Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 5.djvu/517

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


քում քննարկվում են ուսումնասիրվող դասընթացի առանձին մասերը, բաժին– ները, թեմաները, հարցերը (որոնք սովո– րաբար չեն մանում սեմինար և այլ պրակ– տիկ ուս. պարապմունքների թեմաների մեշ), սովորողների ռեֆերատները, նա– խագծերը և այլ աշխատանքներ: 2. Գի– տաժողով, որտեղ լսվում և քննարկվում են զեկուցումներ:

ԿՈԼՁԱԿ Ալեքսանդր Վասիլեիչ (1874– 1920), ռուս, հակահեղափոխության ղե– կավարներից, ծովակալ (1917): Ծառայել է Ծովային գլխավոր շտաբում: Առաշին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է Բալթիական նավատորմի օպերա– տիվ շտաբի պետ, 1916-ից՝ Սեծովյան նա– վատորմի հրամանատար: 1917-ի Փետըր– վարյան հեղափոխությունից հետո խիստ հակահեղափոխական գործունեություն է վարել: 1918-ի նոյեմբ. 18-ին Օմսկում հաստատել է ռազմ, դիկտատուրա (մինչե 1920-ի հունվ. 4-ը): Սպիտակգվարդիական զորքերի ջախջախումից հետո Օմսկից փախել է Իրկուտսկ: 1920-ի հունվ. 15-ին աշխատավորների պահանջով հանձնվել է բոլշևիկյան Հեղկոմին, որի դատավճռով գնդակահարվել է:

ԿՈԼՉԵԴԱՆՆԵՐ, տես Հրաքարեր:

ԿՈԼՎԻՑ (Kollwitz, աղջկական ազգանունը՝ Շմիդտ, Schmidt) Կետե(1867–1945), գեր– մանացի նկարչուհի (գրաֆիկ և քանդակա– գործ): Սովորել է Բեռլինում և Մյունխե– նում: 1919–33-ին Բեռլինի Գեղարվեստի ակադեմիայի պրոֆեսոր: «Ջուլհակների ապստամբությունը» (1897–98) և «Գյուղա– ցիական պատերազմը» (1903–08) ընդ– հանրացված և էքսսյրեսիվ շարքերում Կ. հասել է ընդգծված ողբերգականության և հեղափոխական պաթոսի: Կ. պատկերել է առաջին համաշխարհային պատերազմի սարսափները, քաղաքային ետնախորշե– րում ապրող բանվորների ծանր կյանքը, բողոքը ճնշման դեմ («Պատերազմ», 1922– 1923, «Պրոլետարիատ», 1925, «Մենք պաշտպանում ենք Սովետական Միու– թյունը», 1931–32, փայտագրությունների շարքերը): Գրկ. H a r e ji և Օ., KaTe KojibBnn, nep. c HeM., M», [1971].

ԿՈԼՏՆՏԵՍԱՅԻՆ ԱՈԵՎՏՈՒՐ, տես Առն.– տուր;

ԿՈԼՏՆՏԵՍԱՅԻՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔ, սոցիալիս– տական իրավունքի ճյուղ, որով ամրա– պընդվում են կոչան տեսությունների կազ– մակերպման, գործունեության կարգն ու ձևերը, կոլտնտեսությունների և կոլտըն– տեսության անդամների, նրանց ընտանիք– ների, կոլտնտեսային ծխերի հետ հարա– բերությունների, ընտրովի մարմինների, միջկոլտնտեսային կազմակերպություն– ների և դրանց միավորումների կազմա– կերպման ու գործունեության սկզբունք– ները: Կ. ի. ձևավորվել է սոցիալիստական տիպի կոլեկտիվ տնտեսություններ ըս– տեղծելու մասին մարքս–լենինյան ուս– մունքի հիման վրա: Կ. ի. սոցիալիստա– կան հարաբերությունների հաստատման կարևոր խթան է: Նրա նորմերը ամրա– պընդում և պաշտպանում են կոլտնտեսա– յին շինարարության հիմնական սկզբունք– ները: Կ. ի–ի շնորհիվ ապահովվում է կոլ– տնտեսություններում միավորվելու կա– Կ. Կ ո լ վ ի ց. «Հա՜ց», վիմագրություն «Սով» նկարաշարից (1924) մավորությունը, ՍՄԿԿ և սովետական պե– տության ղեկավարությունն ու օգնությու– նը, սոցիալիստական սեփականության հիման վրա կոլտնտեսությունների տեխ. վերազինումը, հողի անվճար և անժամ– կետ օգտագործումը, հասարակական և անձնական շահերի զուգակցումը, կոլտըն– տեսությունների տնտ. ինքնուրույնու– թյունը: Կ. ի–ի աղբյուրներ են՝ ՍՍՀՄ և միութենական հանրապետությունների սահմանադրությունները, կոչանաեսոլ– թյան օրինակեչի կանոնադրությունը, իրավական այլ ակտեր: Բազմաթիվ իրա– վահարաբերություններ, որոնց մասնա– կիցներ կարող են լինել կոլտնտեսություն– ներն ու դրանց անդամները, կարգավոր– վում են նաև հողային, քաղաքացիական, վարչական կամ ֆինանսական իրավուն– քի նորմերով: Գ. Ղարախանյան

ԿՈԼՏՆՏԵՍԱՅԻՆ ԾՈՒՒ», ՍՍՀՄ–ում ան– ձանց րնտանեկան–աշխաաանքային միա– վորում, որի բոլոր անդամները կամ նրանց մեծ մասը կոլտնտեսության անդամներ են, անձնական աշխատանքով մասնակ– ցում են կոլտնտեսության արտադրությա– նը և հիմնական եկամուտն ստանում կոլ– տնտեսությունից: Համաձայն Կոչանաե– սության օրինակեչի կանոնադրության, Կ. ծ. կարող է ունենալ տնամերձ հողա– մաս, որպես սեփականություն՝ բնակելի տուն, մթերատու անասուններ, թռչուն– ներ, գյուղատնտեսական մանր կայք: Կ. ծ–ին են պատկանում նաև ծխի անդամ– ների հանձնած աշխատանքային այն եկա– մուտները, որ նրանք ստացել են հանրա– յին տնտեսությանը մասնակցելու համար: Կ. ծ–ի գույքը պատկանում է նրա անդամ– ներին համատեղ սեփականության իրա– վունքով: Կ. ծ–ի բոլոր անդամներն իրա– վահավասար են, ունեն ծխի գույքից բաժ– նեհանման և ծխի բաժանում պահանջելու իրավունք: Գ, Ղարախանյան

ԿՈԼՏՆՏԵՍԱՅԻՆ ՍԵՓԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ, տես Սոցիաչիսաական սեփականություն:

ԿՈԼՏՆՏԵՍԱՅԻՆ ՖՈՆԴԵՐ, դրամական և բնաիրային (բնեղեն) միջոցների համա– կարգ, որը կոլտնտեսություններն օգտա– գործում են վերարտադրության որոշակի խնդիրների իրականացման համար: Տըվ– յալ տարվա արդյունքի իրացումից ստաց– ված միջոցները օգտագործվում են ծախ– սըված արտադրամիջոցների փոխհատուց– ման համար, որից հետո որոշվում է հա– մախառն եկամուտը որպես առաջինի և երկրորդի տարբերություն: Համախառն եկամուտը որոշակի համամասնությամբ բաշխվում է սպառման և կուտակման ֆոն– դերի միջև: Կոլտնտեսություններում հիմ– նական գործունեությունն իրականացնե– լու համար ստեղծվում են հիմնական և շրջանառու արտադրական ֆոնդեր (տես Հիւէնական ֆոնդեր, Շրջանառու ֆոնդեր): Առաջինը ընդգրկում է արտադրական հիմ– նական միջոցները, ինչպես նաև դրանց վերաբերող ամենամյա դրամական հատկացումները և զանազան մուտքերը (հիմնական միջոցների լուծարքից գո– յացող մուտքերը, բնական կամ այլ աղետի հետևանքով հիմնական ֆոնդերի դուրս գրված մասի դիմաց Պետապից ստացած փոխհատուցումը ևն): Հիմնական ֆոնդե– րը ծառայում են տնտեսության տևական (հեռանկարային) զարգացման խնդիրնե– րի լուծման նպատակին: Տնտեսության ընթացիկ (տվյալ տարվա կամ սեզոնի առումով) զարգացման խնդիրների օպե– րատիվ լուծման համար մեծ նշանակու– թյուն ունի շրջանառու ֆոնդերի ձևավո– րումը և օգտագործումը: Դրանք ընդգըր– կում են ընթացիկ արտադրական ծախ– սերի, այդ թվում աշխատանքի վարձատը– րության համար նախատեսված միջոցնե– րը, ինչպես նաև արտադրական պաշար– ների (սերմերի, պարարտանյութերի, վա– ռելանյութի են) արժեքը: Արտադրության անխափան ընթացքի համար տնտեսու– թյուններն ստեղծում են այդ պաշարների երաշխիքային ֆոնդեր: Հիմնական և շըր– ջանառու արտադրական, նաև ոչ արտա– դրական ֆոնդերը անբաժանելի են (տես Կոչան տեսությունն երի անբաժանե չի ֆոն– դեր): Կոլտնտեսության անդամների անձնա– կան շահագրգռվածության բարձրացման և հանրային արտադրության խթանման տեսակետից կարևոր է վարձատրության ֆոնդի ճիշտ ձևավորումն ու բաշխումը, ինչպես նաև աշխատողների նյութական խրախուսման, սոցիալ–կուլտուրական ֆոն– դերին կատարվող հատկացումների ավե– լացումը և արդյունավետ օգտագործումը:

ԿՈԼՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ ՕՐԻՆԱԿԵԼԻ ԿԱՆՈ–

ՆԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ, նորմատիվ ակտ ՍՍՀՄ–ում. սահմանում է կոլտնտեսու– թյունների գործունեության հիմնական սկզբունքները՝ նպատակները, խնդիրնե– րը, հողօգտագործման կարգը, կոլտնտե– սային գույքի իրավական ռեժիմը, կոլ– տնտեսականների իրավունքներն ու պար– տականությունները, եկամուտների բաշ– խումը, արտադրական գործունեության պլանավորման և կազմակերպման հար– ցերը, աշխատանքի վարձատրությունը, կոլտնտեսականների սոցիալական ապա– հովությունը: Ընդունվել է կոլտնտեսա– կանների համամիութենական III համա–