950), ՍՄԿԿ Կենտկոմին առընթեր հասարակական գի– տությունների ակադեմիան (1955, Մոսկ– վա)։ 1950–52-ին եղել է կոմերիտական ղեկավար աշխատող (ՀԼԿԵՄ Երևանի Կիրովյան շրջկոմի առաջին քարտուղար,

ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի քարտուղար)։ Աշխա– տել է ՄԼԻ հայկ․ մասնաճյուղում որպես ավագ գիտաշխատող (1955–58), ապա դիրեկտորի տեղակալ, բաժնի վարիչ (1958–63)։ 1963-ից՝ ՀՍՍՀ ԳԱ պատմու– թյան ինստ–ի դիրեկտոր։ Գ–ի աշխատու– թյունները հիմնականում վերաբերում են Անդրկովկասում և Հայաստանում սոցիա– լիստական հեղափոխության, բանվորա– կան շարժումների, կոմունիստական կու– սակցության ձևավորման հարցերին («Ան– դըրկովկասում սոցիալիստական ռևոլյու– ցիայի և կոմունիստական շինարարության պատմության կեղծարարության դեմ», 1961, «Բանվորական շարժումը և ազգային հարցը Անդրկովկասում 1900– 1922», ռուս․, 1969)։ Հեղինակակից է «Հայաստա– նի կոմունիստական կուսակցության պատ– մության ուրվագծեր» (1970) և մի շարք այլ աշխատությունների։ «Հայ ժողովրդի պատմություն» (հրտ․ ՀՍՍՀ ԳԱ) բազմա– հատորյակի գլխավոր խմբագրության ան– դամ է և VII հատորի (1967) հեղինակնե– րից, «Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխությունը» կոմպլեքսային պրոբլեմի ԱՍՀՄ ԳԱ կոորդինացիոն խո^- հըրդի անդամ։ 1964–67-ին եղել է ՍՍՀՄ Մինիստրների սովետին առընթեր գիտու– թյան և տեխնիկայի՝ լենինյան և ՍՍՀՄ պետ․ մրցանակների կոմիտեի անդամ, 1974-ից ՀՍՍՀ պետ․ մրցանակների հանձ– նաժողովի անդամ, 1964-ից ՀԿԿ Կենտ– կոմի անդամության թեկնածու է։ Երկ․ Մայիսյան հերոսական ապստամբու– թյունը, Ե․, 1960։ Борьба за Советскую власть в Армении, М․, 1957; Социалистическая революция в Закавказье в освещении буржуаз– ной историографии, М․, 1960․

ԳԱԼՁԻՆՍ4Ի (Galczyn’ski) Կոնստանտին Իլդեֆոնս (23․1․1905 – 8․12․1953), լեհ բա– նաստեղծ։ Գրել է «Պորֆիրիոն իշուկը» (1929) սատիրական վիպակը, «Աշխարհի վերջը» (1930) պոեմը։ Ֆաշիստական օկու– պացիայի տարիներին՝ 1939–45-ին, եղել է ռազմագերիների ճամբարում։ 1946-ին վերադառնալով Վարշավա՝ շարունակել