Էջ:Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան (Karabakh Liberation War encyclopedia).djvu/528

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


նը, Գ. Ավետյանը, Հ. Զափֆյանը, Սաֆրագյան ամուսինները։

Շ-ի ազատագրումից հետո քաղաքում գածում են 2 միջնակաշգ, 1 երաժշտական (1992-ի նոյեմբերից) դպրոցներ, շրջան այ ին կենտրոնական գոսդարանը (1993-ի սեպտեմբերի 1-ից), պատմաերկրագիտական թանգարանը (1992-ից), պատկերասրահ (1995-ից), մանկապատանեկան թատերախումբ, «Վարանդա» երգչախումբը։

Շ-ում են ծնվել հայ մշակույթի, ազատագրական շարժման, պետական, քաղաքական, ռազմական բազմաթիվ գործիչներ (Լեո, Մուրացան, Հ. Գյուրջյան, Վ. Վսպարշյան, Սպանդար Սպանդարյան, Ս. Աղաջանյան, Հ. Տեշ-Աստվածատրյան, Ս. Կասյան, Ս. Տեր-Օ-աբփելյան, Ա. Բեկզաղյան. Ի. Թևոսյան, Ն. Ստեփանյան և ուրիշներ)։

ճարտարապետությունը։ Շ. կառուցված է սարահարթի վրա և շրջապատված է 6-8 մ բարձրությամբ պարիսպներով։ Առաջին բերդապարիսպները 1724-ին հիմնել է Ավան հարյուրապետը (վերակառուցել են մելիք Շահնազար Բ և Փանահ Ալի քսանը 1750-ական թթ.), պահպանվել են հյուսիսային պարսպի մի մասը և աշտարակով դարպասը։ Շ-ի հայաբնակ շրջանը տարածվում էր քաղաքի բարձրադիր մասում և բաղկացած էր մի քանի թաղերից՝ Ղազանչեցոց, Ագուլեցոց, Մեղրեցոց են։ Առաջին գլխավոր հատակագիծը կազմել են ռուս զինՎՈքա կան ճարտարագետները 1820-ական թթ. (վերակազմվել է 1837, 1844 և 1855-ին)։ Կառուցապատվել են հայաբնակ թաղամասերը, որոնցից յուրաքանչյուրն ունեցել է իր կենտրոնը և եկեղեցին։ Կառուցվել են քաղաքատիպ բնակելի և հասարակական շենքեր՝ տպարաններ, դպրոցներ, ուսումնարաններ, ակումբ. գրադարաններ, խանութներ, հյուրանոցներ Ուշագրավ է հայկական Խանդամիրյանց թատրոնի շենքը՝ 350տեղանոց դահլիճով։ Բնակելի տները 2-3հարկանի էին, որոնք XIX դ. հայկական ժողովըրդական ճարտարապետության արժեքավոր նմուշներ են։ Սրբատաշ կրաքարով կառուցված եկեղեցիները հինգն էին՝ Կուսանաց անապատի միանավ, թաղածածկ, եռահարկ զանգակատնով Ս. Աստվածածին (XIX դ., չի պահպանվել), ՆՈՐ կամ Վեշին թաղի խաչաձե-գմբեթավոշ, արևմտյան կողմում՝ զանգակատնով Ս. Հովհաննես Մկրտիչ (Կանաչ ժամ կամ Ղաշաբաղցոց, XIX դ.) եկեղեցիները, Ագուլեցոց Ս. Աստվածածին (XIX դ.), Մեղրեցոց Ս. Աստվածածին (XIX դ.) եռանավ բազիլիկները (չեն պահպանվել),I Արցախի թեմի առաջնորդանիստ Ղազանչեցոց Ս. Ամենափրկիչ մայր տաճարը (XIX դ.)։ Եկե-1 դեցին գործել է մինչև 1930-ը, մասամբ նորոգվել 1981-88-ին՝ մշեցի վերականգնող վարպետ Վ. Բաբայանի (ծ. 22.6.1937) ջանքեավ։

1988- ին Շ-ի հայերին տեղահանելուց հետո ադրբեջանցիները ջարդել են զանգակատան , հրեշտակների խորաքանդակները։ 1998-ին : ավարտվել է եկեղեցու ու զանգակատան նորոգումը և մեծ հանդիսությամբ օծվել հուլիսի 19-ին, որպես հայ առաքելական եկեղեցու ԱՐ: ցախի թեմի առաջնորդանիստ՝ Պարգև արքե-) պիսկոպոս Մարտիրոսյանի առաջնորդու1 թյամբ։ Մահմեդական հուշարձաններից ու շագրավ է զույգ մինարեթով «Մեծ մզկիթը») (XIX դ.)։ Շ. ներկայումս բարեկարգվում և կա« ռուցապատվում է (ըստ 1952-ի և 1979-ի գլխա1 վոր հատակագծերի)։ Նախատեսվում է քաղաքը բաժանել երեք գոտու՝ ապելանոցային, բնակեI լի և առողջարանային։

Գռկ. Բաքխադարյա(լց Մ., ացախ, Բաէհր, 1895։ 1 Լեո, Պատմություն Ղառաբաղի հայոց հոգևոռ դպացխա 1838-1913, Թ., 1914։ Ռ ւլուբաբյան Բ.. Խաչենի իշ-\ խանությունը Ճ-ՃԲ1 դառնում, Ե., 1975։ Մկռտչյան Շ., 1 Լեռնային Ղառաբաղի պատմա-ճառտառապետական հա շադաննեռը, Ե., 1985։ Հասռության Մ., Հայկական ճառ տարապետության Առցախի դպռոցը, Ե., 1992։ Բօռօբաս 1Հօբօ6օճ տ 1918—1923 ռռ. ՇՁօբոսռ։ ցօրւ-օտ ս Իէօռւ1 08, Տ., 1992 Շօբճսօթթ ԻՀ., Բյ սօոօբսս րբռցօ-1 սոբօսաշյրեշռւըօ ԼԱաս, 5., 1996.

Բ. Կառապետյան 1 «ՇՈՒՇԻ», ԼՂՀ Շուշիի շրջանի վարչակազմի 1 պաշտոնաթերթը։ Լույս է տեսնում 1994-ից, ամի սը մեկ՝ երկու մամուլ ծավալով։ Նույն անունով ունի նաև ամսագրային տարբերակ (ծավալը՝ 6 I մամուլ)։ Թերթի և ամսագրի էջերում լուսաբան վում են հանրապետության և շրջանի սոցիալ1 տնտեսական, հասարակական-քսպաքական կյանքին, ներքին և արտաքին քաղաքականու1 թյանն առնչվող խնդիրներ, Ղարաբաղյան պաI տերագմի ինքնապաշտպանական և ազատա1 գրական մարտերին, ազատամարտիկներին նվխ ված նյութեր։ Մոցիալ-տնտեսական խնդիրները \ լուսաբանվել են «Օրակարգ», «Բարեփոխում1 ների դաշտ», հասարակական-քաղաքականը 1 «Տարածաշրջան», «Հակառակորդի ճամբա1 րում», «Քաղաքական դաշտ», Ղարաբաղյան պատերազմը՝ «Նրանք ապրում են մեր կողքին»՝.