Էջ:Mikael Nalbandian, vol. 4.djvu/197

Վիքիդարանից՝ ազատ գրադարանից
Jump to navigation Jump to search
Այս էջը սրբագրված չէ


րող էր մի իշխանի կամ թագավորի ապարանը այնտեղ եղած լինիր: Բայց մենք այստեղ բառերի ծագումը քննելու համար չդադարեցանք. եթե այդ մասին խոսելու լինենք, այսինքն ընդհանրապես այն անունների մասին, որ այսօր խորհրդավոր նշանակություն են ստացել Հայաստանի հողում, կարելի եղածի չափ հարմարվելով Աստվածաշնշի պատ- մությանցը, ապա մեր ասելիքը պիտ հիմնենք մեր հին հեղինակների գործերի և անողոքելի երկրաբանության վրա։ Բռնելով այս ճանապարհը, շատերը այդ անուններից կկորցնեն իրենց ներկա խորհուրդը, բայց մենք բնավ վերաբերություն չունինք այդ բաների հետ. մեզ մանավանդ քաշում է այն սքանչելի կանթեղը Արագածի և նորա մասին ուզում ենք մի երկու խոսք ասել:

Մեզ մինչև այժմ հանդիպած չէ խոսք կամ զրույց մեր կլասիկական դպրության մեջ. խոստովանում ենք, որ նաև որպիսի և իցե հիշատակարան անգամ չենք տեսել, որ խոսեր մեզ այդ կանթեղի մասին: Մի մութ ավանդություն միայն, այս կամ այն տիրացուի, այս կամ այն քահանայի բերանացի պատմությունից մեզ հասած, է բոլորը, ինչ որ գիտենք այդ մասին։ Էջմիածնի պատկերները, որ հայոց ազգի մեջ շատ տեղ կան, պահում են իրենց վրա նաև Մասիսի և Արագածի երևակայյալ պատկերները։ Այս խոսքը գործ դրինք այն պատճառով, որ ոչ Մասիսը նման է իր պատկերին և ոչ Արագածը։ Հայտնի է, թե այդ պատկերների վրա Մասիսի գլխին միշտ նկարված է լինում մի անհեթեթ շինվածք, առանց դորան չէր լինիլ,_ այդ Նոյյան տապանն է։ Արագածի գլխին նկարված է լինում օդի մեջ կախված մի կանթեղ։ Երբ որպես 7—8 տարեկան տղա հարցնում էի асվարպետիցս» այդ բանի նշանակու թյունը, նա դրականապես և ինքնաբավական կերպով պատասխանում էր ինձ, թե «Երբ սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը գնում էր այդ սարի գլուխը, գիչերային առանձնության մեջ Նարեկ քաղելու, այն ժամանակ հրամայում էր և իսկույն օդի մեջ երևում էր այդ կանթեղը և լույս տալիս, ո֊ բով նա կարողանում էր գրերը ջոկել և կարդալ})։ Չգիտեմ ինչ էր հանցանքս, միայն երբ հարցուցի, «Խա'լֆա, ո՞ւմ էր հրամայումЯ, ճիպոտն եղավ պատասխանը, այնպես որ $ավիցը մղկտալով, վարպետիս էլ, կանթեղն էլ մտքումս միասին շուլալեցի։ — Գուցե թե այլ տեղերում մի փոքր այլապես պահված լինի այս ավանդությունը, վեճ չունինք, մանավանդ մենք չենք կարդացել այդ մասին մի գրավոր հիշատակարան t Ինչ որ վարպետիցս լսել էի, այն, վերևը գրեցի, ինչպես աստուծո առջև, ամենայն հարազատությամբ։ Որ ազգի մեջ կամենա թող լինի, բայց և այնպես չկա աշխարհիս ե¬